تۋعان جەرگە قۇرمەت – پەرزەنتتىك پارىز

182

   كەز-كەلگەن پەرزەنت ءۇشىن التىن ۇياسى – اتا مەكەنىنەن ارتىق جەر بولمايدى. مەيلى ونىڭ ءشوبى شۇرايلى، جەرى قۇنارلى، قىراتتى بولماسا دا اڭزاق جەلى مەن اڭ-قۇستارىنىڭ وزىنە باۋىر باسپايتىن، باسقان ءار بەلدەرىن اڭسامايتىن ادام كەمدە-كەم. ويتكەنى تۋعان جەر – التىن بەسىگىمىز.

«ءار ادامنىڭ  دەمەپ جۇرەر، جەبەپ جۇرەر ارقادا، بولۋ كەرەك قۇدىرەتتى ءتور انا» دەپ قازاق حالقىنىڭ قايسار اقىنى مۇحتار شاحانوۆ اعامىز جىرلاعانداي  دەمەپ جۇرەتىن، جەبەپ جۇرەتىن قاسيەتتى دە، قۋاتتى كۇشتىڭ ءبىرى، ءتورت انانىڭ العاشقىسى وسى – تۋعان جەر.  نەگىزىنەن جالعىز مەن ءۇشىن عانا ەمەس، تۋىپ وسكەن كىندىك قانىