سەكەن تۇرىسبەك: قارىق بولعاننان كۇي جازىپ جۇرگەن جوقپىن...

1465

ول سەكىلدى قۇدىرەتتى كۇمبىردىڭ جۇمباعىن شەشكەن جان جوقتىڭ قاسى. ول سەكىلدى حالىقتىڭ كۇيزەلىسىن دومبىراعا تۇسىرگەن "قاسيەتتى" دارىن يەسى كەمدە-كەم. ول سەكىلدى قازاقتىڭ كۇيىن ەڭ تاماشا سوزدەرمەن ورنەكتەي الار كۇيشى جوق.  ول كەشەگى داۋلەسكەر كۇيشىلەر تاتتىمبەت، ىقىلاستاردىڭ سارقىنشاعى، بالكىم سوڭعى تۇياعى... "ادىرنا" ۇلتتىق پورتالى اسەم كۇيلەرىمەن قازاق ەلىن عانا ەمەس، الەمدى تەربەپ جۇرگەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى، كۇيشى-كومپوزيتور سەكەن تۇرىسبەكپەن جۇزدەسىپ، پىكىرلەسىپ قايتتى.

— العاشقى سۇراقتى ءداستۇرلى سۇراقتان باستاساق. شىعارماشىلىعىڭىزدا قانداي جاڭالىقتار بولىپ جاتىر؟

— مەن كۇيدىڭ سانىنا ەمەس، ساپاسىنا قارايتىن اداممىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن 14 كۇي، 20-30 - داي ءان جازىپپىن. اسا كوپ بولماسا دا، بار نارسەنىڭ ءوزىن ناسيحاتتاۋ وڭاي دۇنيە ەمەس...
سوندىقتان  استانادا 17-18 جىل بويى  ءوزىمنىڭ مەملەكەتتىك كامەرالىق "اق جاۋىن" وركەسترىممەن بىرلەسىپ، قازاق مادەنيەتى مەن كۇيلەرىن شەتەلگە شىعىپ، تانىستىرىپ ءجۇردىم. شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن ادامعا الماتى قاشاندا جايلى عوي. الماتىعا قايتا اياق باسقانىما 1-2 جىل عانا بولدى. الداعى ۋاقىتتا كوكتەم نە جازدا "الماتى قازاق اۋەندەرىنىڭ ەستراداسىنىڭ" وركەسترىمەن جانە نۇرعيسا تىلەنديەۆ اتىنداعى "وتىرار سازى" فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق وركەستىمەن بىرگە رەسپۋبليكا سارايىندا شىعارماشىلىق كەشىمدى وتكىزبەك ويىم بار. سونىمەن قاتار ونەر ورداسىن دا اشىپ جاتىرمىن. سوعان وراي جاقىندا عانا ۇستازدار كۇنىنە ارناپ، ۇلكەن كونتسەرت بەردىم. 6-7 مەكتەپتەردە كەزدەسۋ جاسادىم. اراسىنان تالانتتى دەگەن بالالردى ىرىكتەپ الدىم. ەندى بولاشاقتا بالالاردى ونەرگە باۋلىعىم كەلەدى.

اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ ء"ان شىعارۋشىلار از ەمەس، كۇي شىعارۋشىلار كوپ ەمەس" دەگەن ءتامسىلى بار. سىزدە كۇي قالاي دۇنيەگە كەلەدى؟

— ىشىمدە "بىردەڭە" ۇزاق ۋاقىت بويى جۇمباق بولىپ جاتادى. كىتاپ وقىپ جاتقاندا، تابيعاتتا، ياكي جاقسى ءبىر جانمەن جولىققاندا كۇرمەۋى شەشىلەدى. ارى قاراي سونىمەن الىسامىن، كۇرەسەمىن، ىزدەنەمىن... بۇرىنعى دۇنيەدەن ءبولىنىپ، جارىلىپ كەتپەسەم دە وزىمشە ىرعاقتى سىندىرۋعا تىرىسامىن. "سازدى ايىرار قۇلاق، سۇلۋلىقتى ايرىرار كوز" دەمەكشى، مەن كلاسسيكانى تىڭداعاننان راحات تابامىن.  قىسقاسى، قارىق بولعاننان كۇي جازىپ جۇرگەن جوقپىن، قاراعىم.

— ءسىز ەشبىر ديپلوم، اتتەستاتسىز كونسەرۆاتورياعا قابىلدانعان جالعىز كۇيشى ەكەنسىز. تالاپ قاتال شاقتا وقۋعا قالاي قابىلداندىڭىز؟

— ول كەزدەرى مەن سەمەيدەگى مۇقان تولەباەۆ اتىنداعى مۋزىكالىق ۋچيليششەدە وقىپ جۇرگەن كەزىم. ۋاقىت ۇتۋ كەرەك بولدى. ءارى ارميا قاتارىنا الىپ كەتۋ دەگەن دۇنيە بار. ارمياعا بارايىن دەسەم، بۇدان بىلاي دومبىرانى قولعا الماي كەتەمىن بە دەپ قورىقتىم. قولدى قايتا قالىپقا كەلتىرۋ ءۇشىن وراۋىشپەن ورايسىن، دومبىراعا ۇزاق ۋاقىت بويى يكەمدەيسىن.. قىسقاسى، ماشاحاتى كوپ. سونى ەسكەرگەن شىعارمىن. 4-كۋرس بىتىرگەن بالالار 1-كۋرستىڭ دايىندىق كۋرسىنا تۇسۋمەن عانا شەكتەلىپ جاتقاندا، مەن 3-كۋرستان كەيىن كونسەرۆاتورياعا قابىلداندىم. پروفەسسور مالگاجدار اۋباكىروۆ،  مۇقان تولەباەۆ اتىنداعى مۋزىكا ۋچيليششەسىندە دومبىرادان ءدارىس بەرگەن ۇستازىم قادىر دوسىمجانوۆ، 15 جىلداي بىرگە جۇرگەن ديريجەر، ايگىلى كۇيشى كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆ  سەكىلدى ونەر ادامدارىنان ءدارىس الىپ، نوتالاردى ۇيرەندىم. بويىندا جىلت ەتكەن دۇنيە بولسا جەردە قالمايدى ەكەنسىن. وقىعان كىتاپتار، تەاترعا ءجيى بارۋ، شىعارماشىلىق ادامدارمەن ءجيى بايلانىس جاساۋ وقۋعا تۇسۋىمە سەبەپشى بولدى.

—جارىڭىزبەن قالاي تانىسقان ەدىڭىز؟

سەمەيدەگى ۋچيليششەگە 8-سىنىپتان كەيىن ءتۇستىم. سول كەزدەرى جولداسىم ءنازيحان ناسرەددينقىزى سكريپكاعا قابىلداندى. گيتارامەن ءان ايتاتىن، سكريپكا، دومبىرا تارتاتىن وتە تالانتتى مۋزىكانت بولدى. سپورتتىڭ بىرنەشە تۇرىمەن دە اينالىستى. جولداسىم ەكەۋمىز تانىسىپ جۇرگەندە تەاترعا، كينوعا، كىتاپحاناعا بارامىز. ەرتە تۇرىپ ساياباقتا بىرگە جۇگىرۋشى ەدىك... ءبىر جاعىنان 2 جىل كەيىن تۇسكەننەن كەيىن نازيحانعا تەوريا، سولفەدجيو جاعىنان قوسىمشا ساباقتار قاجەت بولدى. مەن بارىنشا جانىمدى سالىپ كومەكتەسىپ ءجۇردىم. 3-كۋرستان كەتكەننەن كەيىن ءبىر ۇيگە ءبىر باقسى جەتەر، وسى ونەردىڭ سوڭىنان مەن تۇسەيىن دەدىم. ول كەلىستى. سەبەبى، وتباسى-اكادەميادان دا بيىك دۇنيە! ۇيلەنگەننىڭ باستاپقى جىلدارى پاتەردەن پاتەرگە كوشىپ جۇردىك. سوعان قاراماستان ۇنەمى ىزدەنىستە ەدىك. تاۋبە، قازىر ءبىر ۇلىم، ءبىر قىزىم، نەمەرەلەرىم بار.

