قوقىمشا قىز الىپ قاشۋ

468

 

قوقىم قۇمكەنت اۋىلىندا تۇراتىن جيەنىنىڭ ۇيلەنۋ تويىنا قۇرماننىڭ كوكقاسقا «زيلىمەن» كەلگەن بولاتىن. تويدى وتكەرىپ، ۇلى ساسكەدە عانا ويانعان بۇلار تۇننەن قالعان تاماقتان قاربىتىپ جەپ، ازىراق باس جازىپ العان سوڭ جولعا شىقتى. قاتال باستىق «ەرتەڭگى جۇمىستان قالماڭدار» دەپ قاتاڭ تاپسىرعان بولاتىن. قۇمكەنت باسقا وبلىستىڭ اۋىلى بولسا دا، قوقىمداردىڭ مەكەنىنە تاي شاپتىرىمداي عانا جەر ەدى. «قازىر-اق جەتەمىز» دەپ كەلە جاتقان جىگىتتەر اۋىل شەتىندەگى قۇدىق قاسىنا توقتاۋعا ءماجبۇر بولدى. توزىعى جەتكەن كارى كوكقاسقانىڭ سۋى قايناپ كەتىپتى.

سىرتتىڭ قىرىق گرادۋسى بار، ءىشتىڭ قىرىق گرادۋسى بار – سەكسەن گرادۋس تويشىلاردى قاجىتىپ، شولدەتكەن بولاتىن.

قۇدىق باسىنداعى شالشىق سۋدا ءۇش-ءتورت جالاڭ بۇت اۋناپ جاتىر. سۇڭعاق بويلى، قىپشا بەل، قاراتورى قىز شەلەكپەن سۋ الىپ تۇر ەكەن. قوقىمنىڭ ماساڭداۋ كوزى قىزدىڭ ونە بويىن تۇرتپەكتەپ، ءتىنتىپ شىقتى. قيالىمەن شەشىندىرىپ، سۇيرىكتەي سۇلۋ، جالاڭاش دەنەگە سۇقتانا قارادى. ەسى كەتىپ، ەسەڭگىرەپ قالعانداي. بىراق بويىن تەز جيناپ الدى.

– سالەمەتسىز بە، قارىنداس، – دەدى اساۋ اتتاي جۇلقىنا جونەلگەن جۇرەك تۇسىن الاقانىمەن باسىپ. قىز مۇنى جىگىتتىڭ كىشىپەيىل تاعزىمى دەپ ۇقتى.

– سالەمەت بولارسىزدار، قۇدا بالالار، – دەدى ول كۇلىپ. پاھ-پاھ، داۋىسى قانداي اۋەزدى، ناعىز بۇلبۇل دەرسىڭ. ءبىزدى تانىپ تۇر، تۇندە تويدا بولعان عوي.

– شولدەپ تۇرمىز، سۋىڭىزدان… قۇداشا…

قوقىم قاتتى دەرتكە شالدىققانداي كۇيىپ-جانىپ بارا جاتقانىن سەزدى. سۋدان ءبىر ۇرتتاپ:

– مەن بويداق ەدىم، – دەدى اقاي جوق، نوقاي جوق. – ال ءسىز شە؟

قىز «حان ءتاڭىرىنىڭ» ماڭگىلىك مۇزىن ەرىتىپ جىبەرەتىن ىستىق دەمدى، شۋاقتى كۇلكىمەن كۇلدى.

– ۇيدەن قىرىق قادام شىققان ەركەكتىڭ ءبارى بويداق، – دەدى قىز سىڭعىرلاپ. – وكىنىشكە قاراي، مەن بويداق ەمەسپىن. كۇيەۋىم، بالام بار.

قوقىم شىنىمەن «وتىرىپ قالعان» جىگىتتەردىڭ ءبىرى ەدى. ءبىراز جاسقا كەلسە دە، «ءبىر شۇيكە باس بۇيىرماي» ءسۇر بويداق اتانىپ جۇرگەن.

– وتىرىك ايتىپ تۇرسىز، – دەدى جىگىت مىنا سۇلۋدى باسقاعا قيماي – قۇمكەنتتىڭ كەلىنشەكتەرى باسىنا ورامال تارتادى. ال ءسىز جالاڭ باس ءجۇرسىز.

