قازىرگى قازاقستان جاعدايىنداعى  كونفەسسياارالىق قاتىناستى رەتتەۋدىڭ ماڭىزدىلىعى

167

پوليەتنيكالىق، پوليكونفەسسيونالدىق قازاقستان ءۇشىن ەتنيكاارالىق، كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى ساقتاپ قالۋدىڭ قانشاما ماڭىزدى ەكەنى بارشاعا ءمالىم. قازىرگى قازاقستان ەتنيكاارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم مەن ديالوگتىڭ مودەلى قالىپتاسىپ باسقا ەلدەرگە ۇلگى رەتىندە قابىلداناتىنىن ماقتان ەتەمىز جانە قازاق جەرىندە ەشۋاقىتتا ءدىني نەگىزدە بىردە-ءبىر ءىرى ءدىني قاقتىعىستار بولماعانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى.

قازاقستاننىڭ زايىرلى مەملەكەت بولۋىنا بايلانىستى، رەسمي يدەولوگيا دىنگە مەيلىنشە بەيتاراپ قارايدى: ول ءدىنشىل دە، دىنگە قارسى دا سيپاتقا يە ەمەس. قازىرگى قازاقستانداعى ءدىننىڭ جاعدايى اۆتوريتارلىق، توتاليتارلىق جانە تەوكراتيالىق باسقارۋ جۇيەسى بار مەملەكەتتەردەن تۇبىرىنەن وزگەشە.

كونفەسسياارالىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم كوپۇلتتى، كوپتىلدى جانە كوپكونفەسسيالى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلە. بۇگىندە قازاقستان الەمگە بۇكىلالەمدىك ءدىني-رۋحاني فورۋمنىڭ ورتالىعى ەسەبىندە دە تانىس. وعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ باسشىلارى اناعۇرلىم ماڭىزدى زاماناۋي ءدىني ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جينالادى.

الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر باسشىلارىنىڭ ءبىرىنشى سەزىندە (2003) ەلىمىزدەگى كونفەسسياارالىق كەلىسىم مەن ديالوگتىڭ ماڭىزدىلىعى ەرەكشە اتاپ ءوتىلىپ، كونفەسسياارالىق كەلىسىم مەن ديالوگتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى ايقىندالدى. ولار: تولەرانتتىلىق، ءوزارا قۇرمەتتەۋ مەن ءتۇسىنىسۋ، ۇلتارالىق كەلىسىم مەن ءدىني توزىمدىلىك. بۇل قاعيدالار قازاقستانداعى كونفەسسياارالىق قاتىناستاردىڭ دا نەگىزىن قۇرايدى. بۇل تۋرالى ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەرەكشە اتاپ وتكەندەي ء"بىز بارلىق دىندەردىڭ تەڭ قۇقىلىعىنا كەپىلدىك بەرەمىز جانە قازاقستاندا كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتەمىز".

ءدىن بىرىكتىرۋدىڭ، ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ كۇشتى فاكتورى بولا الادى. ول ءۇشىن دىندەردەن قايشىلىقتاردى ەمەس، كەرىسىنشە، ورتاق بەلگىلەر مەن قاعيداتتاردى، ورتاق نەگىزدەر مەن ورتاق قۇندىلىقتاردى، بىرىكتىرۋشى باستاۋدى ىزدەۋگە مىندەتتىمىز.