— ءسىز كۇيلەرىڭىزبەن ادام جانىن ەمدەيسىز... الايدا ءوز جانىڭىز اۋىرىپ قالماي ما؟

— ونداي دا بولادى. كۇي بولسىن، پوەزيا، اڭگىمە بولسىن اۆتوردىڭ مىنەزىنەن حابار بەرىپ تۇرادى. شابىتتىڭ ۇستىندە ادام نە ىستەپ، نە قويعانىن دا بىلمەيدى. كەدەرگى جاساعان ادامنىڭ ءبارى جاۋ كورىنىپ، مىنا دۇنيەگە سىيماي كەتەدى. ونەرمەن اۋىرۋ دەگەن وسى ەمەس پە؟
سوندىقتان م. اۋەزوۆ "قازاق ونەرىندەگى ەڭ كۇردەلىسى، تولعاۋلىسى، سىرلىسى ول - كۇي ونەرى" دەپ ايتقانداي كۇي وڭايلىقپەن كەلەتىن دۇنيە ەمەس، قاراعىم. ايتپەسە قاتارداعى ورتاڭقول كۇيشىلەر كۇنىنە قىرىعىن جازباي ما؟! الايدا 7 كۇيدى جالپاق جۇرتقا جەتكىزە الماي جاتىپ، "70-100 كۇيدى بىلەمىن", دەپ كەردەڭدەيتىندەر بار. جۇرت قۇلاعىن جاۋىر ەتپەيتىن، تىڭ دۇنيەنى ومىرگە اكەلۋ كەرەك. ءبىر كۇيدىڭ وزىندە قانشاما سىر جاتىر. بىلەمىن دەگەن كۇيدىڭ ءوزى 2-3 جىلدان كەيىن مۇلدەم بىلمەگەن كۇي بولىپ شىعۋى ابدەن مۇمكىن...

— ۇلى كۇيشى سەكەن تۇرىسبەكتىڭ ءبىر كۇنى قالاي وتەدى؟

— مەن بالا كەزىمنەن تاڭعى 5-6-دا تۇرۋدى ادەت قىلعان اداممىن. تۇرا سالىپ، قالادا جۇرەيىن، دالادا جۇرەيىن 1 جارىم ساعات سەرۋەندەپ، وي قورىتىپ قايتامىن. ودان كەيىن كۇندەگى تىرشىلىك باستالادى. تاڭعى اسىمدى ىشەمىن، دومبىراعا قول جۇرگىزىپ جارتى ساعاتتاي وتىرامىن. تەلەديدار كورمەيمىن، كۇندە ناقتى جوسپارلارمەن جۇرەمىن. جەڭگەڭمەن تەاترعا، كينوعا بارامىن...

— توكپە كۇيدىڭ تارلانى - قۇرمانعازى، كۇي ونەرىنىڭ دارابوزى - دينا سەكىلدى كۇيشىلەر ەشقانداي كونسەرۆاتورياسىز-اق ارتىندا ۇلى مۇرا قالدىرىپ كەتتى. ال قازىر بىزدە كونسەرۆاتوريا دا، باسقاسى دا بار. بىراق سىزدەن كەيىنگى كەلە جاتقان مىقتى كۇيشى جوق...

— اركىم ءوز دەڭگەيىندە تارتادى. بىراق قازىرگى دومبىراشىلاردا راسىمەن، سالماق جوق. ءۇستىرت، اققان جۇلدىزداي جاقسى سابالاۋمەن عانا شەكتەلەدى. كەشەگى كۇيشىلەردى قاراپ وتىرساڭىز، كۇيىنەن قارتتىق، سالماقتىلىق بايقالادى. ال جاستار جىلپىلداتىپ، جەڭىلدەتىپ جىبەرەدى. مىسالى، ماعان تولەگەن مومبەكوۆ «سەكەن، وسى سەن «سالتاناتتى» ساحناعا الىپ شىقساڭ، سەن تارتقان كۇي ءتىرىلىپ كەتەتىن سياقتى» دەپ باتاسىن بەرگەن. مىنە، شيرەك عاسىردان بەرى «سالتانات» كۇيىن جانىما سەرىك ەتىپ كەلەمىن. قازىر جاس كۇيشىلەر تولەگەننىڭ ءوز نۇسقاسىن ەمەس، مەنىڭ نۇسقامدى شەرتىپ ءجۇر. سوندىقتان تولەگەندىكى باسقا، مەنىڭ جۇرەگىمنىڭ قاعىسى مەن سوعىسى باسقا.

