باۋىرجان يگىلىك. «سۋيتسيد»

2232

كىرپىگىمە تۇندىرىپ كوگىلدىر شىق
قايدا مەنى سالمادىڭ ءومىر قىرسىق؟
ەس بىلگەلى مازاسىز ءۇمىت، كۇدىك
شورتان قۇساپ جاتادى كوڭىلدە ىرشىپ...

ەش ورتاعا سىيماسا قوشقار باسىم
ەشكىمنىڭ دە المادىم كوشكە ارباسىن...
بەتكە ءتىلىپ ايتاتىن دۇشپانىمنان
كوپ كوپىرىپ سويلەيتىن دوستار باسىم...

مەزگىلسىز كەلىپ قالىپ جەردە جۇرگەن
تۇسىنبەيمىن نە قىلعان پەندەمىن مەن؟!
جاۋتاڭ قاعىپ ءومىردى كەلەم ءسۇرىپ
جۇرەگىمدى قۇشاقتاپ شەر كەمىرگەن...

ءبىر باسىمدى جۇلمالاپ مىڭ ويلارىم
ءوتىپ جاتىر قۋ تىرلىك - شىر اينالىم
كوزدەرىممەن الدانىپ دۇنيەگە
جون ارقاممەن سەزەمىن قۇداي بارىن.

مەن دە جەرىپ اقىلدان، ەل دە جەرىپ
كۇندە ءجۇرمىز جۇرەكتى جەرگە كومىپ...
مەنەن وزگە ەرمەگى جوق تاعدىر-اۋ
تاعى قانداي سىيىڭ بار؟
بەر، كورەلىك…

***
«سۋيتسيد»

- قوش بول ءومىر...
ۇرەي...ءدىرىل...كۇرسىنىس...
قىپ-قىزىل قىپ كوزىن اشتى كۇنشىعىس.
زاۋ بيىككە قوڭىراۋداي ءىلىنىپ،
ءتاتتى ءومىردى انگە قوستى جىرشى قۇس.

ساۋساق باسى ءبىر سۋىنىپ، ءبىر ىسىپ،
اۋىر-اۋىر تىنىستايدى قۇنىسىپ.
جۇرەك لوبلىپ، ساندىراقتاۋ باستالدى
جۇلىنىنىڭ ءولىم سورىپ ءبىر ۇشىن...

ءبىر قۇتىرۋ بيلەپ بولدى ەڭسەنى...
«الدامشى ءومىر جەك كورەمىن مەن سەنى!
بارلىعىڭا وكپەلىمىن!» - سول وكپە
ءوربي-ءوربي ءولىم بولدى ەڭ سوڭى...

تاڭعى سالقىن.
جان كەمىرگەن تىنىشتىق.
ارقاسىندا اۋنايدى اياز كۇمىس تۇك...
جۇدىرىعىن تارس جۇمعان...سوڭعى ءسات
سۋسىپ كەتپەك اشا سالسا ۋىستى.

ءومىر-ءولىم تۇيسىگىندە تەربەلىپ...
قيالىندا نەشە مارتە كوردى ءولىپ.
الدەقايدا كوزىن قاداپ تۇردى دا،
جان قىشقىرىپ جىلاي سالدى شەرلەنىپ.

...قوس جاعامەن قول ۇستاسقان ءزىل-كوپىر
ورتاسىندا بەس سەكۋندسىز مۇردە تۇر.
تامىرداعى قانىن ۇرلەپ سۋىتىپ،
اجال قولى ايمالايدى سۇر بەتىن...

ەپپەن جۇمىپ نۇرى سونگەن جانارىن
ءبىر قادامعا باعىتتادى بار ءالىن.
ەڭ ءبىر ۇلى شەكارادا جاساماق
ەڭ العاشقى ءھام ەڭ سوڭعى قادامىن...

