Resei men Qazaqstannyŋ arasynda myzǧymas dostyq, tatu körşılık jäne özara tiımdı qarym-qatynas berık ornyqqan. Būǧan ortaq tarihymyz, halyqtarymyzdyŋ tyǧyz sabaqtasqan mädenietı men taǧdyry arqau bolyp otyr. Ekı eldıŋ strategiialyq serıktestıgı men odaqtastyǧy özara qūrmet pen senım qaǧidatyna negızdelgen. Bızdıŋ osyndai yntymaqtastyǧymyz bükıl Euraziia aumaǧyndaǧy beibıtşılıktı, tūraqtylyqty jäne äleumettık-ekonomikalyq damudy qamtamasyz etudıŋ maŋyzdy faktory sanalady.
Bızdıŋ quatty ärı ösıp-örkendeu jolyna tüsken Qazaqstanǧa degen qūrmetımız erekşe. Elderıŋızdıŋ ekonomikasy qarqyndy damyp jatyr. Halyq jappai qoldaǧan tiımdı saiasi jüie qalyptasty. Künı keşe Qazaqstanda zaman talabyna sai keletın, eldıŋ keleşegın aiqyndaityn jaŋa Konstitusiia qabyldandy. Respublika azamattarynyŋ basym köpşılıgı osy qūjatty qoldap dauys berdı. Sol arqyly Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyŋ memlekettık instituttardy nyǧaitu, eldı jan-jaqty jaŋǧyrtu jäne äleumettık-ekonomikalyq, ruhani tūrǧydan damytu jolyndaǧy bastamalaryn qoldaitynyn körsettı. Osy auqymdy reformanyŋ bärı tabysty jüzege asyrylyp, memlekettı küşeituge jäne halyqtyŋ äl-auqatyn arttyruǧa yqpal etedı dep senemın.
Bız Qasym-Jomart Kemelūlymen şynaiy ärı dostyq qarym-qatynas ornattyq. Kezdesulerımız ben sūhbattarymyz ärdaiym bükpesız, nätijelı ötedı. Bız ekı eldıŋ barlyq saladaǧy özara tiımdı bailanystaryn bekemdei tüsuge müddelımız.
Ärine, bız ekonomika salasyna airyqşa köŋıl bölemız. Sebebı Resei men Qazaqstan – ırı sauda serıktesterı. Elderımız bırneşe jyl qatarynan eksport pen import kölemınıŋ joǧary deŋgeiın tūraqty saqtap keledı. Alys-berıstıŋ basym bölıgın ūlttyq valiuta arqyly jüzege asyryp jatyrmyz. Reseidıŋ Qazaqstan ekonomikasyna salǧan kapitalynyŋ jalpy kölemı – şamamen 30 milliard dollar. Al Qazaqstandaǧy şeteldık kapitaly bar zaŋdy tūlǧalardyŋ 40 paiyzdan astamy – reseilık serıktestermen bırlesıp qūrǧan kompaniialar. Respublikada Resei investorlarynyŋ qatysuymen 70-ke juyq ırı joba ıske asyrylyp jatyr. Sonyŋ ışınde avtokölık qūrastyru, auyr maşina jasau, himiia önerkäsıbı jäne basqa da tehnologiialyq salalarǧa qatysty tyŋ jobalar bar. Sonyŋ arqasynda qazırdıŋ özınde 60 myŋnan astam jaŋa jūmys orny aşyldy.
Ekı eldıŋ energetika salasyndaǧy yntymaqtastyǧy da qarqyndy damyp keledı. Qazaqstannyŋ älemdık naryqqa baǧyttalǧan mūnai eksportynyŋ 80 paiyzdan astamy Kaspii qūbyr konsorsiumy (KQK), iaǧni Resei aumaǧy arqyly ötedı. Respublikany energiiamen tūraqty qamtamasyz etu üşın «Gazprom» kompaniiasynyŋ qatysuymen ūlttyq gaz tasymaldau infraqūrylymyn oŋtailandyrudy jäne keŋeitudı josparlap otyrmyz. Sonymen qatar Reseidıŋ biznes ökılderı Qazaqstandaǧy serıktesterıne balamaly jäne «taza» energetika salasyna qajettı bıregei äzırlemeler men tehnologiialardy ūsynyp otyr.
Ūzaq merzımge arnalǧan ekıjaqty serıktestıgımızdıŋ taǧy bır maŋyzdy baǧyty – «beibıt atom» salasyndaǧy yntymaqtastyq. Qazaqstan alǧaşqy atom elektr stansasyn saluǧa kırıstı. Osy öte auqymdy jobaǧa «Rosatom» memlekettık korporasiiasy atsalysyp jatyr. Byltyr Almaty oblysyndaǧy Balqaş kölınıŋ maŋynda ornalasqan AES alaŋynda injenerlık jūmystardy bastau räsımı öttı.