— قازاق ەلى بويىنشا ەڭ كەرەمەت دومبىرا سىزدە بولۋ كەرەك سياقتى. ءبىر دومبىراڭىزدىڭ قۇنى قانشا تۇرادى؟

— ءستراديۆاريدىڭ سكريپكاسىنىڭ ەڭ تومەنگى قۇنى ميلليون جارىم دوللار بولعاندا، قازاقتىڭ دومبىراسى نەگە سۋ تەگىن تۇرۋى ءتيىس؟! دومبىرامنىڭ قۇنى  100 مىڭ دوللار تۇرادى. رومانەنكونىڭ 3 دومبىراسى بار ەدى، بىرەۋى سول باعاعا كەتىپ قالدى.

— مۇراتحان شوقان ەسىمدى اقىن «بۇرقىراپ شاشى كۇي ويناپ وتىر ءبىر قازاق، بەتحوۆەن سىندى تاڭىرمەن تىكە ۇعىسقان» دەپ ءسىزدىڭ سىرتقى بولمىسىڭىزعا قاراپ ولەڭ جازعان. راسىمەن، سىرتقى كەلبەتىڭىز تەگىن ادام ەمەس ەكەنىڭىزدى الىستان-اق اڭعارتادى. وسىنداي وبراز شىعارماشىلىق ادامدارىنا عانا ءتان بە؟

— «سۋرەتشىلەر ساقال قويماسا سالا المايدى» دەگەن ۇعىم بار عوي... الايدا مەنىڭ ۇعىمىمداعى سۋرەتشى، ۇنەمى جۇمىس بولمەسىندە جۇمىسىن جاڭعىرتىپ، ورنەكتەپ قانا وتىرادى. ساپسيعان ساقالىمەن اينالىسىپ وتىراتىن ۋاقىتى جوق سەكىلدى. بىراق ەندى جازۋشى، اقىن، ءارتىستىڭ ءبارى دە سول وزگەشە ستيلدە. كۇيشىدەن شاش قويىپ جۇرگەن مەن عانا شىعارمىن (كۇلدى). "قازاقتىڭ ماڭدايالدى كۇيشىسىنىڭ شاشى نەگە بۇنداي؟" دەپ كەزىندە ابدەن سىناپ-مىنەپ ەدى. ەندى قازىر شاشىمدى الامىن دەسەم دە، "تيىسپە" دەپ شىعا كەلەدى. جۇرت مەنى شاشىم مەن قاباعىمنان تانيتىن بولۋ كەرەك. ءبىر كۇنى ءىس-ساپارمەن وزگە قالادا جۇرگەنمىن. كەزدەسۋ بارىسىندا ونەر توڭىرەگىندە سۇراقتارىڭىز بولسا ورتاعا سالا وتىرىڭىزدار، مەن جاۋاپ بەرۋگە تىرىسايىن دەدىم. ءبىر ۋاقىتتا كۇيدى تەرلەپ-تەپشىپ تارتىپ، تۇرىپ كەلە جاتسام، ءبىر قاريا «مەنىڭ سۇراعىم بار ەدى» دەدى. ايتىڭىز، قاريا دەپ ەم، «بالام شاشىڭ نەگە ءوسىپ كەتكەن؟» دەپ سۇراق قويدى. سوسىن مەن: اقساقال، ەگەر ءسىزدىڭ ءبىر قۇلاعىڭىز شولاق بولعان بولسا، مۇمكىن سىزدە شاش قويعان بولار ما ەدىڭىز، دەدىم. «كەشىر، اينالايىن، قايدان بىلەيىن» دەپ اقساقالدىڭ ءوزى ىڭعايسىزدانىپ قالدى. قاسىنداعى كەمپىرى «نەڭ بار ونىڭ شاشىندا» دەپ نۇقىپ وتىر ەكەن. بىراق ەكى قۇلاق تا ءبۇتىن. ازىلدەپ ايتقانىم عوي...

