“انيماتورلار كۇنىن كورە الماي ءجۇر”

981

ەلءىمىزدىڭ بىلىكتى انيماتورلارىنىڭ ءبىرى، ءتۇرلى شەتەلدىك بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازى اسحات شۇلەنبايمەن سۇحباتتاستىق. قازىرگى انيماتسيانىڭ پروبلەمالارى جايىندا ءسوز قوزعادىق.

-  انيماتسيا سالاسىنا قالاي كەلدىڭىز؟ ءوزىڭىز جايلى ايتىپ وتسەڭىز.

- تۋعان جەرىم - تاراز قالاسى. 1986 جىلعىمىن. بالا كەزدەن سۋرەتكە قۇمار بولدىم. سۋرەتشىلەر مەكتەبىن بىتىرگەم. زامان تالابى ما، ايتەۋىر، وقۋىمىز ءبىر بولەك، جۇمىسىمىز ءبىر بولەك بولادى عوي. 9-سىنىپقا دەيىن سپورتپەن اينالىسىپ، تسيركتە جۇمىس جاسادىم. 16-عا تولعان سوڭ رەسمي قىزمەت ەتە باستادىم. ءسويتىپ تسيرككە 9 جىلىمدى ارنادىم. ول جىلدارى كاسىبي ەمەس، تەك ءوزىم ءۇشىن عانا سۋرەت سالاتىنمىن. ول بار بولعانى كۇنكورىستىڭ قامى ەدى. قازىر وسى سالادا كاسىبي تۇردە اينالىسىپ كەلە جاتقانىما 7-8 جىل بولىپ قالدى. شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق كومپانيالاردا دا تاجىريبەم بار.

- انيماتسياعا جەتكىلىكتى قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر ما؟

- بىلتىردان بەرى “امەن” كينوفەستيۆالى ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. “بالاپان” تەلەارناسى قازاق انيماتسياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى امەن قايداروۆتىڭ قۇرمەتىنە جىل سايىن وسى بايقاۋدى وتكىزۋى - وتە قۋانتارلىق جاعداي. بۇل بىزدەرگە اقىرىنداپ كوڭىل بولىنە باستاعانىن بىلدىرەدى. بىراق ونىڭ ەسكەرىلۋى ءتيىس جاقتارى دا بار. شارت بويىنشا 14 پەن 28 جاس ارالىعىنداعى جاستار عانا قاتىسا الادى. مۇمكىن 12 جاستاعى ءبۇلدىرشىن دە بايقاۋعا ءوز انيماتسياسىن ۇسىنعىسى كەلەتىن شىعار؟ بۇدان بولەك، 14 جاستاعى اۋەسقوي انيماتور مەن 28 جاستاعى تاجىريبەلى انيماتوردى سالىستىرۋعا بولمايدى. بىلىكتى ماماننىڭ جەڭۋ مۇمكىندىگى دە جوعارى. سوندىقتان بايقاۋدا جاس ەرەكشىلىگى ەسكەرىلۋ كەرەك. مىسالى، مەنىڭ جاسىم 35-تە بولعاندىقتان، بۇل فەستيۆالگە قاتىسا المايمىن. ال شەتەلدە مۇنداي بايقاۋلاردا جاس شەكتەۋى جوق. تاجىريبەڭىز مول بولسا، بىلىكتى انيماتورلارمەن جارىسقا تۇسەسىز. ودان بولەك، قازاقستاندىق فەستيۆالدىڭ ۇتىسىنداعى 160-170 مىڭ تەڭگە انيماتور ءۇشىن تۇك تە ەمەس. بۇل جاسالعان جۇمىستىڭ جارتىسىن دا اقتامايدى.

- قازىرگى قازاق انيماتسياسىنىڭ بەدەلى قانداي؟

- قاي جەردە جۇمىس جاساسام دا، بايقاعانىم، انيماتسيانىڭ بەدەلى وتە تومەن. انيماتورلاردىڭ جۇمىسىن فوتوشوپپەن جۇمىس جاسايتىن ديزاينەرلەردىڭ جۇمىسىنداي كورەدى. انيماتسيا ءوز دەڭگەيىندە باعالانبايدى، قۇنى جوق دەۋگە بولادى. تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ كوبى وزدەرى تاپسىرىس بەرىپ وتىرعان جۇمىستىڭ قۇنىن بىلمەيدى. ءبىز بۇل ماماندىقتى يگەرۋ ءۇشىن 5-6 جىلىمىزدى سارپ ەتەمىز. ونىڭ ۇستىندە تەحنولوگيالار كۇندە دامىپ جاتىر، انيماتسيانىڭ جاڭا ستيلدەرى پايدا بولۋدا. ءبىز وعان دا ۇلگەرىپ وتىرۋىمىز كەرەك. سۋرەت سالىپ، تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ءۇشىن تالاي ۋاقىتىمىز بەن قارجىمىزدى جۇمسايمىز. ال تاپسىرىس بەرۋشىلەر مۇنى تۇسىنبەي جاتادى. مەنىڭ عانا ەمەس، وسى سالاداعى ءبىراز ازاماتتاردىڭ ايتارى وسى.

- حالىق انيماتسيانى كوبىرەك كورۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ مادەنيەتتى كوتەرۋ كەرەك پە؟

- ماسەلە وندا ەمەس. ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىز وتە جوعارى. كينوعا ءبارى بارادى، ال شەت ەلدىك انيماتسيالارعا كوبىنە بالالالى وتباسىلار بارادى. قازاقستانننىڭ ۇلكەن ەكرانعا شىعاراتىن انيماتسيالىق جۇمىستارى ءالى جوق. مىنە، وسى باعىتتا جۇمىس جاساۋىمىز قاجەت. وسى ورايدا ايتا كەتەلىك، “مۇزبالاقتىڭ” كومانداسى جۇمىستىڭ كاسسا جيناۋىن بىلاي قويىپ، يۋتۋبقا سالا باستادى. حالىققا سىي بولسىن دەپ، تالاي ۋاقىتى مەن قاراجاتىن جۇمساعان ءفيلمدى تەگىن كورسەتۋدە. وسىلايشا حالىقتىڭ انيماتسيا كورۋگە دەگەن مادەنيەتىن كوتەرۋىمىز كەرەك. بىزدە انيماتسيا كوبىنە تەك كومپانيالاردى جارنامالاۋعا پايدالانىلىپ كەلەدى. بۇل، ارينە، جاقسى. بىراق انيماتسيانى تولىققاندى فيلم رەتىندە ۇسىنۋ دەڭگەيىنە جەتسەك، ءتىپتى جاقسى بولار ەدى.

بالالارىمىز قازىر “ماشا ي مەدۆەدتى” كورەدى. ال ءبىزدىڭ نارىقتا دايىن قازاق ءتىلدى ءونىم جوق. بۇل ۇلكەن ماسەلە. ماسەلەن، ءبىزدىڭ دۇنيەتانىمىمىزدى اسا بىلمەيتىن قازاقستاندىق نەمىستەر “الدار كوسە” ءمۋلتفيلمىن شىعارادى. ەشكىم رازى ەمەس. الداردى ايلاكەر، پيعىلى جامان ادام رەتىندە كورسەتىپ قويعان. بالالارىمىزدى ءدال وسىلاي تاربيەلەسەك، ەرتەڭىمىز باياندى بولمايدى. بالالارىمىزعا بيلەرىمىزدىڭ دانالىعىن، باتىرلارىمىزدىڭ ەرلىگىن، حاندارىمىزدىڭ ساياساتىن كورسەتۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ تاريحىمىز تۇنىپ تۇرعان دانالىق. نەگە وسىلاردى كورسەتپەسكە؟ ال وزگە ۇلتتاعى ستسەناريستەر قازاق دۇنيەتانىمىن قايدان ءتۇسىنسىن؟

- ءوزىڭىز اتاعان عيبراتتى دۇنيەلەردى نەگە قازاق ستسەناريستەرى تۇسىرمەيدى؟

- ونى بىلاي تۇسىندىرەيىن. بىزدە ستسەناريستەر دە، رەجيسسەرلەر دە كوپ. ارالارىندا تازا ەنتۋزيازمدى ەرتتەپ ءمىنىپ، قانشاما ۋاقىتى مەن ءبىلىمىن سارپ ەتىپ، تەگىن شىعارماشىلىق جۇمىس جاسايتىندارى دا جوق ەمەس. بىراق قارنى اشقان سوڭ اقشانىڭ جايىن ويلاماسقا بولمايدى. سول تالانتتى ستسەناريستەر مەن رەجيسسەرلەردى قارجىلاندىرسا، ءبارىنىڭ باسىن قوسسا، تاماشا تۋىندىلار جارىق كورەتىنىنە سەنىمدىمىن. مىسالى، قانداي دا ءبىر قالتالى كاسىپكەرلەر نەمەسە ۇكىمەتىمىزدىڭ ءوزى انيماتسيالىق فيلمدەر وندىرىسىنە قاراجات سالسا، دايىن انيماتسيانى شەت ەلدەرگە ساتىپ، پايدا كورۋگە بولار ەدى. مۇنى دا بيزنەسكە اينالدىرۋعا بولادى.

- ۇكىمەت انيماتسياعا قولداۋ كورسەتۋگە مىندەتتى مە؟

- كينوفيلمدەر دە، انيماتسيالىق فيلمدەر دە مادەنيەت سالاسىنا جاتادى. سوندىقتان، ارينە، مەملەكەت انيماتسيا وندىرىسىنە دە جاقسىلاپ كوڭىل بولسە، قۋانار ەدىك. بىراق مەملەكەت دەپ كىنالاي بەرۋگە دە بولمايدى. ءبىز ەندى عانا دامىپ كەلە جاتقان ەل بولعاندىقتان، ءالى دە تۇزەتەر تۇستارىمىز كوپ. انيماتسيا سونىڭ بىرىنە جاتادى. دەگەنمەن، ەلىمىزدەگى مىقتى انيماتورلار كوڭىلىنەن شىعاتىن جۇمىس تاپپاي، شەت ەلگە كوشىپ كەتپەي تۇرعاندا، مۇنى قولعا العانىمىز ءجون بولار ەدى. ەل اعالارىنىڭ قۇلاقتارىنا التىن سىرعا.

ءوزىڭىز بىلەتىندەي “مۇزبالاق” سىندى فيلمدەر بار. بىراق ونىڭ ءوزى مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن ارا-اراسىندا يدەولوگيا ءۇشىن شىعىپ تۇراتىن دۇنيەلەردىڭ ءبىرى. ال ەگەر انيماتورلارعا جىل سايىن قوماقتى اقشا ءبولىنىپ، جىلىنا 10 سەريال نەمەسە 5 تولىق تولىق مەتراجدى فيلم شىعىپ تۇرسا، ءتىپتى جاقسى بولار ەدى. مىسالى، قازىر كينوعا قىرۋار قارجى بولىنەدى. بىراق سول كينونىڭ اقشاسىنا 10 مۋلتفيلم جاساپ شىعارۋعا بولادى. ءسويتىپ ونى الەمدىك “ديسنەي” سەكىلدى الپاۋىت كومپانيالارعا وتكىزۋگە بولادى. بۇل ءبىزدىڭ قولىمىزدان كەلمەيدى ەمەس. انيماتورلارىمىزدىڭ جۇمىسىنا ۇڭىلسەڭىز، شەتەلدىكتەردەن ەش كەم ەمەس.

- نەگە ۇلتىم دەگەن قازاق انيماتورلارى جان-جاقتا ءجۇر؟

- جۇرگەنوۆتە انيماتسيا پانىنەن ەشكىم ساباق بەرمەيدى. بۇل نە دەگەن سۇمدىق؟ امەن (امەن قايداروۆ - قازاق انيماتسياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى) اعامىزدىڭ ەڭبەگى زايا كەتكەنى مە؟ سوندىقتان قازىردەن باستاپ كوڭىل بولمەسەك، ەرتەڭ ءبىزدىڭ انيماتورلارىمىز قازاقتىڭ ەمەس، شەتەلدىڭ مۋلتفيلمدەرىن جاساپ جۇرەدى. سەبەبى ول جاقتا ءۇيىن اپەرىپ، اقشاسىن تولەپ، بارلىق جاعدايىن جاسايدى. ال بىزدە ونداي مۇمكىندىك جاسالمايدى. ەلدەگى كەز كەلگەن انيماتورمەن سويلەسسەڭىز، بىردەن “قانشا تولەيسىڭ؟” دەپ سۇرايدى. وعان قازاقتىڭ دانالىعى قىزىق ەمەس. انيماتورلار كۇنىن كورە الماي ءجۇر. بۇل ولاردىڭ اقشاعا قۇنىعىپ كەتكەندىگى ەمەس. ولار قازىر تەك جارنامامەن اينالىسادى. تاپسىرىستىڭ اراسى 1-2 ايعا سوزىلىپ كەتۋى مۇمكىن. سول اقشاعا كۇن كورەدى. ءوزىم دە سول جاعدايدان وتكەندىكتەن، ولارعا جانىم اشيدى. ادامنىڭ تۇراتىن باسپاناسى بار بولسا، كىرىسى تۇراقتى بولسا، سول كەزدە عانا رۋحاني دۇنيەلەردى ويلاي باستايدى. باسىندا نەسيەسى بار ادامعا قۇندىلىقتان گورى اقشا ماڭىزدىراق. ءبىز، قازاق انيماتورلارى، كوپتەگەن شەتەلدىك بايقاۋلارعا قاتىسا الماي ءجۇرمىز. سەبەبى كۇنكورىستىڭ قامىمەن شىعارماشىلىق جايىنا قالادى. ەڭبەگىمىزدىڭ اقىسى دا تومەن. بىراق جىلىنا 1-2 رەت ۇلكەن كومپانيالار تاپسىرىس بەرەدى. ولار تۇسىنەدى، قۇنىن دا ايامايدى. ويتكەنى ولارعا ساپا كەرەك.

- قازاقستاننىڭ ءبىلىم جۇيەسى انيماتور مامانداردى وقىتۋعا دايىن ەمەس پە؟ الدە الەۋەتىمىز جەتپەي مە؟

- ءبىلىم جۇيەمىز ازىرگە بۇعان دايىن بولماي تۇر. اقشا بار. الەۋەتىمىز جەتەدى. تەك جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەيدى. مىسالى، كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە وسى ماماندىقتى ۆلاديۆوستوكقا، ماسكەۋگە، پيتەربۋرگكە بارىپ وقۋعا مۇمكىندىك بار ەدى. ال قازىر ەگەمەندىك الدىق، بىراق انيماتسيانى ۇيرەتۋدى، انيماتسيا ءوندىرۋدى ءالى جولعا قويا الماي كەلەمىز. شەت ەلدەرگە بارىپ وقۋدى كوبىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. ال ءوز ەلىمىزدە انيماتسيانى جىلىگىن شاعىپ تۇرىپ ۇيرەتەتىن وقۋ ورىندارى جوق. انيماتسيامىزدىڭ دامىماي جاتقانىنىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى وسى.

- پراكتيك انيماتور رەتىندە تاجىريبەڭىزبەن ءبولىسىپ، ءدارىس جۇرگىزۋ جوسپارىڭىزدا بار ما؟

- جوسپاردا بار، بىراق قازىر ەمەس. بىرىنشىدەن، مەنىڭ ءالى دە جەتكىم كەلەتىن شىڭدارىم بار. ەكىنشىدەن، ءوزىمدى ۇلكەن مامانمىن دەپ ايتا المايمىن. جاقسى انيماتورمىن، بىراق شەتەلدە مەنەن دە مىقتى ماماندار بار. قازاقستاننىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرى ءدارىس بەرۋگە شاقىرعاننىڭ وزىندە مەن بارا المايمىن. سەبەبى مەنىڭ انيماتور ەكەندىگىمدى راستايتىن ديپلومىم جوق، ليتسەنزيا الماعانمىن. بىراق شەتەلدىڭ ۇلكەن بايقاۋلارىنان العان جۇلدەلەرىم جەتەرلىك. جەكە مەكتەپتەن بولەك ەش جەردە ءدارىس بەرە المايمىن.

- فيلم جاساۋ كەزىندە قاي نارسەگە اسا قاتتى كوڭىل بولەسىز؟

  1. كوڭىل بولەتىن نارسە كوپ. بىرىنشىدەن، راسكادروۆكا. نەگىزگى جۇمىستى باستاماستان بۇرىن ويىمىزدا جاساپ شىعامىز. جارىقتىڭ ءتۇسۋى، كولەڭكەسىن قويۋ، وقيعانى اسەرلى جەتكىزۋ جاعىن ويلاستىرىپ، تۇپنۇسقاعا سالىپ شىعامىز.
  2. كەيىپكەرلەردى مۇسىندەۋ. ءبىر كەيىپكەرلەردىڭ وزىنە 1 اپتادان 1 ايعا دەيىن ۋاقىت كەتۋى مۇمكىن.
  3. ءمۇسىنىڭ قاڭقاسىن سالىپ، ءتىرىلتۋ.
  4. ستيلىنە بايلانىستى بەزەندىرۋ. جۇرەتىن ورتاسىن سالىپ (پاتەر، دالا), مىڭداعان ءستيلدىڭ ىشىنەن سايكەس كەلەتىنىن تاڭدايمىز.
  5. جارىق قويۋ. تۋرا كينوداعىداي جاعداي جاسايمىز. بىراق ۆيرتۋالدى.
  6. انيماتسياعا كىرىسۋ. كومپيۋتەردى تۇرتكىلەپ وتىرىپ قولمەن جاساۋعا دا بولادى. ودان بولەك، قازىر Motion Capture دەگەن زاماناۋي ءتۇرى شىقتى. اۋدارماسى “قوزعالىستى يگەرىپ الۋ” دەگەنگە كەلەدى. مەن كامەرانىڭ الدىندا قوزعالىپ تۇرسام كەيىپكەرىم ءدال سول قيمىلدى قايتالايدى.
  7. انيماتسيا بىتكەن سوڭ “رەندەر” دەگەن نارسە بار. تولىق انيماتسيانى فايل رەتiندە شىعارۋعا جىبەرەمىز. انيماتسيانى دايىنداۋعا قانشا ۋاقىت كەتسە، ول دا سونداي ۋاقىتتى الادى. ۇلكەن فيلم بولسا، ايلاپ تا وتىرامىز. ءار كادرىڭىزدى وڭدەپ شىعادى. 1 سەكۋندتىڭ وزىندە 24 كادر بولادى. 1 كادرعا 1 كۇن كەتۋى دە مۇمكىن.
  8. مونتاج جۇمىستارى. ءتۇسىن كينو تالاپتارىنا ساي ەتىپ وزگەرتۋ كەرەك. ءتۇس دەگەن ەڭ ماڭىزدى نارسە، كوڭىل-كۇيدى بەرەتىن نەگىزگى قۇرال.

- مۋزىكاسىن قالاي ۇيلەستىرەسىز؟ كىمنىڭ كومەگىنە جۇگىنەسىز؟

- ءوزىم شىعارماشىلىققا جاقىن ادام بولعاندىقتان، كومپوزيتور، مۋزىكانت دوستارىم بار. كەيبىر ەڭبەكتەرىمدە سول كىسىلەردىڭ تۋىندىلارىن پايدالانام. ال كۇنكورىس ءۇشىن جاسالاتىن جۇمىستاردا تاپسىرىس بەرۋشىلەر شەتەلدەن ساتىپ الىپ بەرەدى نە ءوزىم ساتىپ الام. بىراق كوبىنە قازاقتاردىكىن الۋعا تىرىسامىن. سەبەبى قازىرگى كومپوزيتورلاردىڭ دا جاعدايى ءماز ەمەس. ول كىسىلەردى دە قولداماسقا بولمايدى. ايتىپ وتىرعانىم تويداعى انشىلەر ەمەس، مۋزىكانتتار مەن كومپوزيتورلار. ولاردىڭ كۇندەلىكتى ءتۇسىپ تۇراتىن تابىسى جوق.

