عاجايىپ ولكە

278

عالامنىڭ بارلىق عاجايىبىن، جەر ءجۇزىنىڭ بار سۇلۋلىعىن بويىنا سىيدىرعان ءبىر عاجايىپ ولكە بار. ول - تۇسىنگەنگە əر ادامنىڭ كىندىك قانى تامعان اۋىلى.

ء"بىر əڭگىمە قوزعاشى اۋىل جايلى،

ودان ارتىق راقات تابىلمايدى", - دەپ اقيىق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆ جىرلاعانداي، مەنىڭ دە بالىعى شورشىپ ويناعان، باقاسى تايداي تۋلاعان قارت كاسپيدىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان اۋىلىم بار. ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ۇلكەن-كىشىسى بىردەي قازاقتىڭ سالت-ءدəستۇرىن ساقتاي بىلەدى، ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشقان شاڭىراقتى جاقتاي دا بىلەدى. اۋىلىمنىڭ كونەكوز قاريالارى ولكەنىڭ وتكەنى جايلى وي قوزعاعاندا «بۇل جەردىڭ تۇرعىندارىنىڭ باستى كاسىبى-بالىق شارۋاشىلىعى بولعان، وسى جەردە باتاعا بولعان»،-دەپ باستايدى. اۋىل ىرگەسىندەگى كاسپي تەڭىزىنىڭ سۋىنىڭ قانداي بولعانىن، قايىقپەن جۇرگەن بالىقشىلاردىڭ ءومىرىن ەرەكشە ساعىنىشپەن ەسكە الادى. كاسپي تەڭىزىنىڭ سۋى جيىرماسىنشى عاسىردىڭ ەلۋىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا-اق قۇلدىراپ كەرى تارتىلدى. سۋ تارتىلىپ، دالا قۇلازىعان شولەيتكە اينالعان سوڭ، اسىرەسە تەڭىز جاعالاۋىندا تۇراتىن تۇرعىندار باسقا جەرلەرگە قونىس اۋداردى. ءسويتىپ، زابۋرىندىقتاردىڭ  داڭقىن سوناۋ پەتەربۋرگكە دەيىن جەتكىزگەن، كاسىپ قۋعان الپاۋىتتار مەزگىل-مەزگىل ات باسىن تىرەپ، كەمە-كەمە بالىق الىپ كەتەتىن قىزىلباستىڭ جەر-جەردەگى باتاعالارى ەلەۋسىز قالا بەردى. زابۋرىن باتاعاسى كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا دا شيرەك عاسىرداي جۇمىس جاساپ، اقىرى ءوندىرىسىن توقتاتادى. ال مۇنداي ءومىردى كورمەگەن بىزدەر ءۇشىن اتالارىمىزدىڭ بۇل اڭگىمەلەرى «كيال-عاجايىپ ەرتەگى» سەكىلدى.

شىنىندا دا زابۋرىن ءوڭىرىنىڭ سان عاسىرلار بويى تىرشىلىك تاۋقىمەتىنىڭ ەڭ اۋىر ازاپتى جولدارىنان وتكەن، قاجىرلىلىعى مەن قاhارماندىعىن تانىتا بىلگەن ۇرپاقتارى بار قاسيەتتى دە، قاستەرلى ولكەنىڭ ءبىرى ەكەندىگى دالەلدەنگەن. سونداي-اق تۋعان ولكەمدى قاسيەتتى دە كيەلى مەكەن دەسەم ارتىق ەتپەس. ويتكەنى بۇل جەردە  قاسيەتىمەن ەلگە تانىلعان ءسات بابانىڭ ۇرپاقتارى مەكەن ەتكەن. دەرتىنە داۋا ىزدەگەن جاندار، وسى ولكەگە كەلىپ، جانىنا سايا تاپقان. بۇل كۇندە اۋىلىم تالاي  جاننىڭ العىسىنا بولەنگەن زينەدەن اتانىڭ ەسىمىمەن اتالادى.

"Əركىمنىڭ تۋعان جەرى - مىسىر شاھارى" دەمەكشى، مەن ءوز تۋعان جەرىمدى سۇيەمىن، قادىرلەيمىن، ارداقتايمىن. سەبەبى مەن دە وسى اۋىلدىڭ ءبىر پەرزەنتىمىن. وسى اۋىلدىڭ توپىراعىڭدا تەربەلدىم، اسىر سالىپ دوپ قۋعان بالالىق شاعىم دا وسى توپىراقتىڭ توسىندە ءوتتى.

ۇرپاعى كيە تۇتقان ءبىزدىڭ ولكەنىڭ بەرەكەلى دە مەرەكەلى əر كۇنى - ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز ءۇشىن جاسالعان قادام. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول-بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋىن باسشىلىققا الا وتىرىپ، زينەدەن اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى دا ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەردى سەزىنە وتىرىپ، ۇيىمشىلدىقپەن ەڭبەك ءداستۇرىن جالعاستىرعان گۇلدەنگەن وڭىرگە اينالىپ كەلەدى. مەن دە وسىنداي اۋىلدىڭ كەلەشەگىنە ۇمىتپەن قاراپ، كۇدىگىن ۇمىتىنە ايىرباستار ۇرپاعىنىڭ ءبىرىمىن. مەن عاجايىپ ولكەمنىڭ ودان ءəرى كوركەيۋى ءۇشىن تامشىداي بولسا دا ءوز ۇلەسىمدى قوسۋعا  كۇش-جىگەرىمدى سالامىن.  تۋعان جەرىمە دەگەن  ىستىق ماحابباتىمدى  تومەندەگىدەي جۇرەكجاردى  ولەڭ جولدارىممەن  جەتكىزگىم كەلەدى:

 

اۋىلىم، التىن بەسىك تەربەتىلگەن،

كەلەمىن ساعان قانات سەرمەتۋمەن.

قاسيەت نۇرى تامعان، «زينەدەنىم»،

سەندەي مەكەن كورمەدىم جەر بەتىنەن.

 

قارت كاسپي جاعاسىندا مەكەندەگەن،

تولقىنى تۇڭعيىققا جەتەلەگەن.

كاسپيىم تەبىرەنىپ تۇرعان كەزدە،

ويناقتاپ قالادى عوي شەتەل دەگەن.

 

زينەدەنىم، بايلىعىم، باقىتىمسىڭ،

وزىڭنەن باستاۋ الار باقىتىم شىن.

مىڭ التىندى اكەلىپ، قويسا-داعى

سەن مەنىڭ ءسوز جەتپەيتىن، جاقۇتىمسىڭ.

 

سەنى ويلاسام، شۋاقتى كۇيگە ەنەمىن،

كۇنا بولار ءوزىڭدى سۇيمەگەنىم.

لوندون، پاريج سەنىمەن تەڭەسپەيدى،

سەن بارىنەن بيىكسىڭ، «زينەدەنىم»!

 

اقەركە سالاماتقىزى

پىكىرلەر