قىز سىقىلىقتاپ كۇلدى.

– مەنىڭ اتا-ەنەم – وقىعان، مادەنيەتتى، جاس ادامدار. جالاڭباس جۇرۋگە رۇقسات ەتكەن.

– ونىڭىزعا سەنبەيمىن. قىسقاسى، ماعان جار بولۋعا قالايسىز؟ مىنە، كورىپ تۇرسىز، دەنىم ساۋ، قول-اياعىم بالعاداي. ەكونوميكالىق جاعدايىم دا جاقسى. شيپىرلى تامىم، بوتالى نارىم بار.

قىز كۇلكىسىن ۇدەتتى.

– قازاقتا ەكى ايەل العان جىگىتتەر كوپ. بىراق ءبىر مەزگىلدە ەكى كۇيەۋگە تيگەن كەلىنشەكتى كورگەن ەمەسپىن. تاك چتو…

قىز سوڭعى ءسوزىن ايتىپ ۇلگەرە المادى. قوقىم ونى قاپسىرا قۇشاقتاپ الىپ، ماشيناعا قاراي الا جونەلدى. وقيعانىڭ باسقاعا بۇرىلعانىن بىلگەن قىز بۇلقىنىپ، باقىرىپ بارادى. ءوزى الدەقاشان ۇيلەنىپ، بالالى بولعان قۇرمان قۇرداسىنىڭ ۇيلەنۋىنە تىلەكتەس ەدى. تەپكىلەگەن قىزدىڭ اياعىنان ۇستاپ، كابيناعا سالىستى.

كارى كوكقاسقا وكىرىپ-باقىرىپ تارتىپ كەلەدى. قىز دا ودان قالىسپاي، ويبايلاپ، الاسۇرىپ بۇلقىنادى. بىراق قارۋلى قولدار تىرپ ەتكىزەر ەمەس. قىز ساي-سۇيەكتى سىرقىراتاتىن قارعاپ-سىلەۋدىڭ نەشە اتاسىن بىلەدى ەكەن. توقتاماي اعىزىپ كەلەدى. ەكەۋىنىڭ سوتتالىپ، يتجەككەنگە ايدالاتىنىن، قىزعانشاق كۇيەۋىنىڭ بۇلاردى بۇرالقى يتتەي اتىپ تاستايتىنىن ايتىپ، قورقىتتى. قارا جارتاستاي ءسوز وتپەگەن انا ەكەۋى ءتىلىن جۇتقانداي ءۇنسىز.

قۇر قورقىتۋدان تۇك شىقپايتىنىن سەزگەن قىز ەندى جالىنىپ-جالبارىنا باستادى.

– اعاتايلار، مەنى جىبەرىڭدەر. ويناساق تا ءبىراز جەرگە شاپتىق. مەنى قايتىپ اپارىپ تاستاڭىزدار. ەشكىمگە ءتىس جارىپ ايتپايمىن. مەنىڭ بەسىكتەگى بالام بار. نانباساڭىز كورىڭىز، مىنە…

قىز شالت قيمىلداپ، كويلەگىنىڭ كەۋدەسىن جىرتىپ جىبەردى.

مانادان مىعىمسىپ كەلە جاتقان قۇرمان مىنانى كورگەندە، شىن ساسايىن دەدى.

– ءاي، شىنىمەن ءسۇت تامشىلاپ تۇر عوي. مىنانىڭ بالاسى بارى راس. پالەسىنەن اۋلاق، اۋىلىنا اپارىپ تاستايىق.

قىزدىڭ موينى مەن شاشىن يىسكەپ، ەلىتىپ وتىرعان قوقىم:

– تارتا بەر، توقتاما. «شىن جىلاسا، سوقىر كوزدەن دە جاس شىعادى» دەگەندى بىلمەۋشى مە ەڭ؟ بويجەتكەن قىزداردىڭ بارىندە ءسۇت بولادى. ول قاتتى قىسىلعاندا شىعادى.

بۇل كەزدە ولار اۋىل شەتىنە ىلىگىپ قالىپ ەدى. قۇرمان امال جوق، قوقىمنىڭ ۇيىنە قاراي بۇرىلدى.