- قوش بول ءومىر!
باستى قادام...
ەشقايدا...
سەزىم قايدا؟! اقىل قايدا؟! ەس قايدا؟!
تارقامايتىن ومىرىنە وكپەسى
سوڭعى قادام جاسالعاندا ءوشتى ويدا...

- قۇتقارىڭدا-ا-ر!!!
امالسىزدىق...سورلى ءۇمىت
قۇلاعىندا ىسقىرادى جەل كۇلىپ.
ءتۇپسىز اسپان - دۇنيەنىڭ كوزىنە
قيماي-تويماي ءبىر قارادى تەلمىرىپ...

قازىر وعان جەتەدى اجال قاعىلەز
جارىم سەكۋند...
جارتى تىنىس...
جارىم ەس...
ءبارىن-ءبارىن بولار ەدى تۇزەۋگە
ءبارى دە ەندى...
ءبارى دە ەندى...
ءبارى كەش...

****
كوكتەم كەلدى، جاز - تاياۋ...شىدا جۇرەك!
كوپتەن بەرى ەكەۋىمىز قۇلازىپ ەك.
ءبىز الدانار باقىتتىڭ ءبىرازى الدا،
بىزگە جاقىن ادامنىڭ ءبىرازى جوق...

جوق ءبىرازى...
قايدا ەدى؟!
جالمادى كۇز!
قىدىرساق قابىر بولدى-اۋ بارعانىمىز؟!
جالعان ءوشتى ولاردىڭ جانارىندا،
تاڭدايدا قاپ تامساعان ارمان - ۋىز.

ءبارى الدامشى دەگەندى جۇرسەم دە ەستىپ،
مارقايتاتىن ءۇمىتتى ءبىر سەنبەستىك.
ءومىر دەگەن بىلگەنگە - قيىن وتكەل
تايىپ، قۇلاپ، تاسىرقاپ، قۇم، سور كەشتىك.

تاعى كوكتەم...
تاعى دا قۇزعىنسارى...
ەندى تويات تىلەمە ءتۇز قۇرساعى!!!
قىستاي سۇلق جۇرگەندە ەسەڭگىرەپ
ازىرەيىلدە بولىپتى-اۋ ءبىزدىڭ شابىت؟!

كەل، جۇرەگىم قارسى الىپ بۇل كوكتەمدى،
الدانايىق ۋاقىتشا دۇرمەككە ەندى.
ولىلەردى بىلەمىز ساعىنۋدى،
ۇيرەنەيىك ءتىرىنى قۇرمەتتەۋدى...

***
باعىندا كەزدەسپەدىڭ قىرشىن كۇننىڭ...
سوندا دا «سۇيەمىن» دەپ ءتىل سىندىردىم
الەمىمدى عارىش قىپ ساپىردىڭ دا،
ۋاقىتتىڭ ءوزى سىندى كۇرسىندىردىڭ.

شىر اينالدى باسىم دا جۇمىر جەردەي
«سۇيەم»-نەن باسقا سوزگە ءتىلىم كەلمەي.
قۇداي-اۋ، بەرمەيمىسىڭ ماعان اقىل
ورتەنۋمەن وتەتىن عۇمىر بەرمەي؟!

جەلدەي قاڭعىپ وتەم بە وسى ماڭگى؟!
جىرلاي-جىرلاي جۇرەكتىڭ نەسى قالدى...
سەنىڭ اناۋ بەيكۇنا كوزدەرىڭە
مەنىڭ ەسسىز عۇمىرىم كوشىپ الدى.

مەنىڭ ەسسىز عۇمىرىم كوشىپ الدى
امال قانشا؟ ءسات ءوتتى بەسىن اۋدى...
تاعدىر ماعان جازىپتى كەش ءسۇيۋدى،
تاعدىر ساعان جازىپتى كەش ۇناۋدى.

تاعدىر...
تاعدىر... قوسىلماس تاعدىر ەدىڭ.
سەبەبىن سەن بىلەسىڭ، مەن بىلەمىن...
جىلىناتىن كۇن تاپپاي شارق ۇرادى
مەنىڭ عارىش كەۋدەمدە جەر جۇرەگىم.

