Қандай жағдай болмасын, ең басты орында заң тұруы міндетті! Тіпті ең ұлы деген адам үшін де заң шеңберінен шығуға болмайды! Арыстан баб кесенесі 1982 жылы Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің қаулысымен республикалық маңызы бар тарихи-мәдени ескерткіш ретінде мемлекеттік қорғауға алынған. Аумақта жаңа жерлеу орындарын жасауға заң бойынша тыйым салынған.
Арыстан баб кесенесінің тарихи-құқықтық және мәдени мәртебесі
I. Құқықтық мәртебесі және мемлекеттік қорғау
Ресми мәртебесі
1982 жылы Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің қаулысымен республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші ретінде мемлекеттік тізілімге енгізілген.
Басқару жүйесі
Кесене ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігіне ведомстволық бағынысты «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің құрамындағы негізгі қорғалатын нысан болып табылады.
II. Сәулеттік-тарихи сипаттамасы
Қалыптасу кезеңдері: Нысан бірнеше ғасыр бойы қайта жаңғыртылып отырған. Қазіргі сәулеттік келбеті 1909–1923 жылдар аралығындағы құрылыс жұмыстарының нәтижесінде қалыптасты.
Қаржыландыру сипаты
XX ғасырдың басындағы құрылыс жұмыстары мемлекеттік бюджеттен тыс, толығымен жергілікті халықтың қаражаты мен асар әдісімен жүзеге асырылды. Бұл — нысанның халықтық-рухани маңызының тарихи айғағы.
III. Мемлекеттік қорғау режимінің нормативтік талаптары
Ескерткіштің мемлекеттік тізілімде болуы төмендегі міндетті нормаларды бекітеді:
Ғылыми-реставрациялық регламент
Кез келген реставрациялық, консервациялық және археологиялық жұмыстар тек тиісті лицензиясы бар мамандармен, уәкілетті органның мемлекеттік сараптамасынан өткен жоба негізінде ғана жүргізіледі.
Қорғау аймағындағы шектеулер
Кесене мен оның бекітілген қорғау аймағында құрылыс салу, жер қазу, топырақ қабатын бұзу және табиғи ландшафты өзгертуге бағытталған кез келген шаруашылық қызметке заң жүзінде тыйым салынады.
Құқықтық жауапкершілік
Ескерткіштің тұтастығына нұқсан келтіру, бүлдіру немесе заңсыз пайдалану әрекеттері ҚР-ның қолданыстағы қылмыстық және әкімшілік заңнамасы шеңберінде жауапкершілікке әкеп соғады.
IV. Кесене аумағында жерлеудің құқықтық реттелуі
Қазіргі құқықтық режимге сәйкес кесене аумағында жаңа жерлеу орындарын ашуға тікелей тыйым салынған.
Бұл шектеудің негізгі ғылыми-құқықтық алғышарттары:
Археологиялық презумпция қағидаты: Кесене орналасқан аумақтың топырағы әлі толық зерттелмеген мәдени қабат ретінде қарастырылады. Кез келген жер қазу жұмысы ортағасырлық археологиялық кешенді қайтарымсыз жою қаупін тудырады.
Санитарлық-эпидемиологиялық нормалар: «Қорық-музей» мәртебесіндегі, халық жаппай келетін қоғамдық-туристік нысандардың аумағында жерлеу рәсімдерін жүргізу қолданыстағы санитарлық қағидаларға қайшы келеді.
Түпнұсқалықты сақтау қағидаты: Мемлекеттік қорғаудағы ескерткіштің тарихи келбетін, құрылымдық тұтастығын және ландшафтын өзгеріссіз сақтау — қорғау режимінің басты шарты. Жаңа қабірлер бұл қағидатты бұзады.
V. Қорытынды
Арыстан баб кесенесі — діни-рухани зиярат нысаны ғана емес, Қазақстанның тарихи жадының, сәулет және археология ғылымының баға жетпес материалдық айғағы.
Оның аумағындағы кез келген іс-қимыл рухани-мәдени дәстүр мен мемлекеттік нормативтік-құқықтық актілердің тепе-теңдігін қатаң сақтау арқылы ғана реттеледі.