ايتا كەتۋ كەرەك، قازاقستان ءدىني تولەرانتتىلىق پەن كونفەسسياارالىق كەلىسىم ىسىندە يگى داستۇرلەرگە يە. قازاقستان كونە زاماننان بەرى سانالۋان مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ توعىسۋ مەكەنى بولعان. قازىرگى قازاقستاننىڭ اۋماعىندا بىرنەشە عاسىرلار بويى تاڭىرشىلدىك، زورواستريزم، مانيحەيلىك، بۋدديزم، حريستياندىق (ونىڭ اسىرەسە نەستەريوندىق جانە ياكوۆيتتىك تارماقتارى) جانە يسلام سياقتى ءارتۇرلى نانىمدار بەيبىت قاتار ءومىر سۇرگەن، ياعني تولەرانتتىلىق پەن كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ ۇلگىسى بولعان. سوندىقتان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ ايتقانىنداي: "...بىزگە توزىمسىزدىك نەمەسە ءدىني فاناتيزم جات. بۇل رۋحاني ءداستۇر، بۇل قانداي شەڭبەردە بولماسىن قۇدايدىڭ سوزىنە دەگەن اشىقتىق. بۇل – قازاقستانداعى كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ ەڭ ماڭىزدى نەگىزدەرىنىڭ ءبىرى. ءبىز الەمگە ءوزىمىزدىڭ تولەرانتتىعىمىزبەن، ۇلتارالىق، كونفەسسياارالىق كەلىسىم مەن ديالوگتى ساقتاۋىمىزبەن تانىلدىق. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ وسكەلەڭ دۇنيەتانىمدىق الەۋەتى بۇدان ءارى قاراي دا ساقتالۋعا، دامۋعا ءتيىس".     

قازاقستان قوعامىنىڭ رۋحاني تۇرعىدان جاڭارۋىندا ءداستۇرلى دىندەر ماڭىزدى ءرول اتقارادى. يسلام، حريستياندىق جانە يۋدەي دىندەرىنىڭ جالپى ادامزاتتىق جانە گۋمانيستىك قۇندىلىقتارى ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم مەن تاتۋلىقتى ورنىقتىرۋداعى ماڭىزى ەرەكشە. ولار قوعامىمىزدا دوستىقتى، ءوزارا قۇرمەت پەن تۇسىنىسۋشىلىكتى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەدى. قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن رۋحانياتى يسلام وركەنيەتى مەن دۇنيەسىنىڭ اجىراماس بولشەگى.

يسلام قۇندىلىقتارى مەن يسلام فيلوسوفياسىن، يسلام مادەنيەتى مەن ونەرىن دامىتۋ مەن جاڭارتۋ ىسىنە قازاق حالقى ماڭىزدى جانە زور ۇلەس قوستى. ورتاعاسىرلىق مۇسىلماندىق كەزەڭدە وزگەشە فيلوسوفيالىق سانانىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا قۋاتتى سەرپىلىس بەرگەن قازاق دالاسىنىڭ ويشىلدارى ءابۋ ناسىر ءال-فارابي، قوجا احمەت ياساۋي، ماحمۇت قاشقاري، مۇحامەد حايدار دۋلاتي، ءجۇسىپ بالاساعۇني جانە باسقالارىنىڭ مۇرالارى دالا وركەنيەتىنىڭ اسىل قازىناسى. حIح عاسىرداعى ويشىلدارى اباي، شوقان ۋاليحانوۆ ء("تاڭىرى", "قازاقتارداعى شاماندىقتىڭ قالدىعى", "جوڭعاريا وچەركتەرى", قاشعارياعا ساپارى نەگىزىندە "قىتاي يمپەرياسىنىڭ باتىس پروۆينتسياسى جانە قۇلجا قالاسى"), ى.التىنسارين، شاكارىمدەر دە دانا حالقىمىزدىڭ ۇلى پەرزەنتتەرى قاتارىنان سانالادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا وجدان بوستاندىعى مەن ءدىني بوستاندىقتىڭ قاعيداتتارى، ءارتۇرلى كونفەسسيالارعا جاتاتىن ازاماتتاردىڭ وزدەرىنىڭ ءدىني بىرلەستىكتەرىن قۇرۋداعى تەڭقۇقىلىعى، مەملەكەتتىڭ دىننەن بولىنگەندىگى تۋرالى قاعيداتتار بەكىتىلگەن. سونداي-اق، ءدىننىڭ جانە ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتتەرىن رەتتەۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەلەرىنە نەگىزدەلگەن وزگە دە بىرقاتار نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىزدەر بار. سوعان قاراماستان، ءدىننىڭ مارتەبەسى، ونىڭ قوعام ومىرىندەگى شىنايى جاعدايى مەن ءرولى، ياعني ءدىننىڭ قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي، رۋحاني سالالارىنا تيگىزەر اسەرى، كەڭىستىگى جانە شەكارالارى قازىرگە دەيىن ءدال انىقتالماعان. وسىنداي بەلگىسىزدىك، اسىرەسە ونىڭ تەرىس سالدارى ەلىمىزدەگى قازىرگى ءدىني جاعدايدا ورىن العان جاڭا ۇردىستەرگە بايلانىستى انىق تا ايقىن اڭعارىلۋدا. بۇل، ارينە، اسىرەسە ءدىن مەن ءدىني سانانىڭ كۇدىك تۋعىزاتىن ءدىني-رۋحاني نورمالارى مەن دوگمالارىنا نەگىزدەلگەن جاڭا ءدىني اعىمدار مەن باعىتتاردىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى. مۇنداي اسىرەشىل نىشاندار ءدىني فۋندامەنتاليزم مەن ءدىني ەكسترەميزم رەتىندە كورىنىس تابۋى مۇمكىن.