******
جانايقاي

كەشىرشى مەنى باتىر بابالار،
وكسىگەن تاۋلار، تاقىر دالالار.
حالقىم تونالدى، سالتىم جوعالدى
سۋ تەگىن جاتقان اقىل عانا بار...

قاعىنان جەرىپ، سورلاعان ەلدىڭ –
كەمىرىپ مۇڭى، زارلانا بەردىم...
كەشىڭدەر سەندەر قورىعان جەردى
ساقالىم سيپاپ، ساۋداعا بەردىم.

قولىمدى بايلاپ پەندە عۇمىرىم،
قوعام قۇلىنىڭ مەن دە – ءبىرىمىن...
شەرىم شىعارىپ، شىڭعىرا المايمىن
ءمانىسى بار ما ەندى ەگىلۋدىڭ؟!

كەشىڭدەر مەنى الىپ بابالار
بەتىم جوق قازىر حالىققا قارار.
ۇلتاراق قۇرلى جەرىم قالماسا،
ءتانىمدى قايتەم تابىتتا قالار؟!

دۇرەگەي – ءدىنىم، دۇرەگەي – ءدىلىم
كىممىن مەن بابا قۇل ەمەي بۇگىن؟
اقيقات جىلاپ، شىندىعىم ءولدى
قۇنى ءۇشىن ءبىزدى دۇرەلەيدى كىم؟!

كەشىرشى مەنى دالالىق بابام
ومالىپ بارام، جوعالىپ بارام...
بالاڭمىن دەسەم سەنەر مە ەكەنسىڭ
قارنىم – قابارىپ، جان – ارىقتاعان؟!

كەشىرشى مەنى باتىر بابالار،
ەسكەرمەي جاتسا اكىم-قارالار...
كىسىنەپ ءبىر كۇن مەن دە كەتەرمىن،
تىرلىكتەن ءازىر اقىم بار الار!
اقىم بار الار!

******
قارىنداستان شىلىم سۇراپ شەكتىم دە،
باۋىرلاسپەن كوپ سىرلاستىم جوق تىلدە.
ماشىرىققا قاراپ وقىپ نامازدى،
جاينامازداي قاستەرلەدىم «قاعازدى».
تەگى – جۇمباق تاستاندىنى جەتەكتەپ،
ماحابباتى شامالادىم ەتەك دەپ...
ساقالىنا سارىپ ەدىم اتامنىڭ،
ماسكەۋ جاقتان ماداقتاما حات الدىم...
وڭمەنىمنەن تۇزداي كوزى وتكەسىن،
«تۇقىمىمدى تۇزداي قۇرتتىڭ»- دەپ نەسىن
ساقينانى تىلەنەمىن ساۋ باسقا؟!
اقيناعىم، ارعىماعىم، مارقاسقام –
ءبارى، ءبارى، ءبارى كەتتى، ءبارى ءولدى...
تۇركى اڭقىعان ءتۇرىم عانا بار ەندى.
ءتۇر دەگەن نە؟!
قيىن بوپ پا ءتايىرى؟
تارپاڭدى دا جابى قىلعان – ايىلى.
قۇداي ەمەس!
ادام، قوعام – قالعانى
لاڭگى قىلىپ وينايدى ەكەن كاللانى.
ار-ۇياتتى قالتامىزدى جۇتاتقان –
وقىپ الىپ، سايراپ ءجۇرمىز كىتاپتان.
وسى ءوزىمنىڭ قىلىعىما بار تاڭىم،
قىزدىرمالاپ باس اۋىرتۋ ناۋقانىن –
قارىنداستان شىلىم سۇراپ شەگەم دە،
قايتا كەلىپ ۇڭىلەمىن ولەڭگە...

