بالزاكتىڭ سوڭعى ماحابباتى

912

" قۇرمەتتىم، مەن كۇيەۋىممەن شۆەيتسارياعا قاراي جولعا شىعامىن. بۇيىرتسا، الداعى ايدىڭ باسىندا نەۆشتالدە بولامىن. سىزبەن كەزدەسەمىن دەگەن اسقاق ءھام ىنتىق ارمان مەنى اقىرى وسىلاي اپارا جاتىر...اسىعا كۇتەمىن!"- دەگەن قىسقاشا حاتتى الىسىمەن قۋانىشى قوينىنا سىيماعان بالزاك ەرتەرەك جول قامىنا كىرىسكەن. اقشاسى بار بولعىردىڭ وسىندايدا قاجەتتىلىگى تۋا قالاتىنى راس قوي، قالتاسىنىڭ تەسىك ەكەنى ەسىنە تۇسكەن ول گرافينيا ۆيسكونتيگە جەدەلحات جولداعان.
" اسا قۇرمەتتى گرافينيام، مەنىڭ جاعدايىمدى سەنەن ارتىق ەشكىم بىلمەيدى. مەنىڭ شۆەيتسارياعا جول جۇرۋىمە تۋرا كەلىپ تۇر. شۇعىل. سوعان قاراجات كەرەك. ايتپاقشى، مەنىڭ شىعارمالارىمدى رۋسيادا دا وقىپ، قىزىقتاپ جاتقاندار بار ەكەنىن ەسىڭە سالا كەتەيىن دەگەنىم عوي. وزىڭنەن قۋانتارلىق جاۋاپ كۇتەمىن" - وسى سويلەمدەردى قولى دىرىلدەپ، قوبالجىپ وتىرىپ جازعان. قۇستاي ۇشىپ پوچتا ۇيىنەن باسپاحاناعا، ودان بانككە بارعان. قولدىاياققا توقتاماي ۇيىنە كەلگەن. جازۋشىنىڭ ەلپىلدەپ، ەسى كەتىپ جۇرگەنىن بايقاعان انرە، - ونورە دە مىرزا، سىزگە نە بولعان، ءتۇھ، قۇددى بالا بولىپ كەتتىڭىز عوي - دەگەن تاڭقالىسىنا ءسال جىميىپ، - سوناۋ يتارقاسى قياننان حات جازىسىپ تۇرعان سۇيىكتىڭ كەلە جاتسا كورەر ەدىم...- دەپ ءبىر اڭگىمەنىڭ ۇشىن عانا تاستاي سالعان. جازۋشىنىڭ وقىرماندارمەن، ايەلدەرمەن، بيكەشتەرمەن ۇزبەي حات جازىسىپ تۇراتىنىن جاقسى بىلەتىن انرە، - الىستان ات تەرلەتىپ كەلە جاتقان گانسكايا حانىم ەمەس پە ءوزى؟- دەپ ول دا تاڭداسىن جاسىرا الماي، سۇراۋلى پىشىنمەن قاراعان.
- ءيا،سول گانسكايا!
- مەن ول ايەلدەن وسىنداي ءبىر باتىلدىقتى كۇتەپ ەدىم- دەدى انرە، وسىدان توعىز جىل بۇرىن گانسكايانىڭ وزىنە ءوتىنىپ حات جازعانىن ەسىنە ءتۇسىرىپ جاتىپ. ول حاتىندا بالزاك مىرزامەن حات الماسىپ تۇرۋعا ءبىر سەپتىگىن تيگىزۋدى وتىنگەن بولاتىن. ەكىنشى حاتىندا جاقسىلىعى ءۇشىن زور العىسىن بىلدىرگەن. مىنە، سويتكەن سول گانسكايا ەۋروپانى شارلاپ، شۆەيتسارياعا كەلە جاتىر دە. توعىز جىل بويى قۇرمەت پەن ماحاببات- سەزىم دۇنيەسىنە تولى حاتتار جازىپ، ءبىر كورىسۋگە ىنتىق بولعان عازيز جۇرەك يەسىنىڭ بۇل كەلىسى ەرلىككە پاراپار ەدى. ءاي، بۇل سەزىم، قۇشتارلىق دەگەندى قويسايشى! - انرە سۇيىكتى جازۋشىسىنىڭ سىرتىنان سۇيسىنە قاراپ تۇرىپ، وسى جولى دا دوسىنا شىن كومەكتەسكىسى كەلگەن. راسىندا سولاي بولدى. ول بالزاكتىڭ جولقامىن تۇگەل رەتتەپ، گرافينيا ۆيسكونتيدان كەلگەن قوماقتى اقشانى قايتا- قايتا ساناسىپ، ءسات ساپار ايتىپ شىعارىپ سالعان بولاتىن.
