قۇدىق (اڭگىمە)

858

 

 

توبەدەگى كۇن مي قايناتاتىنداي ىستىق. جۇرناعى عانا  قالعان كوشەنىڭ بويىن قۋالاي اققان بۇلاقتى جاعالاي  ە كەلە جاتىر. بۇلاقتىڭ بويىمەن اعىپ كەلە جاتقان جىرتىلعان دوپتىڭ قيقىمىنان كوزىن الار ەمەس. دوپتىڭ قيقىمى بۇتانىڭ اراسىنا بارىپ تىرەلىپ قالدى. ە جەردەن يتمۇرىنىڭ شىبىعىن الىپ   دوپتى قوزعاپ جىبەرمەك بولىپ اۋرەلەنىپ جاتقاندا وعان ولار كەلىپ قوسىلدى.

ولار توپتاسىپ  كەلە جاتىر. بۇلاقتىڭ سۋى قۇمعا   ءسىڭىپ جارتى جولدا جوعالعان. كوشە ءالى بىتەر ەمەس. ولاردىڭ ورتاسىنداعى ە : « - مەنىڭ كىنام» – دەدى. ولاردىڭ ءبارى تۇرىپ قالدى. ۇنسىزدىك. شەڭبەر قۇرىپ تۇرعان ولاردى اينالا قارا شىبىن ىزىڭداپ ۇشىپ ءجۇر. ولاردىڭ كوزدەرى شىبىندا. شىبىن ولاردى تاعى ءبىر رەت اينالىپ جاقىنداي بەرگەن كەزدە، شەتىندە تۇرعان  ارىقتاۋ كەلگەن يۋ  ەكى ساۋساعىننىڭ ورتاسىمەن باسىپ قالىپ، جۇمىرتقاسىن سىرتقا توگە قىسىپ تاستادى. ونى كورىپ ءبارى باسىن شايقادى. يۋ قىپ-قىزىل بولىپ تومەن قارادى. ورتاسىنداعى سيىقسىز دومالاق  س  جان-جاعىنا الاقتاپ قاراپ: «ءبارىمىز كىنالىمىز» - دەپ شيق ەتتى. تاعىدا ۇنسىزدىك جاۋلاپ الدى. ولار ءبىر-بىرىنە كوز جۇگىرتىپ قاراپ الدى دا قارقىلداپ، شيقىلداپ، سىقىلىقتاپ كۇلىپ جىبەردى. ە: «ءبىزدىڭ كەزىمىزدەگىدەي بالالىق شاق قالمادى.» - دەپ ەكى ءتىسىنىڭ ورتاسىنداعى ويىقتان سىزدىقتاتا تۇكىرىپ. سۋىق جەلمەن ۇشقان تۇكىرىك تامشىلارى جىڭىشكە يۋدىڭ  ءار جەردە ءوسىپ تۇرعان شاشتارىنىڭ اراسىننا بارىپ جايعاستى. ونى بايقاماي يۋ: «قازىرگى بالالاردا بالالىق جوق. ەنەكتەرىمەن ويناعاننان باسقا تۇك بىتىرمەيدى» -  دەپ مۇرنىن ءبىر تارتىپ. باسىننان بەرى ەشكىمگە قوسىلاي تۇرعان ا ومىراۋ قابىن ءبىر جوندەپ:    «ماعان بارىنەن قىزىق بولىپ تۇرعانى قالاي ولەدى ەكەنبىز؟».  وسىنى ەستىگەندەرى سول ەدى  ءبارىنىڭ كوزدەرى شاراسىننان شىعا ۇلكەيىپ ، الايىپ كەتتى:

-  قايداعى جوقتى ايتپا – دەدى س.

-  ەسىڭ دۇرىس ەمەس – دەدى يۋ.