Asa maŋyzdy tabiǧi resurstardy öndıru jäne öŋdeu salasyndaǧy ekıjaqty yntymaqtastyq nyǧaiyp keledı. Būl ürdıs elderımızdıŋ ūzaq merzımge arnalǧan tehnologiialyq jäne şikızattyq täuelsızdıgın nyǧaituǧa tıkelei yqpal etetın bolady.
Reseidıŋ ırı IT kompaniialary şyǧarǧan innovasiialyq baǧdarlamalyq önımder Qazaqstan naryǧynda joǧary sūranysqa ie bolyp otyr. Bız eŋ zamanaui, iaǧni jasandy intellektıge negızdelgen sifrlyq platformalar men şeşımderdı önerkäsıp pen auyl şaruaşylyǧy, logistika men kölık, memlekettık jäne munisipaldyq basqaru, salyq salu, bılım beru jäne medisina siiaqty salalarǧa engızu üşın küş bırıktırıp, bırlesken jobalardy jüzege asyryp jatyrmyz.
Biyl ǧaryşty igeru jolynda küş jūmyldyryp, maŋyzdy qadam jasadyq. 30 säuırde «Bäiterek» keşenınen orta synypty «Soiuz-5/Sūŋqar» Resei-Qazaqstan ozyq zymyrany alǧaş ret kök jüzıne jol tartty. Būl oqiǧa Iýrii Gagarinnıŋ Baiqoŋyr ǧaryş ailaǧynan jerdıŋ tömengı orbitasyna jasaǧan tarihi saparynyŋ 65 jyldyǧymen tūspa-tūs keldı. Mūnyŋ simvoldyq mänı zor.
Geografiialyq tūrǧydan ūtymdy jerde ornalasqandyqtan, elderımızdıŋ logistika salasyndaǧy äleuetı orasan zor. Sondyqtan bız «Soltüstık – Oŋtüstık» jäne «Europa – Batys Qytai» halyqaralyq kölık dälızderın damytuǧa basa män beremız.
Ärıptestıgımızdıŋ taǧy bır maŋyzdy salasy – ekologiia jäne biologiialyq äraluandyqty qorǧau. Qazaqstandaǧy dostarymyz Amur jolbarystarynyŋ populiasiiasyn qalpyna keltıruge kömek körsetu turaly ötınış aitqan edı. Osyǧan orai bızdıŋ tiıstı mekemelerımız keiıngı bır jyl ışınde naqty jūmys jürgızdı. Habarovsk ölkesınde ekı jolbarys jäne onyŋ ekı küşıgı arnaiy aulandy. Januarlardyŋ jaǧdaiy mūqiiat tekserılgen soŋ «Aeroflot» reisımen Qazaqstanǧa jetkızıldı. Qazır ekı eldıŋ ǧalymdary Ile-Balqaş memlekettık tabiǧi qoryǧynda būl januarlardy jergılıktı jerge beiımdeu üşın bırlese jūmys atqaryp jatyr. Jaqyn arada jolbarystar tabiǧi ortasyna oralady.
Öŋıraralyq jäne şekara maŋyndaǧy yntymaqtastyq tatu körşılık qatynastarymyzdy nyǧaituǧa aitarlyqtai yqpal etıp otyr. Sauda, bılım beru, ǧylym jäne mädeniet salalary boiynşa 80-nen astam kelısım jasalǧan. Aimaqtyq forumdar men körmeler tūraqty türde ötkızılıp keledı. Türlı delegasiialar jäne biznes ökılderı jiı kezdesıp tūrady.
Gumanitarlyq jäne bılım beru salasyndaǧy bailanys, akademiialyq-ǧylymi yqpaldastyq nyǧaiyp keledı. Prezident Toqaev ekıjaqty yntymaqtastyqty damytuǧa jastardyŋ atsalysuy maŋyzdy ekenın bırneşe ret aitty. Men būl pıkırmen tolyq kelısemın. Sebebı jastarymyz Resei-Qazaqstan qarym-qatynasynyŋ bolaşaǧyn aiqyndaidy, jetıstıkterımızdı eseleidı jäne serıktestıgımızge tyŋ serpın beredı.
Qazır Resei universitetterınde, sonyŋ ışınde Qazaqstandaǧy segız fi-lialda 60 myŋnan astam qazaq studentı oqyp jatyr. Aldaǧy oqu jylynda Qazaqstan azamattaryna arnalǧan ükımettık kvota sany 800-ge deiın artady.
Qazaqstanda Reseidıŋ köptegen jetekşı universitetterınıŋ filialdary, sonyŋ ışınde Mäskeu memlekettık universitetı men Mäskeu memlekettık halyqaralyq qatynastar institutynyŋ bölımşelerı jūmys ıstep jatyr. 2025 jyldyŋ qyrküiek aiynda Reseide Äl-Farabi atyndaǧy Qazaq ūlttyq universitetınıŋ filialy aşyldy. Būl – bızdıŋ elımızde bölımşesın aşqan alǧaşqy şeteldık joǧary oqu orny. Mūny erekşe atap ötken jön.