«قوقىم قۇمكەنتتەن قىز الىپ قاشىپ كەلىپتى» دەگەن حابار اۋىلعا جاي وعىنان دا تەز تارادى. ءاپ-ساتتە كورشى-قولاڭ، تۋعان-تۋىس جينالىپ قالدى. ءبارى قۇتتى بولسىن ايتۋعا جينالعان ۇيگە كۇلىپ كىرىپ، كۇبىرلەسىپ شىعىپ جاتىر. نەمىستەردىڭ قولىنا تۇسكەن پارتيزان قىزداي كيىمى جىرتىلىپ، دالبا-دۇلبا بولعان كەلىنشەك الدىنا كەلگەنىن تىستەپ، ارتىنا كەلگەنىن تەۋىپ، بوي بەرمەي ءجۇر. باسىنا اق ورامال سالماق بولعان كەيۋانانى ىشتەن تەۋىپ، شالقاسىنان ءتۇسىردى.

– اشۋىڭدى باس، قاراعىم، كەزىندە ءبىزدى دە… – دەي بەرگەن كەكسە قاتىننىڭ بەتىن تىرناپ، قان جوسا قىلدى.

– وي، مىناۋىڭ جىن با، پەرى مە، ادام ولتىرەر، – دەپ ءىشىن باسىپ، كەمپىر شىقتى.

– ءتىلى دە، تىرناعى دا ۇزىن ەكەن، مىناۋ قاتىن بولىپ وڭدىرمايدى، – دەپ كەكسە قاتىن شىقتى.

سول ساتتە شۋلاعان جۇرت تىنا قالدى. ايۋداي اقىرعان التى ادام ىشىندە قىزىل جاعالىسى بار ساۋ ەتە قالدى. قۇمكەنتتەن كەلگەن قۋعىنشىلار ەكەن. ءبىر جاس جىگىتتىڭ قولىندا شارىلداپ جىلاعان بەس-التى ايلىق بالا بار. ءوزى وتە ۇستامدى ەكەن، ءجاي عانا:

– كولدەنەڭ كوك اتتىمەن ىرباڭداسىپ، ازىلدەسەسىڭ. اقىرى مىناعان سوقتى، – دەدى.

وسىدان كەيىن ەكى جاق شەشەن ءتىلدى داۋگەرلەرىن ورتاعا شىعاردى. «وكپەگە قيسا دا، ولىمگە قيمايتىن» قازاق ەمەس پە، اقىرى قوقىمدى سوتتاتپايتىن بولدى. «ات-شاپان ايىبى» دەپ قۋعىنشىلاردىڭ الدىنا قوراداعى بار مالىن سالىپ بەردى.

قالاي ايتسا دا، قوقىمنىڭ وسى قىز الىپ قاشۋ حيكاياسى قاراتاۋ مەن كەلىنشەكتاۋ بوكتەرىندەگى اۋىلدارعا كوپ وزگەرىستەر اكەلدى. بارلىق قىزدار كوشەگە شىقسا، باسىنا جاۋلىق سالىپ، ۇزىن كويلەك كيىپ شىعاتىن بولدى. «ديسكوتەكاعا، كينوعا بارام» دەگەن قىزدارعا «مانا وسى اۋىلدا قوقىم جۇرگەن» دەسە بولدى، ولار ۇيدە وتىرىپ-اق، اپاسىنىڭ ارتىنا تىعىلادى. قىزداردىڭ قۇدىققا بارۋى تىيىلدى. ءتىپتى، جوعارى كلاستىڭ وقۋشى قىزدارى دا مەكتەپ قاقپاسىنا دەيىن باسىنا ورامال بايلاپ بارادى. كوكقاسقا «زيل» كورىنسە، بارلىق قىزدار بەت-بەتىمەن قاشادى. بۇلاردىڭ قايسىسى قىز، قايسىسى كەلىنشەك ەكەنىن اجىراتا الماي، بويداقتار سانسىراپ ءجۇر.

ايتتى، ايتپادى، ەكى تاۋدىڭ ورتاسىندا قوقىم اتى كۇندەي كۇركىرەپ تۇر.

 

جەڭىس شىنىبەكوۆ،

almaty-akshamy.kz

 

پىكىرلەر