Deputattar iadrolyq qauıpsızdık salasyndaǧy jaŋa zaŋ jobasyn qaraityn bolady. Onyŋ tūjyrymdamasyn Mäjılıs töraǧasy Erlan Qoşanov bastaǧan delegasiia Almatydaǧy Iаdrolyq fizika institutynyŋ ǧalymdarymen bırge talqylady.
Qazaqstanda radioaktiv qaldyqtardy igeru jönındegı jaŋa zaŋ jobasy äzırlenedı. Onyŋ aiasynda iadrolyq qauıpsızdık salasyna qatysty bırqatar tüzetpe engızu qarastyrylǧan. Osyǧan bailanysty Mäjılıs deputattary Almatydaǧy Iаdrolyq fizika institutyna baryp, beibıt atomdy paidalanu boiynşa otandyq jobalarmen tanysyp, zaŋ jobasyn äzırleu täsılderın ǧalymdarmen bırge talqylady.
Erlan Qoşanovtyŋ aituynşa, jaŋa zaŋnamalyq normalar elde AES salu jäne atom salasyn damytu üşın barynşa qolaily jaǧdai jasaudy közdeidı. Būl rette MAGATE-nıŋ halyqaralyq talaptary eskerıletın bolady.
Mäjılıs spikerı bükılhalyqtyq referendumda Qazaqstan halqy atom elektr stansasyn salu turaly tarihi şeşımdı basym dauyspen qoldaǧanyn eske saldy. Bügınde būl bükıl eldı bırıktıretın ūlttyq ideiaǧa ainaldy.
– AES boiynşa referendum kezınde halyqty eŋ aldymen stansanyŋ qauıpsızdıgı alaŋdatty. Sondyqtan būl salany eŋ ozyq halyqaralyq standarttarǧa säikes zaŋnamalyq tūrǧydan retteu qajettılıgı tuyndady. Deputattar tüzetuler äzırledı. Olar Mäjılıste aşyq talqylaudan ötıp, qoǧamnyŋ jäne barlyq müddelı taraptardyŋ pıkırlerı eskerıledı. Jaŋa zaŋ jobasy qoǧamdaǧy barlyq fobiialardy seiıltıp, qazaqstandyqtardyŋ sūranystaryna jauap beruge tiıs, – dedı Mäjılıs spikerı.
İnstitut qyzmetkerlerımen äŋgıme barysynda AES üşın kadr daiarlau, iadrolyq qaldyqtardy qaita öŋdeu, iadrolyq industriia önımderıne jaŋa standarttar engızu jäne atom salasynyŋ el ekonomikasyna tolyqqandy jūmys ısteuı üşın qajettı jaǧdai jasau boiynşa bırqatar ūsynys aityldy. Būl rette üzdık şeteldık täjıribeler eskerıledı.
– Juyrda ötken Ūlttyq qūryltai otyrysynda Prezident energetikany damytudy jan-jaqty, keşendı türde jäne ūzaqmerzımdı perspektiva tūrǧysynan qarastyru qajettıgın atap öttı. Memleket basşysy üş bırdei atom elektr stansasyn salu qajettıgın aitty. Olar Qazaqstannyŋ energetikalyq täuelsızdıgın ondaǧan jyldarǧa qamtamasyz etetın jaŋa iadrolyq klasterdıŋ negızıne ainaluǧa tiıs, – dedı Mäjılıs spikerı.
Deputattar bolaşaq AES-tıŋ şaǧyn köşırmesı sanalatyn VVR-K zertteu reaktorymen tanysty. Iаdrolyq fizika institutynyŋ bas direktory, fizika-matematika ǧylymynyŋ doktory, Qazaqstan Ūlttyq jaratylystanu ǧylymdary akademiiasynyŋ akademigı Saiabek Sahiev institutta joǧary bılımdı mamandardy täjıribelık tūrǧyda daiarlauǧa arnalǧan baza bar ekenın atap öttı. İnstitut qūramynda 23 ǧylymi-zertteu zerthanasy jäne 3 ǧylymi-tehnikalyq ortalyq zamanaui saraptamalyq jabdyqtarmen jäne synaq jabdyqtarymen jabdyqtalǧan. Bügınde onda 700-ge juyq adam jūmys ısteidı. Sonymen qatar MAGATE men AQŞ Energetika ministrlıgınıŋ qoldauymen üş oqu ortalyǧy jūmys ısteidı. Olar: radiasiialyq qauıpsızdık ortalyǧy, būzbai baqylau ädısterı ortalyǧy, iadrolyq jäne fizikalyq qauıpsızdık ortalyǧy. Būl ortalyqtar Qazaqstannyŋ atom salasyna 4500-den astam maman daiarlady. Zertteu reaktorynda neitrondyq fizika, qatty denenıŋ radiasiialyq fizikasy salalarynda ǧylymi zertteuler jürgızıledı.
Iаdrolyq fizika instituty qyzmetkerlerımen kezdesude Erlan Qoşanov būl ǧylymi mekemenıŋ AES qūrylysy jobasyn jüzege asyrudaǧy erekşe rölın atap öttı. Ol instituttyŋ MAGATE-nıŋ üzdık älemdık standarttaryna sai elımızde beibıt atommen jūmys ısteuge täjıribesı de, bılıktılıgı de jetkılıktı ekendıgınıŋ aiqyn dälelı ekenın atap öttı. Sonymen qatar AES qūrylysyndaǧy bolaşaq mamandar daiarlaityn ǧylymi baza jäne kadrlar ūstahanasy ekenıne nazar audardy.
Sondai-aq sapar barysynda deputattar radiofarmpreparattar öndırısı keşenımen tanysty. Onda Qazaqstandaǧy jalǧyz Cyclone-30 qondyrǧysy jūmys ısteidı. Keşen medisinalyq jäne önerkäsıptık maqsattaǧy keŋ auqymdy radioizotoptar öndıredı. Olar jürek jäne qaterlı ısık aurularyn diagnostikalau üşın qoldanylady, sondai-aq Germaniia, AQŞ, Fransiia jäne Reseige eksporttalady.
Anyqtama: Iаdrolyq fizika instituty 1957 jyly Almaty qalasynda qūrylǧan jäne Qazaqstandaǧy atom salasyndaǧy jalǧyz ǧylymi ūiym. İnstitut ırgelı jäne qoldanbaly zertteuler jürgızumen, radioizotoptar öndırısımen ainalysady, sondai-aq atom energiiasyn beibıt maqsatqa paidalanu salasynda qyzmetter körsetedı.