جالپى ايتاتىن بولساق، ەلدەگى ءدىني جاعدايدى بىرقالىپتى دەپ ايتۋعا بولادى. بىراق دەگەنمەن، بۇل قالىپتاسىپ قالعان جاعداي، ءدىني سالادا بارلىق ماسەلەلەر شەشىلدى دەۋگە تولىق نەگىز جوق، وعان ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى بولعان كەلەڭسىز وقيعالار، جەكەلەنگەن تەراكتىلەر مىسال بولا الادى. سونىمەن قاتار الەمدە، جاقىن جانە الىس كورشىلەس ەلدەردەگى ءدىني جاعداي الاڭداتۋشىلىق تۋعىزادى. بۇگىن كۇندەلىكتى جاڭالىقتاردا ەكسترەميستىك جانە تەرروريستىك جاعدايعا بايلانىستى نەمەسە ونىڭ الدىن العاندىعى تۋرالى مىندەتتى تۇردە ايتىلىپ جاتادى. تەرروريستەر كۇننەن كۇنگە وزدەرىنىڭ ءىس ارەكەتتەرىن جەتىلدىرىپ وتىرعاندىعىن كورۋگە بولادى. سوڭعى ۋاقىتقا دەيىن ولار جارىلىس زاتتارىن پايدالانىپ كەلدى. بىراق ونى دايىنداۋ، تەراكتى جاسالاتىن جەرگە جەتكىزۋ ءبىراز قيىندىقتاردى تۋدىرۋىنا بايلانىستى، ولار كەلەسى وڭاي جولدى تاپتى. نيتستسادان باستالعان سوڭعى كەزدە الەمنىڭ بىرنەشە ەلدەرىندە ورىن العان تەراكتىلەردە قول جەتىمدى كەز كەلگەن كولىكتى الىپ ەشبىر كۇناسىز ادامداردى باسىپ شانشۋمەن وزدەرىنىڭ تەراكتىلەرىن ىسكە اسىرىپ ءجۇر. ارينە وسى جاعدايلاردىڭ بارلىعى تەراكتىگە قارسى تۇراتىن ۇيىمداردىڭ ءوز جۇمىستارىن جەتىلدىرىپ جاڭا فورماتتا جۇمىس ىستەۋىن تالاپ ەتەدى. بارشاعا ءمالىم كەزىندە 400-دەن استام قازاقستاندىقتاردىڭ ءتىپتى سەميالارىمەن سيرياعا سوعىسۋعا كەتكەنى، ەندى ولار قايتادان قازاقستانعا ورالىپ جاتقاندىعى ءمالىم، دەگەنمەن ولار اسكەرى دايىندىقتان ءوتىپ سوعىسقا قاتىسقان ادامدار قانداي نيەتپەن ورالادى دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. كەلەسى ماسەلە، ءبىز بىلەمىز، كورشىلەس روسسيادا يەگوۆا كۋاگەرلەرىنىڭ قىزمەتىنە تيىم سالىندى. ارينە، تيىم سالىندى دەپ وسى ءدىننىڭ وكىلدەرى جاپپاي بىزگە كوشپەس، دەگەنمەن، ولاردىڭ ۇيىمدارى قازاقستانعا كەلىپ قىزمەتىن وسى جەردە جانداندىرۋ قاۋپى بار.