— جاپونيالىقتار ءسىزدىڭ كۇيلەرىڭىزدى يەمدەنىپ الدى دەگەن اقپارات ەستىپ ەدىك. بۇل قانشالىقتى راس؟

— قىتايلار تەلەديداردان كۇندەلىكتى اۋا-رايىنا 17-18 جىلدان بەرى «اق جاۋىن» كۇيىن پايدالانادى ەكەن. سودان 5-6 جىل بۇرىن قىتايعا بارىپ قايتتىم. ساحنادا تۇرىپ «اق جاۋىن» كۇيىن تارتقاندا بۇكىل قىتاي ورنىنان تۇردى. اكاۋ، مىنالار كۇيدى قالاي تۇسىنەدى، دومبىرانى قايدان بىلەدى، دەسەم، تالاي جىلدان بەرى كۇيدى قۇلاعىنا ابدەن سىڭىرگەن ەكەن. قىرداعى قايداعى قىتايدىڭ كۇيگە بەرگەن باعاسىنا قاراپ قايران قالاسىڭ؟! ەندى ءبىر 50 جىلدان كەيىن «بىزدىكى» دەپ شىعۋدان تايىنبايدى-اۋ... سونىڭ جانىندا ءبىزدىڭ قازاقتار اۋا-رايىنا ورىستىڭ، شەتەلدىڭ اۋەندەرىن قويعانشا، نەگە كۇيدى پايدالانبايدى وسى؟ قاراپايىم عانا دۇنيە عوي. ءسوز جوق، تازا اۋەن، اۋدارمانى قاجەت ەتپەيدى. بىراق بالانىڭ دا، ۇلكەن-كىشىنىڭ دە بويىنا سىڭەتىن قۇدىرەت.
ودان كەيىن جاپونياعا ءىس-ساپارمەن بارعانىمدا جاپوندىقتار كۇي جونىندە ەكى-اق اۋىز سوزبەن «اننوتاتسيا» بەرۋىمدى سۇرادى. سوسىن مەن كۇي «سەمەي-نەۆادا، حەروسيما ناگاساكيگە ارنالعان» دەپ ەدىم، جىلاماعان ەل قالمادى. تاعى قايتالاپ ويناۋىمدى سۇرادى. تاعى قايتالاپ ويناپ بەردىم. بەتىن اۋلاق قىلسىن ارينە، شەردەن شىعاتىن دۇنيە عوي كۇي دەگەن. مەن مىسالى، كوڭىلدەنىپ وتىرىپ، ەشقاشان كۇي شىعارعان ەمەسپىن. ىشتەگى مۇڭ-زارىندى اۋىزشا ايتا المايسىڭ عوي. كۇي يىرىمدەرىمەن عانا بەرەسىڭ. اسىرەسە حالىق باسىنداعى قايعى جانىڭدى كۇيزەيدى، جۇرەگىڭدى اۋىرتادى. اۋىلداعىلاردىڭ قارا سۋ، قارا نانمەن وتىرعانىن كورىپ كوزىمە جاس كەلەدى. باياعى وداقتىڭ ءبىر ارتىقشىلىعى، بايى بار، كەدەيى بار تەڭ دارەجەدە ەدى. نەگە قازىر ونداي ەمەس؟ وسىعان اقىل جەتپەي مە؟ نەگە وسى ءبارى جاپپاي دۇنيە قۋالاپ كەتكەن؟ ەرتەڭگى ەلدىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر. قازىر تالكەكتە جۇرگەندەيمىز... شىعاتىن ءبىر عانا جول بار. جاستار تەك ءبىلىم الۋ كەرەك. جان-جاقتى جەتىلگەن تۇلعالارىمىز عانا باتپاقتان، مىناۋ لاس قوعامنان سۋىرىپ شىعا الادى. ال ۇلكەندەر نەمەرە، شوبەرەلەرىنىڭ تاربيەسىنە كوڭىل ءبولۋ كەرەك. "ورتا سونداي عوي", "سولاي سويلەي بەرەدى عوي" دەگەن سوزدەر بولماۋ كەرەك. سەبەبى قازىرگى مەكتەپتەردەگى بىلىمنەن قايىر جوق. بالالار دا، مۇعالىمدەر دە شارشاعان. ەكى تاراپ تا تۇك قىزىقپايدى. جوو-نىڭ وزىندە دامەلەنىپ وتىراتىن ۇستازدار بار. جاپپاي قوعام ءىرىپ-ءشىرىپ بارادى. بۇل تەك ءبىزدىڭ عانا ەمەس، بۇكىل ادامزات بالاسىنىڭ باسىنداعى ماسەلە. يەم بار، قوجام بار-اۋ دەمەيدى. كوزدەگەندەرى تەك قانا دۇنيە، بايلىق، الداپ-ارباۋ. جەرىڭنىڭ استىنا دەيىن قازبانى پايدالانۋ. كەزىندەگى وداقتى تاراتۋدىڭ دا باستى ماقساتى سول بولدى. ماسەلەن، ءبىزدىڭ مىقتى دەگەن جاستارىمىزدىڭ ءبىرازى شەت ەلدەردە ءجۇر. نەگە؟ سەبەبى، دارىنسىزدار تانىسپەن ءبىر-ءبىر قىزمەتكە ءمىنىپ العان. سوندىقتان ەلدەن كۇدەر ءۇزىپ، بولاشاعىنىڭ جوق ەكەنىنە كوزى جەتكەننەن كەيىن امالدىڭ جوقتىعىنان سىرتتى پانالاۋدا. مىنە، جەكەشەلەنىپ ەدىك، الام دەگەن دۇنيەمىزدىڭ ءبارى سول وتارشىل مەملەكەتكە كەتتى. حالىق تۇك تە كورگەن جوق. ايتپەسە، بىزدە جانىپ تۇرعان ۇرپاق بولاتىن ەدى. حالىقتا قاراجاتتان قىسىلمايتىن ەدى.

