Сурет ЖИ көмегімен жасалған
Қазақстан экономикасын әртараптандыру және шикізатқа тәуелділікті азайту мәселесі соңғы жылдары елдің экономикалық күн тәртібіндегі негізгі бағыттардың біріне айналды. Осы тұрғыда жаңа өнеркәсіптік саясаттың мақсаты – табиғи ресурстарды тек экспорттаумен шектелмей, оларды ел ішінде терең өңдеп, жоғары қосылған құны бар өнім өндіруді күшейту.
Өнеркәсіп – экономиканың тұрақтылығын қамтамасыз ететін негізгі салалардың бірі. Сондықтан өндірісті дамыту тек жаңа кәсіпорындар ашумен өлшенбейді. Мұнда технологиялық жаңғырту, отандық өндірістің бәсекеге қабілеттілігін арттыру, жаңа жұмыс орындарын құру және инновацияларды енгізу қатар жүруі қажет.
Өңдеу секторы – экономиканы әртараптандырудың негізгі тетігі
Қазақстан ұзақ уақыт бойы мұнай, газ, металл және басқа да табиғи ресурстарды экспорттаушы ел ретінде танылды. Алайда шикізат бағасының әлемдік нарықтағы өзгерісі экономикаға тікелей әсер етеді. Осы себепті өңдеу өнеркәсібінің үлесін арттыру стратегиялық міндетке айналып отыр.
Өңдеу секторына тамақ өнеркәсібі, машина жасау, химия өнеркәсібі, фармацевтика, құрылыс материалдарын өндіру, металл өңдеу және басқа да бағыттар жатады. Бұл салалардың дамуы ішкі нарықты отандық тауарлармен қамтамасыз етіп қана қоймай, Қазақстан өнімінің экспорттық әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді.
Мысалы, шикізатты бастапқы күйінде экспорттағаннан гөрі, оны ел ішінде өңдеп, дайын немесе жартылай дайын өнім ретінде сыртқы нарыққа шығару әлдеқайда жоғары экономикалық нәтиже береді. Бұл – қосылған құн тізбегін Қазақстан ішінде қалыптастырудың бір жолы.
Индустриялық-инновациялық даму не береді?
Жаңа өнеркәсіптік саясаттың тағы бір маңызды бағыты – өндірісті технологиялық жаңғырту. Қазіргі әлемдік экономикада кәсіпорынның бәсекеге қабілетті болуы оның өндіріс көлемімен ғана емес, қолданатын технологиясымен де анықталады.
Автоматтандыру, роботтандыру, цифрлық басқару жүйелері, жасанды интеллект элементтері мен энергия үнемдейтін технологиялар өндірістің тиімділігін арттыра алады. Сонымен қатар инновацияларды енгізу кәсіпорындардың өнім сапасын жақсартып, өндіріс шығынын азайтуға мүмкіндік береді.
Бұл ретте шағын және орта бизнестің өнеркәсіптік жобаларға белсенді араласуы маңызды. Себебі жаңа өндірістердің қалыптасуы тек ірі компанияларға емес, жергілікті кәсіпкерлердің мүмкіндігіне де байланысты.
Жаңа өндіріс – жаңа жұмыс орны
Өнеркәсіпті дамыту әлеуметтік тұрғыдан да маңызды. Жаңа зауыттар мен өндіріс орындарының іске қосылуы өңірлердегі жұмыспен қамту мәселесін шешуге ықпал етеді. Сонымен қатар инженерлерге, технологтарға, IT мамандарына, дәнекерлеушілерге, операторлар мен басқа да техникалық мамандарға сұранысты арттырады.
Сондықтан индустриялық саясат білім беру жүйесімен де тығыз байланыста болуы керек. Еңбек нарығына қажетті мамандарды даярлау, жұмысшылардың біліктілігін арттыру және жаңа технологиялармен жұмыс істеуге үйрету – өнеркәсіптік жаңғыртудың маңызды бөлігі.
Қазақстан үшін жаңа өнеркәсіптік саясаттың түпкі мақсаты – өндіріс көлемін жай ғана арттыру емес, экономиканың сапасын өзгерту. Яғни шикізат өндіретін мемлекеттен оны терең өңдеп, технологиялық әрі бәсекеге қабілетті өнім шығаратын елге айналу.
Өңдеу өнеркәсібін күшейту, инновацияны қолдау және отандық өндірісті дамыту осы мақсатқа жетудің негізгі бағыттарының бірі болмақ. Егер бұл үдерістер жүйелі түрде жүзеге асса, өнеркәсіп ел экономикасының тұрақты өсімінің негізгі қозғаушы күштерінің біріне айнала алады.