Bız Almatyda «Qazaqstan-Sirius» halyqaralyq jalpy bılım beru mektebın jäne Daryndy balalar men jasöspırımder ortalyǧyn salu üşın bırlesıp jūmys ıstep jatyrmyz. Osy bılım ordalaryn 2029 jyly aşudy josparlap otyrmyz. Sonymen bırge Astanada däl osyndai ekınşı keşen salu turaly kelısımge qol jetkızdık.
Bärımız Resei men Qazaqstan halyqtarynyŋ ortaq tarihyna zor qūrmetpen qaraimyz. Äsırese bız üşın Ūly Otan soǧysyndaǧy Jeŋıstıŋ orny erekşe. Elderımız jūdyryqtai jūmylyp, nasizmge qarsy küresken, zor şyǧynǧa ūşyraǧanyna qaramastan, janqiiarlyq körsetıp, bükıl Europaǧa beibıtşılık ornatqan äkelerımız ben atalarymyzdyŋ eren erlıgın eşqaşan ūmytpaidy. Ūly Jeŋıstıŋ 81 jyldyǧyna arnalǧan merekelık ıs-şaralarǧa qatysu üşın 8-9 mamyrda Mäskeuge arnaiy kelgen Prezident Toqaevqa şynaiy rizaşylyǧymyzdy bıldıremız.
Qazaqstan Prezidentınıŋ byltyr qaraşa aiynda elımızge jasaǧan memlekettık sapary qarsaŋynda «Rossiiskaia gazeta» basylymynda «Mäŋgılık dostyq – halyqtarymyz üşın jarqyn jol» atty maqalasy jariialanǧan edı. Onda Qasym-Jomart Kemelūly Toqaev ekı eldıŋ strategiialyq odaqtastyǧy Euraziiadaǧy tūraqtylyq pen qauıpsızdıktı saqtaudyŋ öte maŋyzdy faktory ekenın airyqşa atap öttı. Sol uaqytta, iaǧni qaraşa aiynda Mäskeude qol qoiylǧan Jan-jaqty strategiialyq serıktestık turaly deklarasiiada qos memlekettıŋ halyqaralyq qūqyqtyŋ normalaryn, sonyŋ ışınde Bırıkken Ūlttar Ūiymynyŋ Jarǧysyn saqtai otyryp, barynşa ädılettı köppoliarly älemdık tärtıp ornatuǧa müddelı ekenı aiqyn körsetıldı. Resei men Qazaqstan halyqaralyq qatynastardy özara teŋdık, barlyq memleketterdıŋ zaŋdy müddelerı men olardyŋ mädeni jäne örkeniettık erekşelıkterın eskeru qaǧidattaryna negızdelgen demokratiia talaptaryna sai damytudy qoldaidy.
Qazırgıdei geosaiasi tūraqsyzdyq jaǧdaiynda Resei men Qazaqstan myqtap qolǧa alǧan öŋırlık yntymaqtastyq tetıkterınıŋ män-maŋyzy odan saiyn arta tüskenı anyq. Men būl jerde, eŋ aldymen, Astanada aldaǧy künderı kezektı sammitı ötetın Euraziialyq ekonomikalyq odaq turaly aityp otyrmyn. Būǧan qosa Täuelsız Memleketter Dostastyǧyn, Ūjymdyq qauıpsızdık turaly şart ūiymyn, Şanhai yntymaqtastyq ūiymyn, Aziiadaǧy özara ıs-qimyl jäne senım şaralary jönındegı keŋestı, «Resei-Ortalyq Aziia» formatyndaǧy kezdesulerdı atap ötuge bolady.
Qasym-Jomart Kemelūlynyŋ bas-tamasymen qūrylǧan Halyqaralyq orys tılı ūiymy aiasynda da köp jūmys atqarylyp jatyr. Qazaqstan oǧan zor üles qosyp keledı. Bız mūny joǧary baǧalaimyz. Nauryz aiynda Mäskeude ötken ministrlıkter deŋgeiındegı bırınşı konferensiiada osy bıregei qūrylymnyŋ jūmysy bastaldy. Būl ūiym älemde orys tılınıŋ jäne orys tıldı mädeni-gumanitarlyq keŋıstıktıŋ rölın saqtaudy közdep otyr.
Jalpy, Resei Federasiiasy Qazaqstan Respublikasymen aradaǧy köpqyrly odaqtastyq qarym-qatynasty jan-jaqty damytuǧa qaşanda daiyn. Aldaǧy sapar barysynda ötetın kelıssözder Resei-Qazaqstan serıktestıgın odan ärı nyǧaituǧa tyŋ serpın beredı dep senemın. Osy mümkındıktı paidalana otyryp, dos-tas Qazaqstannyŋ barşa azamatyna zor densaulyq, baq-bereke tıleimın!
Vladimir PUTİN,
Resei Federasiiasynyŋ Prezidentı
