Биылғы 23 тамызға белгіленген сайлау жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін өтетін алғашқы жалпыхалықтық сайлау болады. Бұл саяси өзгерістерді құқықтық тұрғыдан рәсімдеу кезеңінен оларды іс жүзінде жүзеге асыру кезеңіне өтудің бастауы болмақ.
Алдағы сайлау жаңа бір палаталы Құрылтайдың алғашқы шақырылымының құрамын айқындайды. Ол мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіруге берік құқықтық негіз қалыптастырған жаңартылған конституциялық және заңнамалық жүйе жағдайында өтеді.
Констанца қаласы әкімінің орынбасарының құрметті кеңесшісі, «Овидий» университеті Тарих және саясаттану факультетінің оқытушысы, ERASMUS бағдарламасы мен халықаралық байланыстар жөніндегі үйлестірушісі Разван Пантелимон алдағы сайлаудың ерекше маңызын атап өтті.
«2026 жылғы 23 тамызға белгіленген парламенттік сайлау Қазақстанның қазіргі саяси және конституциялық дамуындағы ең маңызды кезеңдердің бірі саналады. Бұл – 2026 жылғы 1 шілдеде жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін елдің жаңартылған конституциялық жүйесі аясында өтетін алғашқы жалпыхалықтық сайлау», – деді Разван Пантелимон.
Жаңа Конституция заң шығарушы билікті ұйымдастыру жүйесін өзгертуге тұтас құқықтық негіз қалыптастырды. Румыниялық сарапшының бағалауынша, бұл үдерісте азаматтардың қатысуы маңызды рөл атқарады. Дауыс беру арқылы олар Конституцияда бекітілген қағидаттарды іс жүзінде жүзеге асыруға кірісетін Құрылтайдың құрамын айқындайды.
Разван Пантелимон жаңа Құрылтайдың алғашқы шақырылымына жүктелетін жауапкершілікке де ерекше тоқталды. Оның айтуынша, дәл осы шақырылым конституциялық нормаларды қолдану тәжірибесін қалыптастырып, жаңартылған жүйенің алғашқы жылдарындағы заң шығару жұмысының негізгі бағыттарын айқындайды.
«Жаңадан сайланған Құрылтай 2026 жылғы конституциялық реформамен енгізілген қағидаттарды жүзеге асыру міндеті жүктелетін алғашқы өкілді орган болады. Оның заң шығару қызметі, бақылау функциялары және мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қосатын үлесі жаңа конституциялық модельдің алғашқы жылдардағы іс жүзіндегі жүзеге асырылуын айқындайды», – деп атап өтті сарапшы.
Разван Пантелимон алдағы сайлаудың тағы бір маңызды ерекшелігіне – бірыңғай жалпыұлттық сайлау округі аясындағы пропорционалды сайлау жүйесіне де тоқталды.
Румыниялық сарапшының айтуынша, мұндай өкілдік жүйесі азаматтардың саяси таңдауын неғұрлым толық ескеруге және қоғамның түрлі топтарының мүдделерін кеңірек танытуға мүмкіндік береді. Депутаттық мандаттардың саяси партиялардың алған қолдау деңгейіне қарай бөлінуі өкілді Құрылтайдың қалыптасуына ықпал етіп, саяси күштердің өз бағдарламалары мен кейінгі жұмысы үшін жауапкершілігін арттырады.
Мұндай жүйеде әрбір сайлаушының дауысы партияның ел көлеміндегі жалпы нәтижесіне әсер етеді. Бұл азаматтардың сайлауға қатысуының маңызын арттырып, саяси бағдарламалар арасындағы мазмұнды бәсекені ынталандырады әрі қоғамдық таңдау мен заң шығарушы органның құрамы арасындағы байланысты нығайтады.
Осылайша, 23 тамыздағы сайлау жаңа Конституцияны іс жүзінде жүзеге асыру кезеңін бастайды. Пропорционалды жүйе азаматтардың мүдделерінің кеңірек көрініс табуына жағдай жасап, Құрылтайдың алғашқы шақырылымы жаңартылған конституциялық жағдайда жаңа парламенттік тәжірибенің негізін қалайды.
