ەكولوگيالىق اعارتۋشىلىق. جاستار ترەندتە...

952

جاسىل ەكونوميكا جانە ەكولوگياعا كۇتىممەن قاراۋ – بۇل سوڭعى 10 جىلدا الەمدىك ترەندكە اينالعان ءۇردىس. ماسەلەن، ەۋروپا ەلدەرى قوقىستى تۇرىنە قاراي ىرىكتەپ، ەلەكتر قۋاتىن ۇنەمدەيتىن شامداردى پايدالانسا، امەريكالىق ۇكىمەت اۋانى لاستاۋشى كاسىپورىندار مەن وندىرۋشىلەرگە قاتىستى جازانى كۇشەيتكەن. بۇل تۇرعىدا ءبىزدىڭ مەملەكەت تە قاراپ وتىرعان جوق. جۇرتشىلىقتىڭ بۇل ماسەلەگە نازارى اۋىپ، تابيعاتتى قورعايتىن زاڭنامالار قابىلدانىپ جاتىر.

قوعامدىق باستامالاردىڭ جاردەمى ءتيىپ، جاستار جاعى دا بۇل ءىستىڭ باسى-قاسىندا. ەكولوگيانى قورعاۋعا باعىتتالعان اكتسيالار مەن سەنبىلىكتەردى ۇيىمداستىرۋمەن قاتار، جاس بۋىن تابيعاتقا پايداسىن اكەلەتىن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ الەۋەتىن پاش ەتىپ كەلەدى. دەگەنمەن، ناقتى جوبالار مەن باعدارلامالاردىڭ جوقتىعىنان اتالمىش يدەيالار جوسپار تۇرىندە قالا بەرەدى.

بۇل جۇمىستى جۇيەلەنەدىرۋ ماقساتىندا جۋىردا ەلىمىزدە «بەرەكەلى جاستار» الەۋمەتتىك جوباسى ىسكە قوسىلدى. جوبانىڭ ماقساتى – جاستار اراسىندا ەكولوگيالىق مادەنيەتتىڭ كونتسەپتسياسىن جۇزەگە اسىرۋ. جوبادا جاس بۋىننىڭ قورشاعان ورتامەن ءوزارا بايلانىسى جازىلعان.

ءوزارا قارىم-قاتىناس قالاي جۇرەدى؟ وسى ماسەلە اياسىندا جوبا قاتىسۋشىلارى ماردىمدى شەشىمدەردى ىزدەيدى. زەينەت جاسىنداعى قارتتاردىڭ اۋلاسىن تازالاپ بەرۋ، ءوندىرىس جەتەكشىلەرىنە زاۋىتتان شىعاتىن زياندى قالدىقتار جايلى تۇسىندىرمە جۇمىستارىن جۇرگىزۋ سىندى قاراپايىم باستامالاردى ءىس جۇزىندە اسىرىپ ءجۇر. قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان يگى ىستەردىڭ ۇلكەنى-كىشىسى بولمايدى. ەڭ باستىسى – جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ، اينالاعا ۇقىپتىلىق تانىتۋ، باسقالاردىڭ وسىعان نازارىن اۋدارۋ بولىپ تابىلادى.

الەۋمەتتىك جوبانىڭ باستى ماقساتى – جاستاردىڭ تازالىقتى تۇسىنۋدەگى تانىمىن اشۋ مەن قورشاعان ورتاعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ داعدىسىن دامىتۋ. جاپونيا، وڭتۇستىك كورەيا، شۆەيتساريا، نورۆەگيا، فينليانديا سىندى مەملەكەتتەردىڭ تابيعاتتى قورعاۋداعى راتسيونالدى قارىم-قاتىناسى ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن ۇلگى بولارلىقتاي. ياعني، سۋ رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋ، بالامالى قۋات كوزدەرىن قولدانۋ، قوقىستى ىرىكتەپ جيناۋ، قاعاز پاكەتتەردى قولدانۋ ءتارىزدى ارەكەتتەردىڭ ناتيجەلى بولارى انىق.

«ەكسپو» حالىقارالىق كورمەسىنەن كەيىن ەلىمىزدە «جاسىل تەحنولوگيالار» جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. سول تىڭ يدەيالاردىڭ يەلەرى جاستار ەكەنى انىق. يگى يدەيالار ورىنداۋسىز قالماس ءۇشىن جاستار اراسىندا بەلسەندىلىك پەن باسەكەلەستىك قاجەت. سوندىقتان «جاسىل ەكونوميكا» كونتسەپتسيانى قوزعاۋشى كۇش بولىپ تابىلادى.

«بەرەكەلى جاستار» جوباسىندا سۋ، جەر، بيولوگيالىق رەسۋرستاردى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارىلدى. بۇل  وزەكتى  تاقىرىپ. ورماندار، كولدەر، قورىقتارعا باي كەڭ بايتاق ەلىمىزدە جاس مامانداردىڭ جەتىسپەۋى وتكىر سەزىلەدى.  ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالعان ماقساتى بار  جاس ماماندارعا لايىقتى ەڭبەك اقى بەرىلەدى. تەك جاڭا يدەيالاردى ومىرگە ەنگىزۋ قاجەت. ارينە، ۇيدەن جىراقتا ەڭبەك ەتىپ،  ءومىردىڭ ىستىعى مەن ىزعارىنا كونۋگە تۋرا كەلەدى. الايدا ادال قىزمەت پەن تاباندىلىق ناتيجەنى ۇزاق كۇتتىرمەيدى. وسىلايشا ءبىز رەسۋرستارىمىزدى ءتيىمسىز پايدالانۋدان ساقتايمىز.