-  جوق، شىنىندا دا قاراڭدارشى! قازىر ءبىز بارمىز جانە ءومىر بىتپەستەي كورىنەدى. جەپ جاتىرمىز، تالاپ جاتىرمىز، سورىپ جاتىرمىز، ءسۇرىپ جاتىرمىز. ال ەرتەڭ شە... ەرتەڭ ارقايسىمىز قاي جەردە جانە قانداي جاعدايدا ولەدى ەكەنبىز. بىرەۋمىز قينالىپ ولسەك، كەيبىرەۋلەرىمىز ءوز-وزىمىزگە قولجۇمساپ  ءولىۋمىز مۇمكىن. شىندىعىنا  كەلگەندە  ءتىپتى  ولگەنىمىزدى دە سەزبەي قالۋىمىزدا قاجاپ ەمەس.  ءولىم قورقىنىشتى ما الدە ويلاۋ قورقىنىشتى ما؟ – دەپ ا اسپانداعى كوزىن قاسىنداعىلارعا تۇسىرسە، ولار ءبىراز جەر ۇزاپ كەتىپتى. ا جۇگىرىپ بارىپ ولارعا قوسىلدى.

ولار  ەسكى  كوشەدەن ءبىراز ۇزاپ بارىپ، شەتى وپىرىلعان  قۇدىقتىڭ قاسىنا كەلىپ  توقتادى. ولار قۇدىقتى جاعالاي قورشاپ  تۇر. ارىقتاۋ كەلگەن يۋ ساۋساعىنىڭ ورتاسىنا جابىسىپ قالعان شىبىننىڭ ولەكسەسىن الا الماي الەك. ە جان-جاعىنا بارلاي قاراپ الدى دا: - « مەن كىنالىمىن». – دەپ تاعى مىڭگىر ەتە ءتۇستى.  ىشىنە ۇزاق ۇڭىلگەن س: - قاي جەرگە كومىپ ەدىڭ؟ – دەپ سىبىرلاپ سويلەپ.

-         كوپ جىل ءوتتى – دەپ ە باسىن شايقاپ.

-         راسىندا دا كوپ جىل ءوتىپ كەتتى -  يۋ دا قوسىلىپ.

-         ىشىنە بىرەۋمىز ءتۇسۋىمىز كەرەك – دەدى ءولىم جايلى ويلايتىن ا.

-         ءشىرىپ كەتكەن شىعار – دەدى ە.

-         سولاي شىعار ءبىراز جىل ءوتتى، – دەپ  يۋ  ساۋساعىنا جابىسقان شىبىنىڭ

سوڭعى سيراعىن سۋرىپ الىپ.

-         ناقتى وسى جەر مە؟ – دەپ س كوزىن قۇدىقتان ءالى الماي.

-         ەسىمدە جوق –دەپ ە قۇدىققا ءۇڭىلىپ.

-         شىنىندا دا ەسىمىزدە جوق، كوپ جىل ءوتتى. – دەپ يۋ لاقتىرىپ تاستاعان

شىبىنىڭ سيراعىن وكشەسىمەن ەزگىلەپ.

-         قۇدىقتىڭ ىشىندە قانشاما جىلدان بەرى سۋ جاتىر ءشىرىپ كەتكەندە

شىعار – دەپ ا قاسىنداعىلارعا قايتايىق دەگەندەي قاراپ.

-         بوسقا ۋاقىت وتكىزبەي قايتا بەرەيىك. دەپ يۋ قۇدىقتىڭ ىشىنە قاقىرىپ.

ونىڭ بۇل قىلىعىنا ءبارى تاعىدا باسىن شايقايدى. يۋ كورمەگەندەي اسپانعا ءبار قاراپ قويدى. يۋدىڭ قىلىعىنا ىزاسى كەلگەن س  قارنىن تىراپ تۇرىپ:

-         شىنىندا دا قانشاما جىل ءوتتى دەسەڭشى. قايتساق قايتايىق – دەپ

وزگەلەرگە قاراپ. ە  قۇدىقتىڭ ىشىنە قاراپ تۇرعان  يۋدىڭ  قاسىنا بارىپ: - بىرەۋمىز ءتۇسۋمىز كەرەك – دەدى. ەدەن قايمىققان يۋ جانارىن تايدىرىپ اكەتىپ: «شىنىندا دا بىرەۋمىز ءتۇسۋىمىز كەرەك شىعار؟          » – دەپ مىڭگىرلەپ شىققان  ءوز داۋسىنا ءوزى سەنبەي. ە اياعىن قۇدىقتىڭ ءىشىن سالىپ تۇرىپ «ءتۇسۋ كەرەك بولسا مەن تۇسەيىن ءبارىن باستاعان مەنمىن» – دەپ.