ەكى كۇندىك جول جازۋشىنى ازداپ شارشاتقان سىڭايلى. ول جول بويىندا باياعى ادەتىمەن تابيعاتقا ءۇنسىز كوزتاستاپ، ارنەنى ويلاۋمەن وتىرسا دا، ۇزاق جىل ەۆالينا گانسكايانىڭ جانە ءوزىنىڭ وعان جازعان حاتتارى جايىندا ۇنەمى ەسكە الۋمەن بولدى. ونىڭ زور قۇرمەت پەن شىنايى ىقىلاسقا تولى حاتتارىنان كوپ جاعدايدى اڭداعان ەدى. ءۇش تىلدە ەركىن سويلەپ، جازا الاتىن ءبىلىمدى، ويلى، وجەت، ءوزى باي كەلىنشەكتىڭ سوناۋ رۋسيا تۇكپىرىندە تۇرىپ جاتقانىنا تاڭقالاتىن. ەۆالينانىڭ حاتتارىندا مۇنىڭ شىعارماشىلىعىنا، جازۋشىلىق قارىمىنا، تالانتىنا دەگەن زور قۇرمەتپەن بىرگە جۇرەك تۇكپىرىندە شوقتاي قوزداعان سەزىم، ىنتىقتىق دۇنيەسى دە بار ەدى. ول بالزاكتان ەشتەمەنى جاسىرعان جوق، بارىن جايىپ سالدى. وزىنەن جيىرما جاس ۇلكەن باي كوپەس پولياك ۆەنتسەسلاۆ گانسكيگە كۇيەۋگە شىققانىن، ودان بەس بالا تاپقانىن دا. بارشىلىق، توقشىلىق ءومىرىن دە ايتتى. الايدا تيىتتەي ماقتانىشپەن ەمەس. ەۆالينا حانىم ءپاريجدىڭ گازەتتەرىن جازدىرىپ وقيتىن كورىنەدى. سونداي ءبىر گازەتتەردىڭ بىرىندە بالزاك پەن گرافينيا ۆيسكونتيدىڭ اراسىنداعى قارىم- قاتىناسقا قاتىستى الىپ- قاشپا اڭگىمە باسىلعان بولاتىن. وسەك دەسە دە بولادى. بالزاك مۇنى وسەك-اياڭ، جالاقورلاردىڭ ءىسى دەيتىن. گانسكايا ءبىر حاتىندا وسى " وسەك" تۋرالى ايتا كەلىپ، " قىمباتتىم، ارينە، مەن مۇندايعا اسا سەنە بەرمەيمىن. ءسىزدىڭ ماعان ادال بولۋ تۋرالى انتىڭىزعا سەنگەنمىن، ءالى دە سەنەمىن، دەگەنمەن دە وسىنداي قاڭقۋ سوزدەردىڭ ايەل جۇرەگىنە، نازىك، ۇركەك، سەكەمشىل جۇرەگىنە اۋىر تيەتىنىن ۇمىتپاساڭىز ەكەن. جۇرەگىمىزدى ساقتايىق!"- دەپ اياقتاعان. وتىرىك ءسوز نە كەرەك، بالزاك تا " بۇل جالا، وتىرىك اڭگىمە" دەپ اقتالىپ حات جازعان بولاتىن. سويتكەن ەۆالينا مىنە، ساياحات، سەيىل دەگەندى سىلتاۋ ەتىپ، سۇيىكتى جازۋشىسىن، الىستان ىنتىق بولعان عاشىق ادامىن كورۋگە، ءبىر كەش بولسا دا سويلەسىپ، مۇعدارلاسۋعا بەل بۋىپ كەلە جاتىر. -قالاي شاتتانباسسىڭ، قالاي قۋانباسسىڭ! - بالزاك تا ىشتەي تولقىپ، جۇرەگى ورەكپىپ، وسى العاشقى كەزدەسۋگە ەرەكشە ءمان بەرىپ، ونىڭ الداعى ءوز ومىرىنە ۇلكەن وزگەرىس اكەلەتىنىنە بەك سەنىپ ءھام سەكەمدەنىپ كەلە جاتقان ەدى.
جالداعان ادەمى پاۋەسكە مۇنى جاسىل جەلەكتى ورماننان اشىق الاڭقايعا الىپ شىققانى سول ەدى، اناندايدان كوكپەڭكوك بولىپ تولقىپ جاتقان نەۆشتال كولى كورىندى. تىمىق كولدىڭ كورىنىسى كوز تارتادى. اسپانمەن استاسىپ، مولدىرەپ جاتىر. تازا، تۇنىق. تۋرا ەۆالينانىڭ جانارىنداي. بالزاك گانسكايانىڭ حاتپەن بىرگە جولداعان كەربەز، كورىكتى سۋرەتىن ەلەستەتكەن بولاتىن . ءبىزدىڭ جازۋشىمىز اقىرىن موينىن سوزا قاراپ، تاڭىرقاي وتىرعان قالپى كوشىرگە داۋىستاپ، - "بيللا اندرە" قوناقۇيىنە! - دەگەن شاتتانىپ. ءدال وسى جازدا ونەرو دە بالزاك قىرىق ەكىگە تولعان بولاتىن.

( جالعاسى بار)

ەربولات باياتۇلى

پىكىرلەر
رەداكتسيا تاڭداۋى
باسقا ماتەريالدار