مىندەتتەردىڭ جەكە بلوگى – قولدانىستاعى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جانە جاڭا ينفراقۇرىلىم سالۋ. جاس  ينجەنەرلەر، قۇرىلىسشىلار، زەرتحاناشىلار، جوبالاۋشىلار – بۇل ىستە باستى كۇش. ولاردىڭ ارقاسىندا تابيعاتتى قورعاۋ ءۇشىن جاڭا عيماراتتار مەن تەحنولوگيالىق شەشىمدەر جاسالادى.

قورشاعان ورتاعا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ مىسالدارىنىڭ ءبىرى – اقمولا وبلىسىنىڭ اقكول قالاسىندا ءساتتى ىسكە اسىرىلعان Smart City جوباسى دەر ەدىك. قالادا بارلىق قولدانىستاعى بەينەباقىلاۋ، ەكولوگيالىق مونيتورينگ، ەنەرگيا رەسۋرستارىن باقىلاۋ جانە ەسەپكە الۋ، جول ترافيگىن باسقارۋ، ورتكە قارسى قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىنەن مالىمەتتەر جيناۋدى جۇزەگە اسىراتىن ورتالىق جۇمىس ىستەيدى، ولار كەيىننەن Smart Aqkol احۋالدىق ورتالىعىنا جىبەرىلەدى.

قالادا ەسەپتەگىشتىڭ كورسەتكىشتەرىن اۆتوماتتى تۇردە بەرۋ مۇمكىندىگى بار سۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن ەسەپتەگىشتەر اۋىستىرىلدى. ەسكى شامداردىڭ ورنىنا كوشەنى جارىقتاندىرۋ شامدارى ورناتىلعان، ولار اۆتوماتتى تۇردە قوسىلادى جانە وشىرىلەدى. سونىڭ ارقاسىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ 10% - دى قۇرادى.

مۇنداي زياتكەرلىك جۇيەلەر قالالىق قىزمەتتەردىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن، تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن جايلىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە كومەكتەسەدى. مۇنداي «اقىلدى قالالار» جاقىن ارادا ەلىمىزدىڭ كارتاسىندا كوپتەپ پايدا بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.

ەكولوگيانىڭ ماڭىزدى ماسەلەسى – شىعارىندىلار. زاۋىتتار مەن فابريكالاردى سالۋ كەزىندە ەكولوگيالىق ستاندارتتاردى ساقتاۋ، ولاردى باقىلاۋ قاجەت. ەگەر بۇل سالاعا ەكولوگيانى قورعاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنەتىن جاستار كەلسە، بۇدان بارلىعى تەك قانا ۇتادى: كاسىپكەر، حالىق جانە تابيعات.

بۇل رەتتە قورشاعان ورتاعا قىسىمدى جۇمسارتۋدىڭ رەنتابەلدى جولدارى ارقىلى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن قورشاعان ورتانىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى. بۇل تۇرعىدا ەكولوگيانى قورعاۋ بويىنشا كوشباسشى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن قابىلداۋ ماڭىزدى. مىسالى، ەلەكتر ەنەرگياسىن جيناقتاۋ ءۇشىن نورۆەگيا جەل جانە ەلەكتر ستانتسيالارىن قالاي پايدالانادى؟ مۇنى بىلگەن دۇرىس.  بۇل جوباعا جاس ماماندار قالاي قاتىساتىنى دا ماڭىزدى ماسەلە.

جوبانى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى – جاستاردى ەكولوگيالىق ماسەلەلەر، مەنەدجمەنت، پسيحولوگيا بويىنشا وقىتۋ جانە اعارتۋ. سونىمەن قاتار، ۇتىمدىلىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت، بۇل ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز دەسەك، ارتىق ەمەس.

ءبىز وسى جانە ەل ءۇشىن ماڭىزدى باسقا دا مىندەتتەردى تابىستى شەشۋ جاستاردىڭ ءتيىمدى قاتىسۋىنسىز مۇمكىن ەمەستىگىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. بۇل قاتىسۋدىڭ تيىمدىلىك دارەجەسى جاستار ەلدىڭ دامۋىنداعى ءوز ءرولىن قانشالىقتى تۇسىنەدى، ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنەدى جانە ءوز بولاشاعى ءۇشىن شەشىم قابىلداۋعا دايىن. بۇل تۇرعىدا «بەرەكەلى جاستار» ماڭىزدى ءرول اتقارادى جانە ءبىزدىڭ قورشاعان ورتانى ساقتاۋعا ۇلەس قوسادى.

 

«بەرەكەلى جاستار» جوباسىنىڭ ءجۋرناليستى

كامشات تويلىباەۆا

پىكىرلەر
رەداكتسيا تاڭداۋى