Мемлекеттің беріктігі тек мықты заңдармен немесе тиімді мемлекеттік аппаратпен ғана өлшенбейді. Оның ең басты көрсеткіші - халықтың билікке деген сенімі. Ал бұл сенім азаматтардың өз пікірінің ескерілетініне, дауысының шешім қабылдау үдерісіне ықпал ететініне негізделеді. Сондықтан сайлау - демократиялық қоғамдағы ең маңызды саяси институттардың бірі ғана емес, мемлекет пен қоғам арасындағы сенімнің басты тетігі.
Бүгінде Қазақстан жаңа саяси даму кезеңіне аяқ басты. Конституциялық реформалардың нәтижесінде елде қоғамдық қатысу тетіктері кеңейіп, мемлекеттік институттардың мазмұны жаңаруда. Осындай маңызды өзгерістердің бірі - Құрылтай депутаттарын сайлау. Бұл тек жаңа өкілді органды жасақтау емес. Бұл - қоғамның саяси еркін нақты іске асыратын, азаматтардың үні мемлекеттік саясаттың ажырамас бөлігіне айналатын тарихи кезең.
Жаңа Қазақстанның жаңа саяси кезеңі
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары Қазақстан үшін басты міндет - мемлекеттілікті нығайту, экономиканы тұрақтандыру және егемендіктің негізін қалыптастыру болды. Сол кезеңде мемлекеттік басқарудың орталықтандырылған моделі уақыт талабына сай шешім ретінде қызмет етті.
Алайда уақыт өзгерді. Экономика дамыды, азаматтық қоғам күшейді, халықтың саяси белсенділігі артты. Қоғам енді тек мемлекеттік шешімдердің орындалуын ғана емес, олардың қабылдану үдерісіне де қатысуды талап ете бастады. Бұл - демократиялық эволюцияның табиғи кезеңі.
Соңғы жылдары жүзеге асқан конституциялық реформалар дәл осы қоғамдық сұраныстың нәтижесіне айналды. Олар мемлекеттік институттарды жаңғыртып қана қойған жоқ, азаматтардың ел басқару ісіне қатысу мүмкіндігін айтарлықтай кеңейтті. Құрылтай институтының қалыптасуы - осы өзгерістердің ең маңызды нәтижелерінің бірі.
Сайлау – қоғамның саяси үні
Құрылтай депутаттарын сайлау дәл осы қағидатты жаңа деңгейге көтереді. Әрбір берілген дауыс - белгілі бір саяси курсқа көрсетілген қолдау ғана емес. Ол азаматтың елдің болашағына, реформалардың бағытына және мемлекеттік саясаттың басымдықтарына қатысты ұстанымын білдіреді.
Осылайша сайлау қоғамдағы әртүрлі пікірлердің, әлеуметтік топтардың және өңірлік ерекшеліктердің мемлекеттік басқару жүйесінде көрініс табуына мүмкіндік береді. Бұл саяси инклюзивтілікті арттырып, қоғамдық сұраныстың институционалдық деңгейде ескерілуіне жол ашады.
Өкілді демократияның мазмұны өзгереді
Қазіргі демократиялық мемлекеттерде сайлау тек билікті қалыптастыру рәсімі емес. Ол қоғам мен мемлекет арасындағы тұрақты байланысты қамтамасыз ететін негізгі механизмге айналды.
Белгілі саясаттанушылардың пікірінше, XXI ғасырдағы табысты мемлекеттердің басты ерекшелігі - азаматтардың мемлекеттік шешімдерге тұрақты қатысуына жағдай жасайтын институттардың болуы.
Қазақстандық саясаттанушы Данияр Әшімбаевжүргізіліп жатқан реформалардың негізгі мақсаты мемлекеттік институттардың тиімділігімен қатар, қоғамның сенімін күшейту екенін бірнеше рет атап өткен. Оның пікірінше, қоғамдық қатысудың кеңеюі басқару сапасын арттырып, саяси жүйенің орнықтылығын қамтамасыз етеді.
Ал Арменияның Мемлекеттік басқару және тұрақтылық институтының жетекшісі Геворг Меликян Қазақстандағы саяси жаңғыруды бағалай отырып, сайлауға бірнеше саяси күштің қатысуы саяси бәсекелестіктің кеңейіп келе жатқанын көрсететінін айтқан болатын. Сарапшының пікірінше, азаматтардың таңдау мүмкіндігінің артуы мемлекеттік институттардың легитимділігін күшейтіп, қоғамдық келісімді нығайтады.
Қоғамдық келісімнің жаңа формуласы
Бүгінгі таңда қоғамдық тұрақтылық тек экономикалық өсіммен ғана анықталмайды. Оның маңызды өлшемдерінің бірі - азаматтардың мемлекетпен өзара сенімді қарым-қатынасы.
Міне, дәл осы жерде Құрылтайдың рөлі ерекше байқалады. Бұл институт қоғамдағы түрлі әлеуметтік топтардың, өңірлердің, кәсіби қауымдастықтардың және азаматтық бастамалардың ортақ пікірін мемлекеттік деңгейде тоғыстыруға мүмкіндік береді. Нәтижесінде мемлекеттік саясат қоғамның нақты сұранысына жақындай түседі.
Әр дауыс - ел болашағына қосылған үлес
Сайлаудың ең үлкен құндылығы - оның әр азаматқа мемлекет тағдырына ықпал ету мүмкіндігін беруінде.
Әрбір берілген дауыс жеке таңдау ғана емес. Ол -қоғамдық жауапкершіліктің көрінісі. Ол - өз еліне деген сенімнің белгісі. Ол - Қазақстанның қандай бағытпен дамуы керектігі жөніндегі азаматтық ұстаным.
Сондықтан Құрылтай депутаттарын сайлау тек кезекті электоралдық науқан ретінде қабылданбауы тиіс. Бұл -конституциялық реформалардың нақты өмірде жүзеге асуының айқын көрінісі, қоғам мен мемлекет арасындағы жаңа қоғамдық келісімнің қалыптасуы және өкілді демократияның сапалық тұрғыдан жаңа кезеңге көтерілуі.
Тарихи таңдау
Қазақстан өзінің тәуелсіздік тарихында бірнеше саяси кезеңнен өтті. Мемлекетті қалыптастыру кезеңі болды, экономиканы жаңғырту кезеңі болды. Ендігі міндет -азаматтардың мемлекет басқаруына қатысу мәдениетін күшейту және мемлекеттік институттардың қоғам алдындағы жауапкершілігін жаңа деңгейге шығару.
Құрылтай депутаттарының сайлауы - дәл осы ұзақ мерзімді стратегиялық мақсатқа бастайтын маңызды қадам.
Өйткені қуатты мемлекет тек күшті институттарға ғана емес, сол институттарға сенетін қоғамға сүйенеді. Ал қоғамның сенімі ең алдымен ашық, әрі әділ сайлау арқылы қалыптасады.
Сондықтан Құрылтай сайлауы - тек жай ғана саяси науқан емес. Бұл - Қазақстанның жаңа саяси мәдениетін қалыптастыратын, қоғамдық консенсусты нығайтатын және азаматтардың мемлекет тағдырына ортақ жауапкершілігін арттыратын тарихи белес.
