بولاشاق ينجەنەرلەر دە قازاقتىڭ سالت-داستۇرلەرىنەن حاباردار بولۋ كەرەك

665

 

مادەنيەتتانۋشى بەردالى وسپان «ادىرنا» ۇلتتىق-ەتنوگرافيالىق بىرلەستىگى ۇيىمداستىرعان كەزدەسۋدە وسىلاي دەدى. كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار كوللەدجىندە وتكەن كەزدەسۋدە جاستارعا قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارى تۋرالى ءدارىس وقىعان عالىم ەل تاريحىنداعى ءجون-جوسىقتار تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى اڭگىمەلەدى.

«سالت-داستۇرلەرىمىز حالقىمىزدىڭ وسى كۇنگە جەتۋىنە ۇلكەن رۋحاني كومەك بەردى. ەلىمىزدىڭ تاريحىنىڭ قاي كەزەڭىن الساق تا قيىنشىلىقسىز، جاۋگەرشىلىكسىز بولماعان. قازاق ەسى بىلگەلى تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكپەن تاربيەلەنەدى. بۇل قازاقتىڭ بۇلجىماس سالتى، زاڭى. الىسقا بارماي-اق وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىندە ورىن العان ۇلى وتان سوعىسىن الايىق. بۇل سۇراپىل سوعىستا قازاقتاردىڭ مايدان دالاسىندا دا، تىلداعى ەڭبەك سالاسىنداعى كورسەتكەن ەرلىكتەرى مىڭداعان جىلدارعا جەتەرىك باتىرلار جىرىنا اينالاتىنى ءسوزسىز» دەگەن ب. وسپان، ايتقان سوزدەرىنە ناقتى مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ اڭگىمەسىن جالعاستىردى.

«بىرنەشە رەت جارالانىپ وتا جاسالسا دا ۇشاقتان تۇسپەي جاۋلاردى بومابالاعان حيۋاز دوسپان، جاۋ استاناسى بەرليننىڭ ۇستىمەن ەڭ تومەن ۇشقان قايسار قازاق ۇشقىش تالعات بيگەلدى، جاۋ ورداسى رەيحستاگقا جەڭىس تۋىن تىككە باتىر راقىمجان قوشقارباي... وسى جانە باسقا دا ەرلىكتەردىڭ ءبارى قازاقتىڭ وتاندى ءسۇيۋ سالىنىڭ جەمىسى دەسەك ارتى ايتقاندىق ەمەس»، دەيدى ول.

ال قازاقتىڭ وسىندا باعا جەتپەس سالتتارى قانشاما دەسەڭىزشى؟ «باسىرە بەرۋ»، «جاساۋ بەرۋ»، «قول سيپاتار»، «ەرۋلىك بەرۋ» تاعى باسقا دا سالتارىمىز حاقىمىزدىڭ نەبىر الاساپىران زاماننان امان شىعۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەنى راس.

وتانىمىز قازاقستاننىڭ ءوزالدىنا شاڭىراعىن كوتەرىپ وتىرعان وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىندا ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە.

قازاقستان ەڭ باي ەل دەۋگە بولادى. ءبىز ۇلتتىق ەڭ باستى رۋحاني قۇندىلىقتارىمىز سالت-داستۇرلەرىمىزبەن باي ۇلتپىز. قازاق ۇلتىنىڭ ەڭ ۇلكەن بايلىعى وتاندى ءسۇيۋ، اتا-انانى قادىرلەۋ، ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ.

قازاق حالقىن توي-تومالاقسىز، ۇلكەندەردىڭ باتاسىنسىز، بالالاردىڭ تۇساۋىن كەسۋىنسىز، جاقىن ادامدارىنا دەگەن سىيلىق ۇسىنۋىنسىز، كوزگە ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى قازاق سالت-داستۇرلەرى ۇلتىمىزدىڭ مىزعىماس دىڭگەگى.

ءبىر ساعاتتان استام ۋاقىتقا سوزىلعان كەزدەسۋدە ستۋدەنتتەر عالىمعا كوكەيدەگى سۇراقتارىن جاۋدىردى. ەلىمىزدەگى سالت-داستۇرلەرگە جاسالىپ جاتقان شابۋىلدار ءبارىن الاڭداتاتىنى بەلگىلى بولدى.

ايتا كەتەيىك، اتالعان ءىس-شارا الماتى قالاسى قوعامدىق دامۋ باسقارماسىنىڭ «ءداستۇر مەن ءدىن» جوباسى اياسىندا وتكىزىلدى.

 

پىكىرلەر
رەداكتسيا تاڭداۋى