***

ەسكى پاريج... تاس كوشە... ءنوپىر حالىق...
قوڭىراۋىن شىركەۋلەر جاتىر قاعىپ.
سۋرەتتەرىن جول بويى جايىپ تاستاپ،
شىلىم شەگىپ شەتىندە وتىر عارىپ...
وتىر عارىپ... نەگە وتىر،ول كىم دەشى؟
ءبىر از عانا باعىنىڭ شەر كۇندەسى
- سۋرەتشى ەدى، قاڭعىعان، قيال ۇرىپ.
و، قاشاننان مىقتىلار سوردىڭ دوسى؟!
جاعالاسىپ جىلدارمەن جاسانىسقان
- قيقار ەدى، بولعانمەن جاسامىس - پاڭ.
سەبەپ بولسا بالاداي قالبالاقتاپ،
كەرەك بولسا قۇدايعا قاسارىسقان.
اساۋ ەدى، جاس ەدى باس بەرمەدى،
ەندى مىناۋ جەر ورتا جاس كەلگەنى.
ساتا الماسا جۇمىسىن قايتەر ەكەن،
نەشەمە كۇن وزەگى اس كورمەدى؟!
جاسىپ تۇرعان اشتىققا جوق بۇل بىراق،
كوپ قالىقتاپ ۇيرەنگەن، كوپ قۇلدىراپ.
ەسكە سالىپ سۋماقاي ءولىم بارىن
قوڭىراۋىن شىركەۋلەر جاتتى ۇرعىلاپ.
- قۋ دۇنيە-اي، پيعىلىڭ مۇنشا تار ما؟
شىرت تۇكىرىپ، قاراسا ءبىر ءسات العا،
دوعال مويىن، دوڭىز بەت بەت بىرەۋ كەپ تۇر،
اتى شىققان باي ەدى بۇل شاھارعا.
ەپوستاردا ايتاتىن: «ءسوزى - كەرمەك،
قۇلقىنى - سور، ويى - ارام، كوزى - كور» -دەپ.
ءدال ءوزى ەدى. ىرسىلداپ تىنىستايدى،
اناۋ تانمەن ءجۇرۋدىڭ ءوزى دە - ەڭبەك...
مۇرىنى تەرشىپ، ەرىنى كۇلگىندەنىپ،
ءسوزى دە ءبىر سوزىلىپ، ءبىر كۇرمەلىپ:
- ەستىپ ەدىم اتىڭدى الىپ، قولىڭدى الىپ،
سۋرەتىڭدى سۇراۋعا تۇرمىن كەلىپ.
بءىر مىسقىلدى ميىققا ىركىپ تۇرىپ،
ويلى كوزبەن قارادى تىم تۇپ-تۇنىق.
«ونەر جوقتا - ءومىر جوق، ناعىز ونەر
- جۇرەك ءىسى» -دەپ قالدى، ىرق-ىرق كۇلىپ.
سۋرەتشى ايتتى: «جۇرەگىڭ ول - ءسابيىڭ،
تۇرمىستى دا ەلەتپەس قانشا قيىن.
مىناۋ سوقىر عالامدا سۋرەت ساتىپ
وتىرام با باسىمدا بولسا ميىم؟!»
ءماز بولدى باي «دارىندار - كىل ماشايىق!»
- ءبىر ءوتىنىش ايتايىن قىلماشى ايىپ،
ەڭ قىمبات سۋرەتىڭدى قىس قولتىققا
ساياجايدا سەرۋەندەپ، سىرلاسايىق؟!
نەشە كۇنگى «ورازا» ورتەپ ءىشتى،
ىلەسە كەتتى، ءىلىپ اپ كون كەبىستى.
مىڭ جەردەن مەنمەن پالە بولعانىمەن،
اسقازان ويلاتا ما وڭ تەرىستى؟!
...ساياجاي... سالقىن سامال... تاۋ ەتەگى...
جۇپار تولى ساياباق، ماۋە تولى.
قىسقا عانا ءومىردىڭ ءدامىن الىپ،
ءاربىر گۇلگە كوبەلەك ءتاۋ ەتەدى.

 

ءار بۇتاقتان توپ تورعاي پىر-پىر ۇشقان،
دۇنيە جاڭا تۋعانداي ءبىر تىنىش تاڭ...
بۇلىقسىعىن، تولقىعان، تولىقسىعان
بار تابيعات ءبىر تامىر، ءبىر تۋىسقان.
نارازى ءارى رازى ءبىر قۇدايعا،
شىم-شىمداپ باتىپ تۇرىپ مىڭ ءبىر ويعا،
سۋرەتشى تاۋعا قاراپ، ىشكەن اسىن
شاراپپەنەن ءسىڭىرىپ تۇردى بويعا.
قۇداي بەرسە شىرايىڭ دەمدە كىرمەك
مۇمكىن بە ەكەن ەرتەڭىن پەندە بىلمەك؟!
باعاناعى جارلىنىڭ جارتى قاپتاي
اقشاسى بار باي بەرگەن ەڭبەگىڭ دەپ!
ءبىر جاعىنان ءالى دە كۇيىكتى ءىشى،
سۋرەتىنىڭ ەدى عوي سۇيىكتىسى...
اندا-ساندا اۋىرلاۋ كۇرسىنەدى،
كۇيرەۋىكتەۋ كەلمەي مە تۇيىق كىسى؟!
نە بولسا دا كەۋدەسى كۇيدى بۇگىن،
نە بولسا دا جارتاسقا ءتيدى مۇرىن.
تىڭداپ بولساق ونەردىڭ يگىلىگىن،
ەندى ايتايىن سول بايدىڭ قيعىلىعىن...
باس بارماقتاي سيگارىن اۋىزعا الىپ،
ءبىر كەكىرىپ، الگى باي، ماڭىزدانىپ:
- قىسقا عانا عۇمىردا اقىل كىرمەي،
ونەر قۋىپ كەتكەندەر - ناعىز عارىپ.
- ەي، سۋرەتشى، سەن مەنى جىندى دەپ پە ەڭ،
قيالعا ەرىپ، تۇرلاۋسىز، تىرلىك ەتكەن؟
دەدى داعى، سۋرەتكە وت تامىزدى
سۋرەتشىگە ءبىر قاراپ ءدىر-ءدىر ەكتەن.
مايلى سۋرەت ورتەندى، بۋداقتادى،
سەكىلدى بودلەردىڭ شۋماقتارى.
جانعان سايىن قۇتىردى ماناعى باي،
گەروستراتتىڭ تامىردا تۋلاپ قانى.
سۋرەتشىدە ءومىردىڭ نىشانى جوق
ايتا المايسىڭ سورلى دەپ، قۇسالى دەپ
سۋرەت ەمەس كەتكەندەي ءوزى ورتەنىپ
بۇل ءبىر ءتىلسىز جان بولدى - مىسالى جوق.
كەنەت كۇلدى ايعاي ساپ: ءاي، قاراقشى، ءا!
مەندە قاۋقار جوق دەپ پە ەڭ باي ماناپشا؟
جاھاننامعا اتتانسىن جەدەل وندا،
سۋرەتىمدى ورتەتكەن قايران اقشا.
جانعان وتقا ۋىستاپ سالدى اقشانى،
جالىن جاتىر جەمتىگىن جالماپ سارى.
ءدال مۇندايدى كۇتپەگەن باي ىشىنەن
سالعان سايىن اقشانى زار قاقسادى...
ەسكى پاريج... تاس كوشە... ءنوپىر حالىق...
سول باياعى سور حالىق، سوقىر حالىق...
سۋرەتشى جوق. دۇنيە - ورىنىندا.
قوڭىراۋىن شىركەۋلەر جاتىر قاعىپ.
پىكىرلەر
رەداكتسيا تاڭداۋى