Конституция азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын бекітіп қана қоймай, оларды қорғаудың тиімді тетіктерін де айқындайды. Осы тұрғыдан алғанда, адвокатураның жаңа Конституция мәтінінде бекітілуі азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау кепілдіктерін едәуір күшейтті.
Адвокатураның мәртебесі неге маңызды?
Адвокатураның негізгі міндеті – әрбір адамның білікті заң көмегіне қол жеткізуіне және сот арқылы өз құқығын тиімді қорғауына ықпал ету. Сондықтан адвокатураның Конституцияда жеке институт ретінде бекітілуі тек адвокаттардың кәсіби мәртебесіне қатысты өзгеріс емес. Бұл – азаматтың қорғану құқығын қамтамасыз етуге бағытталған маңызды конституциялық кепілдік.
Енді адвокатураның қызметі тек салалық заңдармен реттелетін кәсіби сала ретінде емес, адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғауға қызмет ететін конституциялық институт ретінде қарастырылады.
Мұндай мәртебе адвокатураның тұрақты дамуына, адвокаттардың кәсіби қызметін жүзеге асыруына және азаматтарға көрсетілетін заң көмегінің сапасын арттыруға қосымша құқықтық негіз қалыптастырады.
Адвокатура азаматтың құқығын қалай қорғайды?
Адам құқықтық мәселеге тап болған кезде заңның барлық талабын өздігінен білуге немесе сотта өз мүддесін кәсіби деңгейде қорғауға міндетті емес. Мұндай жағдайда адвокат азаматқа оның құқықтарын түсіндіреді, құқықтық жағдайына баға береді, қажетті құжаттарды дайындайды және сотта немесе өзге де мемлекеттік органдарда оның мүддесін қорғайды.
Осылайша, адвокатура азамат пен күрделі құқықтық жүйенің арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. Ол адамның заңды құқықтарын іс жүзінде пайдалануына және бұзылған құқығын қалпына келтіруіне көмектеседі.
Бөлек атап өткен жөн, мемлекет азаматтардың жекелеген санаттарына тегін заң көмегін кепілдендіреді. Әлеуметтік осал санаттағы тұлғалар, соның ішінде аз қамтылған азаматтар, мүгедектігі бар адамдар, ардагерлер, зейнеткерлер және заңда көзделген өзге де санаттар әкімшілік, азаматтық және қылмыстық істер бойынша адвокаттың көмегін мемлекет есебінен ала алады.
Адвокаттар азаматтық, әкімшілік, отбасылық, еңбек және басқа да құқықтық дауларда да азаматтардың мүдделерін қорғайды.
Адвокаттың тәуелсіздігі не үшін қажет?
Адвокат өз қызметін еркін әрі тәуелсіз атқара алғанда ғана азаматтың құқығын тиімді қорғай алады. Ол мемлекеттік органдардың, тергеу жүргізетін тұлғалардың немесе өзге тараптардың ықпалына тәуелді болмауға тиіс.
Адвокаттың тәуелсіздігі оның жеке артықшылығы емес. Ол ең алдымен, заң көмегіне жүгінген азаматтың мүддесін қорғауы қажет. Егер адвокатқа қысым жасалса немесе оның кәсіби қызметіне кедергі келтірілсе, бұл азаматтың қорғану құқығына тікелей әсер етеді.
Сондықтан адвокатураның конституциялық мәртебесі адвокаттардың заңды кәсіби қызметін қорғауға, олардың тәуелсіздігін нығайтуға және азаматтардың адвокатқа сеніммен жүгінуіне жағдай жасауға бағытталған.
Сонымен бірге адвокат пен азамат арасындағы құпиялылықтың сақталуы да маңызды. Азамат өзіне қатысты ақпараттың жария болып кетуінен қорықпай, адвокатқа барлық мән-жайды ашық айтуға тиіс. Бұл сапалы заң көмегін көрсетудің негізгі талаптарының бірі.
Адвокатура қызметі заңмен реттеледі
Адвокатураның ұйымдастырылуы мен қызмет тәртібі, адвокаттардың құқықтары, міндеттері және жауапкершілігі заңмен айқындалады.
Мұндай құқықтық реттеу адвокаттардың бірыңғай кәсіби талаптарды сақтауына, адвокаттық әдеп қағидаларын орындауына және көрсетілетін заң көмегінің сапасына жауап беруіне мүмкіндік береді.
Адвокатураның конституциялық мәртебесі оның қоғам алдындағы жауапкершілігін де арттырады. Адвокат азаматтың мүддесін қорғаумен қатар, заңдылық қағидаларын сақтауға, кәсіби адалдық танытуға және өз қызметін белгіленген талаптарға сай жүргізуге міндетті.
Әділетті мемлекеттің басты өлшемдерінің бірі – азаматтың өз құқықтары мен заңды мүдделерін тиімді қорғай алуы. Осы тұрғыдан алғанда, адвокатураның конституциялық мәртебесінің бекітілуі әрбір адамның білікті заң көмегіне қол жеткізуіне және сот арқылы қорғану құқығын толық пайдалануына берілген маңызды кепілдік саналады.