- مۋلتفيلم - ۇلكەن يدەولوگيالىق قارۋ. ماشانى كورەتىندەر سول سياقتى سوتقار قىز بولىپ تاربيەلەنۋدە. ءبىز بالالاردىڭ پسيحولوگياسىن ۇمىت قالدىرعان جوقپىز با؟

- يدەولوگيا - باستى نارسە ەمەس. ەڭ ءبىرىنشىسى - قازاقتىڭ ونەرگە دەگەن كوزقاراسى. الدىمەن انيماتسيانىڭ ماسەلەسىن شەشىپ الۋ كەرەك. ءبىز قازىر “ماشا ي مەدۆەدكە” باسەكەلەس بولا المايمىز. نەگە؟ ويتكەنى ماماندارىمىز جەتكىلىكتى بولعانىمەن، انيماتسيالىق ستۋديالار از. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمدەي، ولاردىڭ باستارىن قوسىپ، ءتيىمدى جۇمىس جاساۋلارى ءۇشىن جاعداي جاساۋ كەرەك. بىراق ازىرگە ءبىز ءۇشىن شەت ەلدەن دايىن ءونىمدى ارزان باعاعا ساتىپ الا سالعان تيىمدىرەك بولىپ وتىر. ەندى وسىدان بارىپ سول ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعان يدەولوگيالىق ماسەلە تۋىندايدى. ءبىزدىڭ بالالارىمىزدى سول شەت ەلدىك مۋلتفيلمدەر تاربيەلەۋدە. «حولودنوە سەردتسە»، «زولۋشكا» مۋلفيلمدەرىن كورىپ العان قىزدارىمىز جاڭا جىلدا ءبارى دەرلىك سولاردىڭ كوستيۋمدەرىن كيىپ، سولارعا ۇقساعىلار كەلىپ، سولاردى يدەال كورەدى. ال ەگەر سول بالالار ءوز كەيىپكەرلەرىمىزدى كوبىرەك كورگەندە، سولارعا ۇقساۋعا ۇمتىلار ەدى.

ورىس مۋلتفيلمدەرىن كورگەن بالامىز “سالەمنىڭ” ورنىنا “پريۆەت” دەپ امانداساتىن بولادى. ۇلكەندەرگە دەگەن سىيلاستىقتى جوعالتامىز. مىسالى، ايۋ (“ماشا ي مەدۆەد”) كوپتى كورگەن ەرەسەك ادامنىڭ رولىندە. ال ماشا ونى سىيلاماي، دورەكى قىلىق كورسەتەدى. مۇنداي ەڭبەكتەردى مۇلدە كورسەتپەي قويا المايمىز. ولاردى نارىقتان شىعارۋ ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ ءونىمىمىزدى ۇسىنۋىمىز كەرەك. سوندىقتان بۇل دۇنيەلەردى قازىردەن قولعا العانىمىز ءجون. تاربيە ماسەلەسى باستى نارسە ەمەس. ەڭ الدىمەن انيماتسيانىڭ جاعدايىن رەتتەپ الۋ كەرەك.

- قازىرگى انيماتسيالىق مۋلتفيلمدەر قانداي بولۋ كەرەك؟

- ءبىزدىڭ ءبىر قاتەلىگىمىز بار. فيلوسوفياعا بەرىلىپ، تەرەڭ ويلاندىراتىن تاقىرىپتاردى كوپ قوزعايمىز. سوندىقتان مۋلتفيلمدەرىمىزدە كوز قىزىقتىراتىن ادەمىلىكتەن گورى اقىل ايتۋ جاعىنا اۋىپ كەتەمىز. ال بالانىڭ مۋلتفيلمگە قىزىعۋى ءۇشىن ونىڭ كوڭىلىن اۋلاۋىمىز كەرەك. ونى قىزىقتىرا الماساڭىز، تاربيەلەي دە المايسىز. مىسالى، مۇڭدى اقساقال اقىل ايتىپ وتىرسا، ونى قاي بالا تاماشالاعىسى كەلەدى؟

- “بالاپان” تەلەارناسىنداعى انيماتسيالىق فيلمدەرگە بەرەتىن باعاڭىز قانداي؟

- كوڭىلىمنەن شىعادى دەپ ايتا المايمىن.

- نەگە قازاقتىڭ توم مەن دجەرريى نەمەسە ميككي ماۋسى جوق؟

- ءبىز مەملەكەت بولعالى 30 جىل بولدى. ەڭسەمىزدى تىكتەپ، ەندى عانا جوعىمىزدى تۇگەندەپ جاتىرمىز. ەلدە انيماتسيادان وزگە ماسەلەلەر دە جەتەرلىك. ەلىمىزدە نەگە انيماتسيا دامىماي جاتىر؟ سەبەبى، ءبىز كينو سالاسىنا ەندى عانا بەت بۇرىپ، قازىرگى تاڭدا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جاقسى دەڭگەيگە ەندى كوتەرىلىپ كەلەمىز. “رەكەتير”، “كوشپەندىلەر” سىندى مىقتى تۋىندىلار جارىققا شىعىپ، “قازاقفيلمنىڭ” بەدەلى تۇراقتالدى. ەندىگى كەزەك - انيماتسيانىڭ جۇمىسى. ءوزىڭىز اتاعان كەيىپكەرلەر سياقتى قازاقستاندىق ءونىمدى جاساپ شىعارۋ بولاشاقتىڭ ەنشىسىندە. مەملەكەتىمىز ەندى اياققا تۇرىپ جاتقاندا، ونداي كەيىپكەرلەر جاساۋ ءۇشىن بۇل ۋاقىت ازدىق ەتەدى.

- ماشا ءسۇپ-سۇيكىمدى جاسالعان. بىراق نەگە ء“الي مەن ايا” ۇسقىنسىز؟ سوندا بىزدە تالعام جوق پا؟

- ۇكىمەت جاقسى انيماتسيا ءتۇسىرۋدى تاپسىردى دەلىك. بىراق ول ءۇشىن ماردىمسىز اقشا بولەدى. ناعىز مامان ونداي اقشاعا ەشقاشان كەلىسپەيدى. ال جاقسى انيماتسيا ايتارلىقتاي ۇلكەن قاراجاتتى تالاپ ەتەدى. ايتالىق، انشىلەردىڭ 5 ميلليوندىق كليپىنىڭ سوماسىنا ءبىز 2 انيماتسيالىق فيلم جاساپ شىعا الامىز. الايدا بولىنگەن اقشا سونىڭ جارتىسىنا دا جەتپەيدى. ودان قايداعى ساپالى ءونىم شىقسىن؟ سوندىقتان شەتەلدىك دايىن كەيىپكەرلەردى الدىرتىپ، ءالى جەتىلە قويماعان ماماندارعا تاپسىرادى. مامان دەۋگە دە كەلمەس، انيماتسياعا ەندى عانا كەلگەن تاجىريبەسىز جاستار جاسايدى. بىلىكتىلىكتەن بولەك، ولاردىڭ كومپيۋتەرى دە ساي كەلمەۋى مۇمكىن. مىنە، وسىنىڭ ءبارى ەسكەرىلۋ كەرەك.   پاندەمياعا قاتىستى ۇكىمەتتىڭ دە شارۋالارى شاش ەتەكتەن. بىراق بيزنەس وكىلدەرى بۇل ماسەلەگە بەي-جاي قاراماسا ەكەن. ماشانى كورىپ وسكەن ەرتەڭگى ۇرپاق قازاقى تانىمنان جۇرداي بوپ وسپەسىنە كىم كەپىل؟

- ەرتوستىكتىڭ زاماناۋي وبرازىنا كوڭىلىڭىز تولا ما؟

- جامان ەمەس. پروفەسسيونالدىق تۇرعىدا ءبىراز كەمشىلىكتەرى بار. بىراق وتە جاقسى، كوزتارلارلىق تۋىندى.

