قابدەش ءجۇمادىل: «ۇلتشىل» دەگەن اتاعىمدى بارىنەن بيىك قويامىن!

523

حالىق جازۋشىسى قابدەش ءجۇمادىلوۆتىڭ وي تولعامدارىنان:

... مىنا ءبىر ءان نە ايتادى؟ وسىناۋ ءومىردىڭ بايانسىزدىعىن، قامشىنىڭ سابىنداي قىسقالىعىن ارمان ەتەدى. سونىڭ ىشىندە اسىرەسە وڭ جاقتا وتىرعان قىز عۇمىرى قانداي قىسقا، قىز جولى قانداي جىڭىشكە؟! كوكتەمدە كۇن كوزىنە بوي سوزىپ، قاۋلاپ شىققان قىزعالداقتاي، كەمدى كۇن كوزدىڭ جاۋىن الىپ، ۇكىسى بۇلاڭداپ جۇرەدى دە، ءبىر كۇنى امالسىز بەيتانىس جات جەرگە ۇزاتىلىپ كەتە بارادى...

***

كەيدە قىزىق .... وتكەن ءومىردى قايتارىپ اكەلۋ مۇمكىن ەمەس، ارينە. بىراق ونىڭ كەيبىر توعىز تاراۋ تۇيىندەرىن قايتالاپ باستان كەشىرۋگە ابدەن بولادى. كەيدە ءتىپتى ءومىر بويى شەڭبەر اينالىپ جۇرگەندەي اسەر الاسىڭ. بۇرىن باسىپ وتكەن تانىس جولدار، تانىس سۋرەتتەر ءبىر بۇيىردە قالىپ بارا جاتادى. ..

***

تاۋەلسىزدىك– سانانى وتارلىق كەسەلدەن تازارتۋ دەگەن ءسوز.

***

تاريحتىڭ اتى تاريح. سەن ونى ۇناتاسىڭ با، ۇناتپايسىڭ با، ءبارىبىر ءوشىرىپ تاستاي المايسىڭ. ءومىر دەگەنىڭىز جارامسىز جەرىن قيىپ تاستايتىن كينوپلەنكا ەمەس قوي... باقىت دەگەنىڭ – ءومىردى وكىنبەستەي ەتىپ ءسۇرۋ.

***

جىگىتتىڭ باسى سىيلى بولسا، اتاق-دارەجە ءوزى كەلىپ تابادى. ەر-ازامات ەڭ الدىمەن ادامگەرشىلىك، ىزگىلىك جولىن قۋسا جاراسادى. شاماڭ كەلسە، ءوز ەلىڭە زارەدەي بولسا دا جاقسىلىق جاساۋدىڭ قامىن ويلا...

***

قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايىن ويلاعاندا، مەنىڭ كوز الدىما كوپ جىلدار كورىنگەن جايداقتاپ جاۋىر قىلعان، قۇيرىق-جالى سۇيىلعان، ابدەن قانجىلىك بوپ، ءتورت اياعىنان بىردەي تۇرالاعان تۇلپار ەلەستەيدى.

***

قازىر راديو مەن تەلەديداردا ءتىل بەزەيتىن قازاقتاردى تىڭداي وتىرىپ، تاڭ قالاسىڭ. كىلەڭ شۇلدىرلەك، بىدىقتار مەن تۇتىقتار، كەكەشتەر قايدان قاپتاپ كەتكەن؟!

***

زامان ازىپ، زاڭ توزايىن دەگەندە، حالىق تا ءوزىنىڭ ەجەلگى ەرلىك، جاۋىنگەرلىك سالتىنان ايىرىلىپ قالادى ەكەن عوي. مۇندايدا كەشەگى باتىردان – بارىمتاشى، بارىمتاشىدان – ۇرى، ۇرىدان – قارى تۋادى. ال قارىدان ءبارى تۋادى...

***

جالپى «ۇلتشىل» دەگەن سوزدەن ۇركۋ كەرەك پە؟ «حالىقشىل»، «وتانشىل» دەگەن سوزدەر جاقسى بولعاندا «ۇلتشىل» نەگە جامان بولۋعا ءتيىس؟ مۇنى قۇبىجىق ەتىپ كورسەتكەن – يمپەريالىق ساياسات. وسىدان قورقىپ كەلگەن ءبىز ۇلتشىل دەۋگە اۋزىمىز بارماي ۇلتجاندى دەپ ءجۇرمىز... مەن بىلگەندە بۇل فورمادا ايتىلاتىن قازاقتا ەكى-ءۇش قانا ءسوز بار: بايجاندى، قاتىنجاندى، يتجاندى. ۇشەۋى دە ۇنامسىز سوزدەر. ۇلت دەگەن قاسيەتتى ۇعىمدى ءويتىپ قورلاۋعا بولمايدى. مەن شار تارتقان شاعىمدا «بىردەڭەجاندى» اتانعانشا، جاسىمدا كوپ بەينەتپەن العان «ۇلتشىل» دەگەن اتاعىمدى ساقتاپ قالعىم كەلەدى.

***

...«كەز كەلگەن ادام باقىتتى بولعىسى كەلەدى. بىراق سول باقىت تا، سور دا اسپاننان جاۋمايدى، اينالاڭداعى ادامداردان اۋىسادى. بىرەۋ ساعان جاقسىلىق، باقىت بوپ كەزىگەدى. ماحاببات، دوستىق دەگەنىمىز – سول ادامنىڭ ادامعا بەرەتىن باقىتى. ال سەنىڭ جولىڭا جۋا بوپ ءبىتىپ، قىزىل كوز بالەدەي قىرسىققا ۇرىناتىن دا – سول ادام. وق ەكەش وق تا وزدىگىنەن اتىلمايدى. مىلتىقتىڭ شۇرىپپەسىندە ادامنىڭ سۇق ساۋساعى تۇرادى».

***

"جاس، سۇلۋ كەزىڭدە تال بويىڭدى تۇتاس كورسەتەتىن مىنانداي ۇلكەن اينانىڭ بولۋى دا ءبىر باقىت ەكەن عوي، - دەپ ويلادى ىشىنەن.
-ال كوشپەلى قىر ەلىندە مۇنداي اينانىڭ ءوزى تۇگىل كولەڭكەسى دە بولعان ەمەس. شىركىن، كوركىنە كوز تويمايتىن نە ءبىر سۇلۋ əپكەلەرىمىز ءوز بەينەسىن تولىق كورە الماي ءوتتى-اۋ بۇل دۇنيەدەن. قانداي ايانىشتى!"

 

 

"ادىرنا" ۇلتتىق پورتالى

 

 

پىكىرلەر