قازاقستان ەلباسى ن.ا.نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا: «بۇگىندە رەۆوليۋتسيالار ءوڭىن وزگەرتىپ، ۇلتتىق، ءدىني، مادەني، سەپاراتيستىك پەردە جامىلدى. بىراق، ءبارى دە، تۇپتەپ كەلگەندە، قانتوگىسپەن، ەكونوميكالىق كۇيرەۋمەن اياقتالاتىنىن» جازىپ، ارمەن قاراي «...بۇگىندە راديكالدى يدەولوگيالار عاسىرى كەلمەسكە كەتتى. ەندى ايقىن، تۇسىنىكتى جانە بولاشاققا ءجىتى كوز تىككەن باعدارلار كەرەك. ادامنىڭ دا، تۇتاس ۇلتتىڭ دا ناقتى ماقساتقا جەتۋىن كوزدەيتىن وسىنداي باعدارلار عانا دامۋدىڭ كوگىنە تەمىرقازىق بولا الادى» [1]  دەپ ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

ءبىز قازىر پوستسەكۋليارلى قوعام جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز، بۇل دەگەن ءدىني جاعدايدىڭ، ءدىني پروتسەستەردىڭ كۇردەلەنگەندىگىن كورسەتەدى. سوڭعى ۋاقىتقا دەيىن سەكۋلياريزاتسيا پروتسەسى باسىمدىلىق كورسەتىپ، ءدىن مەن مەملەكەت ءبىر-بىرىنەن ءبولىنىپ، ارقايسىسى ءوز كەڭىستىگىندە قىزمەت اتقارىپ بىرجاقتى زايىرلى قوعام جاعدايىندا ءومىر سۇرسەك، پوستسەكۋليارلى قوعام جاعدايىندا دەسەكۋلياريزاتسيا پروتسەسى تەز قارقىنمەن دامىپ، ءدىننىڭ قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالالارىنا بەلسەندى اسەر ەتىپ دىندەردىڭ جاڭعىرا باستاعانىنا كۇا بولىپ وتىرمىز. بىراق قانداي دىندەر جاڭعىرىپ جاتىر دەگەن ورىندى سۇراق تۋىندايدى. ءداستۇرلى دىندەرگە قاراعاندا جاڭا ءدىني ۇيىمداردىڭ قاۋلاپ ءوسىپ بەلسەندى تۇردە وزدەرىنە ادامداردى تارتىپ، جىلدان جىلعا سانى ارتىپ، قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالالارىنا بەلسەندى اسەر ەتىپ جاتقانىن كورۋگە بولادى.

پوستسەكۋليارلى قوعام جاعدايىندا ءتىپتى ءدىننىڭ تابيعاتى دا، بۇل ەڭ الدىمەن، جاڭا ءدىني ۇيىمدارعا قاتىستى، تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە ۇشىراپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. ولار كوپ جاعدايدا ءدىننىڭ وزىندىك تابيعاتىنا ساي وزىنە تيەسىلى قىزمەتپەن شۇعىلدانباي، ونىڭ شەڭبەرىنەن شىعىپ كەتەدى. ءبىر باعىتتاعى جاڭا ءدىني ۇيىمدار، ەڭ الدىمەن يسلاميستىك توپتاردىڭ قىزمەتى ءدىني ۇيىمنان گورى ساياسي پارتيا، ساياسي ۇيىم نە ساياسي قوزعالىس سيپاتىندا ورىن السا، كەلەسى جاڭا ءدىني ۇيىمداردىڭ قىزمەتى، مۇندا نەگىزىنەن نەوپروتەستانتتىق داستۇردەن تىس باسقا دا ءدىني ۇيىمدار تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر، بيزنەس قۇرىلىم، بيزنەس ۇيىمنىڭ قىزمەتىنە كوبىرەك ۇقسايدى.

