توقتار جاقاش: قاستەر مەن مۇراگەردى قىتايعا قايتارسا ءولىم جازاسى كۇتىپ تۇر!

92

قىتايدان قاشىپ كەلگەن قاستەر مەن مۇراگەر كەرى قايتارىلسا، قىتاي ۇكىمەتى ولارعا قانداي جازا تاعايىنداۋى مۇمكىن؟

شەكارا بۇزعاندار ءۇشىن قحر قىلمىستىق زاڭىنىڭ 320-بابى 1 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى قاراستىرعان. بۇل اشەيىن، بەرگى جاعى عانا. ارى قاراي ۇڭىلسەڭىز - سۇمدىق! ويتكەنى، بۇل زاڭ تالاپتارى مىنانداي دارەجەدەگى شەكارا بۇزۋشىلارعا ارنالماعان:

1. شەتەلدە قىتايدىڭ مۇددەسىنە زيان كەلتىرگەندەرگە;

2. مەملەكەت شەكاراسىن زاڭسىز ءۇش رەت كەسىپ وتكەندەرگە;

3. باسقا ادامدى ۇگىتتەپ، شەكارانى زاڭسىز وتكەندەرگە;

4.شەكارانىڭ بۇزىپ ءوتىپ، اكىمشىلىك جازاعا ۇشىراپ، تاعى دا بۇزىپ وتكەندەرگە;

5. بۇدان دا باسقا اۋىر بەلگىلەرى بارلارعا، - دەپ جازىلعان. ياعني، قاستەر مەن مۇراگەرگە وسى قىلمىستاردىڭ بارلىعىن تۇتاستاي جابا سالۋ تۇك تە ەمەس! ويتكەنى، قاستەر مەن مۇراگەر قىتايدىڭ "تەرروريست" دەگەن تىزىمىندەگى جاۋ مەملەكەت - قازاقستانعا قاشتى. ءبىر. ەكىنشىدەن، مەملەكەتىنىڭ ەڭ ۇلكەن دۇشپانى - "اتاجۇرت ەرىكتىلەرىنە" سۇقبات بەرىپ، قىتايدىڭ "ابىرويىن توكتى". ۇشىنشىدەن، كورۋگە تىيىم سالىنعان قازاقستان تەلەارنالارىنا سۇحبات بەرىپ، قىتايدىڭ وزبىرلىعىن اشەكەرەلەدى. قاستەر بۇدان بۇرىن دا شەكارادان قاشىپ ءوتىپ، 4 جىل 8 اي قىتاي لاگەرىندە جازاسىن تارتقان. ەندى ول اۆتوماتتى تۇردە قىتاي ءۇشىن "قاۋىپتى رەتسيديۆيستكە" اينالدى. ءتورتىنشى ماسەلە - قاستەر مەن مۇراگەردىڭ ەكەۋىن دە ء"بىرىن ءبىرى شەكارا اسۋعا ۇگىتتەدى" دەپ باسىنا ءبىر قاپتى كيگىزە سالۋ دا تۇككە تۇرمايدى. ياعني، قاستەر مەن مۇراگەردى قىتايعا قايتارسا - وندا ولاردى تەك ءولىم جازاسى عانا كۇتىپ تۇر!

الەمدىك قاۋىمداستىق قىتاي مەملەكەتىن ءولىم جازاسىن ەڭ ءجيى قولداناتىن جەندەت-مەملەكەت رەتىندە تانيدى. ءولىم جازاسىنا كەسىلگەندەر جايلى دەرەكتى قىتاي مەملەكەتتىك قۇپيا رەتىندە ساقتايدى. حالىقارالىق Amnesty International قۇقىق قورعاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەگى بويىنشا، قىتاي ءولىم جازاسىنا كەسۋ بويىنشا بۇكىل الەمدى ارتقا قالدىرعان. مىسالى، 2018 جىلى بۇكىل الەم ەلدەرىندە ءولىم جازاسى 1032 ادامعا قاتىستى ورىندالسا، بەيرەسمي دەرەك بويىنشا قىتايدا 26 مىڭ ادامدى ءولىم جازاسى ارقىلى ولتىرگەن.

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ "ادامداردى ازاپتاۋعا قارسى" كونۆەنتسياسى 1984 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا قابىلدانىپ، ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسى 1998 جىلدىڭ 29 ماۋسىمىندا راتيفيكاتسيالادى. وسى كونۆەنتسيانىڭ تالاپتارىنا سايكەس، ءبىزدىڭ مەملەكەت ادامداردى ازاپتايتىن جانە ءولىم جازاسى قولدانىلاتىن مەملەكەتكە قاشىپ كەلگەن باۋكەسپە قىلمىسكەردى دە قايتارماۋى ءتيىس! ال قاستەر مەن مۇراگەر ەشقانداي قىلمىسكەر ەمەس! ولار بار بولعانى - جانساۋعا سۇراپ كەلگەن ءوز باۋىرىمىز! قىتايدىڭ "اناۋ-مىناۋ" دەگەن وتىرىگىنە يلانباي، قاستەر مەن مۇراگەردى قىتايدىڭ قىلىشىنان امان الىپ قالايىق!

 

(توقتار جاقاشتىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىنان الىنعان)

 

پىكىرلەر