"اباي قازاقتىڭ دامىلسىز وقىپ-ۇيرەنگەنىن بار جان-تانىمەن قالادى"

448

ححI عاسىر – عىلىم عاسىرى. الەمدىك عىلىم كۇن ساناپ قارىشتاپ دامۋدا. وركەنيەتتى مەملەكەت اتانۋ ءۇشىن عىلىمي جەتىستىكتەر كەرەك. ەلىمىزدە عىلىمدى دامىتۋ ىسىنە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. دەگەنمەن دە، بۇل سالادا ءالى دە بولسا شەشىلمەي جاتقان كۇرمەۋى قيىن تۇيتكىلدەر جوق ەمەس. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا ەڭ ءبىرىنشى كوتەرگەن ماسەلەسى – ءبىلىم مەن عىلىم. بۇل وتاندىق عىلىمنىڭ ساپاسىن جانە ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ جولىندا ۇلكەن سەرپىلىس بولاتىنى ءسوزسىز.

            پرەزيدەنت اتالمىش ماقالانىڭ «ۇلتتىق بولمىستىڭ ۇلگىسى» اتتى العاشقى تاقىرىپشاسىندا بىلاي دەيدى:

«ابايدىڭ شىعارمالارىنا زەر سالساق، ونىڭ ۇنەمى ەلدىڭ العا جىلجۋىنا، ءوسىپ-وركەندەۋىنە شىن نيەتىمەن تىلەۋلەس بولعانىن، وسى يدەيانى بارىنشا دارىپتەگەنىن بايقايمىز. ال، ىلگەرىلەۋدىڭ نەگىزى ءبىلىم مەن عىلىمدا ەكەنىن انىق بىلەمىز. اباي قازاقتىڭ دامىلسىز وقىپ-ۇيرەنگەنىن بار جان-تانىمەن قالادى. «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەپ، ءبىلىمدى يگەرمەيىنشە، بيىكتەردىڭ باعىنا قويمايتىنىن ايتتى. ول «ءبىز عىلىمدى ساتىپ مال ىزدەمەك ەمەسپىز»، – دەپ تۇجىرىمداپ، كەرىسىنشە، ەل داۋلەتتى بولۋى ءۇشىن عىلىمدى يگەرۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. ۇلى ابايدىڭ «پايدا ويلاما، ار ويلا، تالاپ قىل ارتىق بىلۋگە» دەگەن ونەگەلى وسيەتىن دە وسى تۇرعىدان ۇعىنۋىمىز قاجەت.

بۇل تۇجىرىمدار قازىر دە اسا وزەكتى. ءتىپتى بۇرىنعىدان دا زور ماڭىزعا يە بولىپ وتىر. سەبەبى، ءححى عاسىرداعى عىلىمنىڭ ماقساتى بيىككە ۇمتىلۋ، الىسقا قۇلاش سەرمەۋ ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. ال، ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – وسى ىلگەرى كوشكە ىلەسىپ قانا قويماي، الدىڭعى قاتاردان ورىن الۋ».

ابايتانۋشى عالىم باۋىرجان ەردەمبەكوۆ «مەملەكەت باسشىسىنىڭ اباي تۋرالى ماقالاسى بۇگىنگى قازاق ەلىنىڭ دامۋىنا قان جۇگىرتەر وي يىرىمدەرىمەن وزەكتى. اباي – ءسوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىمەن قۇدىرەتتى... اباي ءوز زامانىندا قازاقتى ەل قىلۋدىڭ قارمانا قامىن جاساسا، ونىڭ ءاربىر ءسوزى تاسقا قاشالعانداي بولاشاقتىڭ الدىنان كۇن وتكەن سايىن ارلەنىپ شىعا بەرەتىنىنە كارى ۋاقىت كۋا. «ۇلتتىق بولمىستىڭ ۇلگىسى»، «مەملەكەت ءىسىنىڭ مۇددەلەسى»، «جاڭا قوعامنىڭ جاناشىرى»، «الەمدىك مادەنيەتتىڭ تۇلعاسى»... بۇل تاقىرىپشالارداعى ورىلگەن ويلار الماعايىپ زاماندا رۋحاني جاڭعىرۋلار مەن ۇلتتىق سانانىڭ سونى ءبىر سەرپىلىسىن قاجەتسىنگەن وسىناۋ ءبىر قازاق قوعامىنا اقىن ءسوزىن جەتكىزۋدى ماقسات ەتكەن»، – دەيدى. ال، ابايدىڭ ەڭ اۋەلى عىلىمدى يگەرۋ كەرەك ەكەندىگىن باسا ايتقاندىعىن تومەندەگى ولەڭىنىڭ ۇزىندىسىنەن كورۋگە بولادى.

 

«عىلىم تاپپاي ماقتانبا، 

ورىن تاپپاي باپتانبا،

قۇمارلانىپ شاتتانبا

ويناپ بوسقا كۇلۋگە.

بەس نارسەدەن قاشىق بول،

بەس نارسەگە اسىق بول،

ادام بولام دەسەڭىز.

تىلەۋىڭ، ءومىرىڭ الدىڭدا،

وعان قايعى جەسەڭىز.

وسەك، وتىرىك، ماقتانشاق،

ەرىنشەك، بەكەر مال شاشپاق –

بەس دۇشپانىڭ بىلسەڭىز.

تالاپ، ەڭبەك، تەرەڭ وي،

قاناعات، راقىم ويلاپ قوي –

بەس اسىل ءىس، كونسەڭىز.

جاماندىق كورسەڭ ءنافراتلى،

سۋىتىپ كوڭىل تىيساڭىز.

جاقسىلىق كورسەڭ عيبراتلى،

ونى ويعا جيساڭىز.

عالىم بولماي نەمەنە،

بالالىقتى قيساڭىز؟

بولماساڭ دا ۇقساپ باق،

ءبىر عالىمدى كورسەڭىز.

ونداي بولماق قايدا دەپ،

ايتپا عىلىم سۇيسەڭىز.

سىزگە عىلىم كىم بەرەر،

جانباي جاتىپ سونسەڭىز؟

دۇنيە دە ءوزى، مال دا ءوزى،

عىلىمعا كوڭىل بەرسەڭىز.

بىلگەندەردىڭ سوزىنە

ماحابباتپەن ەرسەڭىز…»

 

وتاندىق عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسى پرەزيدەنت دەڭگەيىندە كوتەرىلىپ، ماڭىزدى باسىمدىقتاردىڭ قاتارىنا شىعۋى كوڭىل قۋانتادى. عىلىم دامىماي، مەملەكەت دامىمايدى. بولاشاق – عىلىمدا. ەلىمىز وركەندەي بەرسىن!

 

 

 

قۋانىش جۇمابەك

PhD دوكتورى،

«قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى

پىكىرلەر