بۇگىنگى كۇنى ەتنيكاارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى كۇردەلەندىرىپ جىبەرەتىن ماسەلەلەر قاتارىنا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ءالى دە بولسا شەشىلمەگەن جاقتارى بار ەكەندىگىن، اسىرەسە، جاستارعا بايلانىستى، ونى دا ەستەن شىعارماعانىمىز دۇرىس بولار. كۇن تارتىبىندە ءدىني جانە دىنتانۋلىق ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى دە بار. ول شەت ەلدەردە ءدىني ءبىلىم الۋ ماسەلەسىمەن قاتار، ءوز ەلىمىزدە مەكتەپتەردە دىنتانۋلىق ءبىلىم بەرۋ قالاي ءجۇرىپ جاتىر، ساباقتار وتە مە، ءتيىستى ماماندار سول سالادا ءبىلىم بەرىپ جاتىر ما، وسى سياقتى ءبىراز سۇراقتار مەن ماسەلەلەر بارشىلىق ەكەندىگىن مويىنداپ ءتيىستى ءىس-شارالادى ۋاقىتىلى وتكىزۋىمىز قاجەتتىگىن ۇمىتپاعانىمىز دۇرىس بولار. وسى ۋاقىتقا دەيىن جوعارعى وقۋ ورىندارىندا ء“دىنتانۋ” ءپانىن مىندەتتى ءپان رەتىندە ەنگىزۋ شەشىمىن تاپپادى. بارشاعا ءمالىم بۇگىنگى كۇنى بارلىق راديكالدى، دەسترۋكتيۆتى، ەكسترەميستىك جانە تەرروريستىك ءدىني ۇيىمداردىڭ باسىم كوپشىلىگى، ولاردىڭ الەۋمەتتىك بازاسى جاستار بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كۇن تالابىنا ساي تەك ءدىن سالاسىندا قىزمەت ىستەيتىن ادامداردان عانا ءدىني جانە دىنتانۋلىق ءبىلىم تالاپ ەتىلمەيدى، جالپى قوعام، اسىرەسە جاستاردىڭ وسى سالادا ءبىلىمدى بولۋى ءومىر تالابى. سونىمەن قاتار، قازىرگى كەزدە ءدىني جاعدايدىڭ بارعان سايىن  كۇردەلەنۋىنە بايلانىستى كەز كەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەر زاڭ جانە ەكونوميكا سالاسىندا ساۋاتتى بولۋىمەن قاتار ءدىن سالاسىندا دا ساۋاتتى بولۋى بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى.

مەملەكەت تاراپىنان، ءدىن ىستەرىن باسقاراتىن، رەتتەيتىن مەملەكەتتىك ۇيىمدار تاراپىنان جوعارىدا اتالعان ماسەلەردى نازاردا  ۇستاپ ناتيجەلى ءىس-شارالار ىستەلىپ جاتقانى كوپشىلىككە ءمالىم. ناقتىلى ءدىن سالاداعى ماسەلەلەردى شەشۋمەن قاتار الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ، قول جەتىمدى ارەنداعا بەرەتىن جاستار ۇيلەرىن سالۋ، جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن بارىنشا شەشۋ تۇراقتى تۇردە ىسكە اسىپ جاتىر. ءدىني جانە دىنتانۋلىق ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى دە تۇبەگەيلى شەشىلمەسە دە، رەتتەلىپ جاتىر، بولاشاقتا ءدىني ءبىلىم بەرۋ، ءدىني مامانداردى 100% ءوز ەلىمىزدە دايىنداۋ ماسەلەسى قولعا الىنىپ وتىر. جالپى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى قازىرگى جاھاندانۋ زامانىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. استانادا وتكەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ سامميتىندە سويلەگەن سوزىندە تۇركيا پرەزيدەنتى ەردوعان مۇسىلمان ەلدەرىنىڭ ەڭ ۇلكەن ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى ساۋاتسىزدىققا (55%) ەرەكشە نازار اۋدارسا، قازاقستان ەلباسى ن.ا.نازارباەۆ G20 فورۋمى تارىزدەس مۇسىلمان الەمىندە عىلىم مەن تەحنيكانى دامىتۋ ءۇشىن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ دامىعان 15 مەملەكەتىنەن تۇراتىن يىۇ-15 ۇيىمىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى. وسى كەزدەسۋدە قازاقستان ەلباسى ن.ا.نازارباەۆ ەتنيكاارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ، وسى سالاداعى قازاقستاندىق تاجريبەمەن بولىسۋگە دايىن ەكەندىگىمىزدى اتاپ ءوتتى.