— جۋىردا عانا قابىلدانعان №184 جارلىق بويىنشا بارلىق قۇزىرەت ەكس-پرەزيدەنتتىڭ قولىنا ءوتتى. بۇعان كوزقاراسىڭىز قانداي؟

— مەن قوس پرەزيدەنتكە دە كەلىسپەيمىن. ءبىر ەلدە پرەزيدەنت پەن ەلباسىنىڭ بولۋى ەكەۋىندە دە بيلىكتىڭ جوقتىعىنىڭ دالەلى. پرەزيدەنت پرەزيدەنت بولىپ وزدىگىنەن تۇك جاساي المايدى. جۇيە قاتە. ەشكىمدە ەرىك جوق. حالىق تا ابدەن كۇدەر ۇزگەن. سەنىم جوق. الدانىپ كەلدى، الدانىپ ءجۇر... ءبىر عانا مىسال، قىتايداعى قازاقتاردىڭ جانتۇرشىگەرلىك جاعدايىنا قىڭق دەمەۋ – ەشكىم ەمەس ەكەنىمىزدى بىلدىرەدى. بۇلارعا ءبارىبىر. وتانىن، ءتىلىن، ءدىلىن، ءدىنىن، ءۇنىن، ونەرىن تانىمايدى. تانىسا، ديماشتى قىتايعا بارماي تۇرىپ تانىمادى ما؟! بۇتكىل الەم تانىعاننان كەيىن بارىپ، قازاقتىڭ مويىنداعانىنا قاراپ نە كۇلەرىڭدى، نە جىلارىڭدى بىلمەيسىڭ... ءبىز ساڭىراۋ، كورسوقىر، سال، مۇگەدەك، ەسسىز قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز.

— ەل ەرتەڭىنە سەنبەيسىز بە؟

سەنبەيمىن. شارشادىم...

— قازىرگى قازاق مادەنيەتىنە بەرەر باعاڭىز قانداي؟

ءنول.

