1991 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Қазақстан халықаралық аренада өзін бейбіт, жауапты әрі теңгерімді саясат ұстанатын мемлекет ретінде танытып келеді. Елдің сыртқы саясатының өзегі – жаһандық қауіпсіздік пен тұрақтылықты нығайту, қақтығыстарды дипломатиялық жолмен шешу және халықаралық ынтымақтастықты дамыту. Осы бағыттағы Қазақстанның бастамалары бүгінгі күні әлемдік қауымдастық тарапынан жоғары бағалануда.
Ядролық қарусыздану – тарихи таңдау
Қазақстанның бітімгершілік саясаты, ең алдымен, ядролық қарусыздану бағытындағы батыл қадамдарымен ерекшеленеді. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ел әлемдегі төртінші ірі ядролық арсеналдан өз еркімен бас тартты. Бұл шешім тек ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан ғана емес, жаһандық тұрақтылық үшін де маңызды қадам болды.
Сондай-ақ 1991 жылы Семей ядролық сынақ полигонының жабылуы – Қазақстанның бейбітшілікке деген нақты ұмтылысының символына айналды. Кейін ел Орталық Азиядағы ядролық қарудан азат аймақ құруға бастамашы болып, бұл келісім 2009 жылы күшіне енді.
Қазақстанның ұсынысымен БҰҰ 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күні деп жариялады. Ал 2015 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы Қазақстан бастамасымен ядролық қарусыз әлем құру туралы жалпыға ортақ декларацияны қабылдады. Бұдан бөлек, Өскемен қаласында МАГАТЭ-нің төмен байытылған уран банкін орналастыру еліміздің сенімді серіктес ретіндегі беделін нығайтты.
Қазақстан – келіссөздер алаңы
Геосаяси тұрғыдан тиімді орналасуы мен бейтарап ұстанымының арқасында Қазақстан халықаралық келіссөздер үшін сенімді алаңға айналды. 2013 жылы Алматыда Иранның ядролық бағдарламасы бойынша маңызды келіссөздер өтті. Бұл кездесулер кейінірек тарихи келісімге қол жеткізуге негіз қалады.
2017 жылдан бері Астанада Сирия мәселесі бойынша келіссөздер – «Астана процесі» жүргізілуде. Бұл алаң қақтығысты дипломатиялық жолмен реттеуге мүмкіндік берген маңызды форматтардың бірі саналады.
2024 жылы Қазақстан Армения мен Әзербайжан арасындағы бейбіт келіссөздерге де өз алаңын ұсынды. Бұл бастама елдің өңірлік тұрақтылықты нығайтудағы рөлін тағы да айқындай түсті.
Халықаралық ұйымдардағы белсенділік
Қазақстан тек бастама көтеріп қана қоймай, халықаралық ұйымдар аясында да белсенді жұмыс атқарады. Ел Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңесті құрып, өңірдегі сенім мен қауіпсіздікті нығайтуға ықпал етті.
Сонымен қатар Қазақстан Ислам азық-түлік қауіпсіздігі ұйымын құруға бастамашы болды және Шанхай ынтымақтастық ұйымының негізін қалаушылардың бірі ретінде Еуразиядағы тұрақтылыққа үлес қосып келеді.
Елде 2003 жылдан бері тұрақты түрде өтетін Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі де конфессияаралық диалогты дамытып, өзара түсіністікті арттыруға бағытталған бірегей алаңға айналды.
Гуманитарлық көмек және бітімгершілік миссиялар
Қазақстан гуманитарлық бағытта да белсенді. KazAID агенттігі арқылы ел дамушы мемлекеттерге көмек көрсетіп, жаһандық дағдарыстарды еңсеруге атсалысуда.
Бұдан бөлек, Қазақстан БҰҰ-ның бітімгершілік миссияларына қатысуды сыртқы саясаттың маңызды бөлігі ретінде қарастырады. Қазіргі таңда жүздеген қазақстандық әскери қызметші әлемнің түрлі өңірлерінде бейбітшілікті сақтау ісіне үлес қосуда.
Ал Қорғаныс министрлігі жанындағы «КАЗЦЕНТ» орталығы халықаралық стандарттарға сай бітімгерлерді даярлап, тек Қазақстан емес, басқа елдердің әскери қызметкерлерін де оқытып келеді.
Қазақстанның бітімгершілік бастамалары – кездейсоқ саясат емес, елдің саналы таңдауы. Ядролық қарусызданудан бастап, халықаралық келіссөздерге алаң ұсыну, гуманитарлық көмек көрсету және бітімгершілік миссияларға қатысу – мұның барлығы Қазақстанның жаһандық қауіпсіздік пен тұрақтылыққа қосқан нақты үлесі.