- قازىر باتىرلار تۋرالى انيماتسيا كوبىرەك تۇسىرىلەدى. اتقا ءمىنىپ، ساداق تارتقان كەيىپكەرلەر باتىرلىققا ەمەس كەرىسىنشە قاتىگەزدىككە تاربيەلەمەي مە؟ قالاي ويلايسىز؟

- ماسەلە ساداق پەن نايزاسىندا ەمەس قوي (كۇلىپ). ماڭىزدىسى، باتىردىڭ سول نايزانى ۇستاپ، قانداي ماسەلەنى شەشىپ جاتقاندىعىندا. مىسالى، باتىردىڭ وتاندى ءسۇيۋ، حالقىن قورعاۋ، جارىن باعالاۋ سەكىلدى بورىشتارىن ورىنداۋى. ءيا، باتىرلارعا قاتتى كوڭىل ءبولىنىپ كەتكەنى راس. باتىر دەگەن قازاقتىڭ ويىنا بىردەن كەلەتىن نارسە عوي. بىراق بۇل جەردە جاس ەرەكشەلىكتەرىنە دە بايلانىستى قاراعان ءجون. قازاقستاندا 7 جاسقا دەيىنگى بالالارعا ارنالعان كونتەنت جوق. الدىما بىرەۋ بيزنەس يدەيا سۇراپ كەلسە، وسىنى ايتار ەدىم. ەرتەگىلەردە جەزتىرناق، مىستان كەمپىر، جىرلاردا بي-شەشەندەرىمىز بار. نەگە وسى دۇنيەلەردە جاساپ شىقپاسقا؟

- قازىرگى قازاق انيماتسياسىن 10 باللدىق شكالامەن قانشاعا باعالايسىز؟

- “3” دەگەن باعا قويار ەدىم.

- انيماتسيانىڭ پروبلەمالارى قانداي

  1. قارجى ماسەلەسى.
  2. وسى سالاداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قالىپتاسپاعاندىعى.
  3. بالالارعا ارنالعان قوسىمشا ساباق دارىستەرى جوق. ءبارى كومپيۋتەر بىلگىش، بىراق سونى پايدالانىپ سۋرەت سالاتىندار از.

- ەلدەگى انيماتسيا سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟

- انيماتسيالىق اسسوتسياتسيا قۇرىپ، ەلدەگى بىلىكتى مامانداردى ءبىر ورتاعا توعىستىرۋ قاجەت. “بالاپاننان” باسقا تەلەارنالار انيماتسيا كورسەتۋدى توقتاتىپ قويدى. بۇل انيماتسيا مادەنيەتى ءولدى دەگەن ءسوز. ەشكىم شىعىندالعىسى كەلمەيدى.

- الداعى جوسپارلارىڭىز جايلى ايتىپ وتسەڭىز.

- ماقساتىم - قازاقتىڭ تاريحي تۇلعالارىن ءتىرىلتىپ، قالدىرعان دانالىعىن ناسيحاتتاۋ. بۇل ەڭبەكتەرىم كوبىنە ەرەسەكتەرگە ارنالادى. ابايدىڭ 175 جىلدىعى، ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعى دەپ ۇرانداتامىز. سويتە تۇرا تەك سەمينار وتكىزىپ، ءمۇسىنىن جاساپ قويۋمەن عانا شەكتەلەمىز. ال نەبىر فيلوسوفيالىق تولعامداردىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتكەن ءال-فارابيگە ۇلكەن قۇرمەت كورسەتىلۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.

 - سۇحباتىڭىزعا كوپ راقمەت! ەڭبەگىڭىزگە تابىس تىلەيمىز!

سۇحباتتاسقان: اياۋلىم ءابىلدا،

«ادىرنا» ۇلتتىق پورتالى

پىكىرلەر
رەداكتسيا تاڭداۋى