— نەگە؟
مادەنيەت مينيسترلىگى ءوز جۇمىسىن دۇرىس اتقارمادى. بولمايتىن ادامداردى بيلىككە اپاردى. ونىڭ ۇلكەن قاسىرەت ەكەنىن ۇقپادى. كۇلتوبەنىڭ باسىنا قۇرىلىسشىنى اكەپ قويسا دا، تاڭعالمايتىن حالگە جەتتىك. بۇرىن وركەسترلارعا مادەنيەت مينيسترلىگى بيۋدجەتتەن اقشا بولەتىن. سوعان قاراي ءتۇرلى تۋىندىلار دۇنيەگە كەلۋشى ەدى. قازىر گونورار تولەنبەسە، ادامنىڭ تىڭ دۇنيە تۋدىرۋعا قۇلشىنىسى بولمايدى. سودان كەيىن باياعى كۇيلەردى ءالى ازىق ەتۋدەمىز. 30-40 جىل بۇرىنعى جازىلعاندار ابدەن جاۋىر بولدى. جاڭا نارسە جوق. بۇرىندارى اقىندار ءبىر عانا كىتاپ شىعارىپ ءۇي-كۇيىن، بار جاعدايىن جاساپ الاتىن. ەفيرگە قوناققا بارساڭ، شىعا بەرىستە قولىڭا اقشاڭدى ۇستاتاتىن. بىراق قازىر ونەر ادامدارى 30 جىل بويى ەش گونورارسىز قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ ءوزى "25 جىلدا ءبىر گونورار الماپپىن" دەگەندى ەستىگەندە جاعامدى ۇستادىم. جازۋشى، اقىن، سۋرەتشى، جۋرناليستەردىڭ ءبارى باقسىنىڭ قۇمالاعىنداي بىتىراپ كەتتى. وسىدان كەيىن ونەر قالاي داميدى؟ ونەرى، مادەنيەتى، ادەبيەتى بولماعان ەل قالاي ەل بولادى؟
قازىر اكادەمياعا بارساڭ "دومبىرا كلاسىنان" ساباعىن ۇيرەنىپ شىعىپ كەلە جاتادى دا، قۇلاققابىنان ەۆروپانىڭ مۋزىكاسىن تىڭدايدى. بۇنداي جاستار ءسوزدىڭ، نە كۇيدىڭ پارقىن بىلمەي قالاي ادام بولادى؟ ار جاعىندا ءىلىپ الارلىق دۇنيە جوق. ءبارى جاساندى.
جاقىندا ءبىر ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ساحناعا شىققالى تۇرعان جەرىمنەن "4 مينۋتتىق كۇيدى 1 جارىم مينۋتتا ورىنداپ شىعىڭىز" دەپ اشۋىما ءتيدى. تۇردىم دا كەتىپ قالدىم. مادەنيەتتى دامىتامىز دەپ، نۇرعيسا تۋرالى ءفيلمدى دە ءتۇسىرىپ تاستادى. بۇنى تىلەنديەۆ كورسە توبەلەرىن وياتىن ەدى. قورىتا المايتىن دۇنيەدە نەلەرى بار؟

— ءسىزدىڭ كۇي تارتقانىڭىزدى سىرتتان باقىلاعاننىڭ ءوزى عانيبەت. كوزىڭىزدى تارس جۇمىپ الىپ، توگىلتە جونەلەسىز. ۇلى كۇيشى سەكەن تۇرىسبەك كۇي تارتۋ بارىسىندا قانداي كۇي كەشەدى؟

— قاجىتاي ءىلياسۇلى دەگەن اقىن اعام: «كۇيدىرمە، كۇيدىڭ نارقىن ەلەمەسەڭ، مەيلى سەن كىم بولساڭ دا توبەلەسەم!»- دەيتىن ەدى...
بىرەۋدىڭ جىبىرلاپ، قوزعالىپ، باسقا جاققا قاراپ وتىرعانىن كورگىم كەلمەيدى. ونىڭ ءبارى ساۋساعىما قاتتى اسەر ەتەدى. مىڭ ادامنىڭ ءبىرى عانا تىڭداۋشى. كۇيدىڭ ىشكى يىرىمىنە، جانىڭمەن، بولمىسىڭمەن بەرىلمەسەڭ تىڭداعانعا جاتپايسىڭ. ال ەندى قازىرگى دومبىراشىلاردى ءجۇرىپ تە، جۇگىرىپ تە تىڭداي بەرۋگە بولادى. سەبەبى، كوپ-كورىم كۇيدى داڭعازا دۇنيەگە اينالدىرىپ جاتىر. قۇرمانعازىنىڭ "ادايىن دا", نۇرعيسانىڭ "القيسساسىن دا" ادام تىڭدامايتىن حالگە جەتكىزدى. باياعىدا اسقار سۇلەيمەنوۆ اعامىزعا بىرەۋ كەلىپ، "بالامنىڭ كۇيشىلىك ونەرىنە باعاڭىزدى بەرىڭىزشى" دەپ كورسەتسە، "جاقسى سابالايدى ەكەن" دەپ جاۋاپ بەرىپتى. بۇنىڭ استارىندا ء"ان ايتا الماعان ابالايدى، دومبىرا تارتا الماعان سابالايدى" دەگەن دۇنيە جاتىر عوي. سوندىقتان كۇي تارتىلعان ورتادا تىنىش وتىرۋ كەرەك، قاراعىم.

– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

 

سۇحباتتاسقان اقگۇل ايداربەكقىزى

پىكىرلەر