-         ولاي، بولمايدى. ءبارىمىز كىنالىمىز سوندىقتان بىرگە تۇسەيىك –دەدى ءولىم

جايلى ويلايتىن ا.

-         جوق، ول ءوزى تۇسەمىن دەپ تۇر، ءتۇسىن- دەپ يۋ باتىلداۋ داۋىسپەن.

ۇزاق تۇرعاننان  كەيىن ە قۇدىققا ءتۇستى. استى سازدىلاۋ قۇدىقتىڭ تۇبىندە جاتقان ەكى باقا قايدا بارارىن بىلمەي سەكەڭدەپ قالدى. ە توپىراقتى قولىمان قازىپ قوپارا باستادى. قالعاندارى توبەسىنەن ولەكسەگە جينالعان قۇزعىندارداي قاراپ تۇر. «ونى تاستاپ كەتكەندەي سەنىدە تاستاپ كەتەيىك پە؟» – دەپ يۋ شيقىلداپ كۇلىپ. ا ۇناتپاي: «بايقاپ سويلەسەڭشى» – دەپ تيىپ تاستادى. يۋ وعان الارا قاراپ «ويناۋعا دا بولماي ما؟» – دەپ مىڭگىرلەپ.

ولار ءالى قاراپ تۇر. كەلگەندە توبەدە تۇرعان كۇن باتۋعا اينالدى.  ءبىر كەزدە قۇدىقتىڭ تۇبىننەن «تاپتىم» - دەگەن  داۋىس شىقتى. قۇدىقتىڭ بەتىندەگى ولار ءبىر-بىرىنە قارادى. ە باتپاق-باتپاق بولىپ قۇدىقتان شىعا كەلدى. ءبارى جان جاعىننان «قايدا؟ قايدا؟» -  دەپ ايقايلاپ سۇراپ. ول ساز-ساز قولىن قالتاسىنا سالىپ ىشىننەن كىشكەنتاي توزىعى جەتىپ ءشىري باستاعان قىزىل دوپتى الىپ شىقتى.

- بەتونىڭ ەكى ورتاسىنا قىسىلىپ قالعان كۇيى  تۇر ەكەن» - دەپ ە دوپقا جابىسقان شالبارىنا ءسۇرتىپ.

ولار  ىزدەگەنىن تاۋىپ  كەلگەن ىزىمەن باتىپ، بارا جاتقان  كۇنگە قاراي ەسكى كوشەنى بويلاپ جۇرە بەردى.

ەرتەڭىندە ولار  دوپتى الىپ «سۇر عيماراتتىڭ ىشىنە كىردى. ىشىندە ولاردى تەرەزەدەن دالاداعى ۇشىپ جۇرگەن كوبەلەكتى ىلە الماي جۇرگەن قارلىعاشقا  تەسىرەيىپ قاراپ وتىرعان   دوپتىڭ يەسى ر قارسى الدى. كوشكەن ەسكى جۇرتتىڭ ورنىندا ويناپ جۇرگەن كەزدە وسى دوپپەن بىرگە ءوزىن  قۇدىققا تاستاپ كەتكەن دوستارىن ول تانىمادى.  تەك قىزىل دوپتى كورگەن كەزدە عانا قارقىلداپ كۇلىپ جىبەردى. بىراق ول كۇلكى بالالىق كەزدەگى بەي كۇنا ءتاتتى كۇلكىگە، بۇل دوپ سول كەزدەگى دوپقا، ال دوستارى سول كەزدەگى دوستارىننا ەش ۇقسامادى.ەسكى كوشەنىڭ بويىنداعى ءومىردى اق جاۋىن تولاسسىز جاۋىپ، باياعىدا-اق تازالاپ كەتكەن بولاتىن.

PS: «شىنىندا دا ءبىز قالاي ولەدى ەكەنبىز» دەگەن سوزدەردى جەل اسپاندا ويناتۋدا.

23.04.2014 جىل

اۆتورى:  قولعانات مۇرات

پىكىرلەر