Фото: CORBIS VIA GETTY IMAGE
Израиль мәдениет министрі Мики Зоар деректі фильм режиссерлері Юваль Абрахам мен Рахель Шорды «елге опасыздық жасады» деген айыппен Израиль азаматтығынан айыруға шақырды. Олардың «NAZA» фильмі бұған дейін 83-ші Венеция кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы жүлдесіне ие болған. Бұл туралы ВВС жазды, деп хабарлайды “Адырна”.
Фильмде ЦАХАЛ-дың (Израиль қорғаныс армиясы) жасанды интеллект технологияларын соққы жасау кезінде қолдануы және соның салдарынан бейбіт тұрғындардың қаза болғаны баяндалады.
«Фильм авторларының өз халқына деген мұншалықты өшпенділігін түсіну мүмкін емес. Олар әлемдегі антисемиттердің қошеметіне ие болу үшін өз еліне зиян келтіруге дайын. Бұл – елге опасыздық», – деп жазды Мики Зоар X әлеуметтік желісінде.
Британдық The Guardian журналистерімен бірлесіп түсірілген «NAZA» деректі фильмі Венеция кинофестивалінде көрермендердің 25 минутқа созылған қошеметіне ие болды.
«Мәдениет министрі ретінде мен бұл режиссерлерді елге опасыздық жасағаны үшін Израиль азаматтығынан айыру мақсатында дереу тиісті шараларды бастаймын», – деді Зоар.
Фильмнің атауы Израиль қорғаныс армиясында қолданылатын және «жанама залал» деген мағынаны білдіретін аббревиатурадан алынған.
Картина авторларының айтуынша, фильм Израильдің Газа секторына жасаған соққыларын жоспарлауға және жүзеге асыруға қатысқан 24 әскери қызметші мен офицердің сұхбатына негізделген. Олардың аты-жөні мен бет-бейнесі жасырылып, дауыстары өзгертілген.
Сұхбат барысында бұрынғы әскери қызметкерлер Газа тұрғындарының үйлерін нысана ретінде таңдауға қашықтан қалай қатысқандарын айтып береді. Фильмде Израиль әскери күштері кей жағдайда соққы жасалатын үйде балалардың бар екенін алдын ала білгені туралы мәлімдемелер келтіріледі.
«NAZA» авторлары Израильдің әскери операциялары бейбіт тұрғындардың жаппай қаза болуына жүйелі түрде әкелгенін алға тартады. Израиль бұл айыптауларды жоққа шығарады.
Жұма күні Израиль қорғаныс армиясының баспасөз қызметі фильмде айтылған тұжырымдарды үзілді-кесілді жоққа шығарды.
«Фильм жеке басын анықтау мүмкін емес анонимді куәліктерге негізделген. Олардың ЦАХАЛ-да қызмет еткені, қандай қызмет атқарғаны немесе фильмде айтылған оқиғаларға қатысы болған-болмағанын анықтау мүмкін емес», – делінген ЦАХАЛ мәлімдемесінде.
Фильмде сұхбат берушілер жасанды интеллект негізіндегі нысана анықтау жүйелері мен жаппай бақылау технологияларының жұмыс істеу принциптері туралы егжей-тегжейлі айтып берген.
Сонымен қатар картинада Израильдің мемлекеттік және әскери стратегиясына қатысты мәлімдемелер бар. ЦАХАЛ өкілдерінің айтуынша, бұл пікірлер «кіші буын әскери қызметшілеріне қолжетімді ақпарат шеңберінен анық шығып кетеді».
Әскерилердің мәлімдеуінше, фильмде әскери барлау басқармасының қызметкерлері қатысы бар делінген жағдайлар да көрсетілген. Алайда ЦАХАЛ олардың қызметтік міндеттеріне байланысты мұндай процестерге «анықтамасы бойынша қатыса алмайтынын» алға тартады.
Израиль мәдениет министрінің азаматтықтан айыру рәсіміне тікелей өкілеттігі жоқ. Дегенмен ел заңнамасында мұндай процедура қарастырылған және ол сирек жағдайда қолданылады.
Азаматтықтан айыру туралы өтінішті ішкі істер министрі береді. Оны әділет министрі мақұлдайды, кейін қабылданған шешімдердің заңдылығын сот қарайды.
Бастапқыда азаматтықты мәжбүрлі түрде жою азаматтықты әдейі жалған ақпарат беру арқылы алған адамдарға қатысты қолданылатын. 2023 жылы терроризм үшін сотталған адамдарға қатысты тағы бір негіз енгізілді. Ал 2022 жылы Израиль Жоғарғы соты мемлекетке адалдық танытпаған, мысалы, тыңшылықпен немесе мемлекетке опасыздық жасаумен айналысқан адамдарды азаматтықтан айыруға болады деген шешім шығарды.
Газадағы соғыс 2023 жылғы 7 қазанда палестиналық ХАМАС қарулы тобының Израильге жасаған шабуылынан кейін басталған болатын. Шабуыл салдарынан 1200-ден астам адам қаза тауып, тағы 251 адам кепілге алынған.
Одан кейін Израиль бастаған әскери операциялар нәтижесінде 73 мыңнан астам адам қаза тапты. Бұл деректер ХАМАС бақылауындағы Газа Денсаулық сақтау министрлігінен алынған. Алайда БҰҰ мен бірқатар халықаралық ұйымдар бұл статистиканы сенімді деп есептейді.