ءدىن ىستەرىن باسقاراتىن، رەتتەيتىن مەملەكەتتىك ۇيىمدار سوڭعى جىلدارى بولىپ جاتقان كۇردەلى وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ ءدىن سالاسىنداعى زاڭدارعا تۇزەتۇلەر مەن قوسىمشالار ەنگىزۋ باعىتىندا ءىس شارالار ەنگىزىلىپ جاتىر. ەگەر وسى ۋاقىتقا دەيىن زاڭنامالاردا جالپى ءدىني ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ باعىتىندا قاراستىرىلسا، ەندى تەرەڭدەتىپ ءدىن سالاسىنداعى ناقتىلى ماسەلەلەردى، نەكە، ءدىني ءبىلىم سياقتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە زاڭدى جەتىلدىرۋ قولعا الىندى.

پوستسەكۋليارلى قوعامنىڭ كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى رەتتەۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەسى سەكۋلياريزاتسيا مەن دەسەكۋلياريزاتسيا، ياعني زايىرلىق پەن دىندارلىق اراقاتناسىن ۇيلەسىمدى بايلانىستىرۋ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر، سەبەبى سوڭعى جىلدارى، اسىرەسە يسلاميستىك توپتار تاراپىنان  ەلدە تەوكراتيالىق مەملەكەت، حاليفات قۇرۋ نيەتىمەن مەملەكەتىمىزدىڭ ۇستانىپ وتىرعان زايىرلىق پرينتسيپىنە كەرى اسەر تيگىزۋگە باعىتتالعان ءىس ارەكەتتەرى سەبەپ بولىپ وتىر.

قازاقستان ەلباسى ن.ا.نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا ەلىمىزدىڭ بولاشاق دامۋىنا بايلانىستى: «باسەكەلىك قابىلەت دەگەنىمىز – ۇلتتىڭ ايماقتىق نەمەسە جاھاندىق نارىقتا باعاسى، يا بولماسا ساپاسى جونىنەن وزگەلەردەن ۇتىمدى دۇنيە ۇسىنا الۋى. بۇل ماتەريالدىق ءونىم عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە، ءبىلىم، قىزمەت، زياتكەرلىك ءونىم نەمەسە ساپالى ەڭبەك رەسۋرستارى بولۋى مۇمكىن… بولاشاقتا ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس، ادامدارىنىڭ باسەكەلىك قابىلەتىمەن ايقىندالادى. سوندىقتان، ءاربىر قازاقستاندىق، سول ارقىلى تۇتاس ۇلت ءححى عاسىرعا لايىقتى قاسيەتتەرگە يە بولۋى كەرەك. مىسالى،  كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق، شەت تىلدەرىن ءبىلۋ، مادەني اشىقتىق سياقتى فاكتورلار اركىمنىڭ العا باسۋىنا ءسوزسىز قاجەتتى العىشارتتاردىڭ ساناتىندا» دەپ، وسىنداي ناتيجەلەرمەن قاتار بولاشاق دامۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى رەتىندە «مادەني جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم” سياقتى باعدارلامالار – ۇلتىمىزدى، ياعني بارشا قازاقستاندىقتاردى ءححى عاسىردىڭ تالاپتارىنا دايارلاۋدىڭ قامى» [2] ەكەندىگىنە نازار اۋدارعان بولاتىن. بولاشاق ءۇشىن قوعامداعى ەتنيكاارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ باعىتىندا ىستەلىنەتىن ءىس-شارالاردا ءبىزدىڭ قوعامدىق ۇيىمدار بەلسەنە قاتىسادى دەگەن سەنىمدەمىز جانە دە سول باعىتتاعى قىزمەتىندە جوعارىدا قاراستىرىلعان ءدىن سالاسىنداعى ماسەلەلەردى ەسكەرەدى دەگەن ۇمىتتەمىز.

 

پايدالانىلعان ادەبيەت ءتىزىمى:

  1. ن.ا.نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ». 12 ءساۋىر 2017// www.akorda.kz
  2. سول جەردە

 

بايتەنوۆا ن.ج.,

 فيلوس.ع.د.، پروفەسسور

ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ،

ءدىنتانۋ جانە  مادەنيەتتانۋ كافەدراسى.

پىكىرلەر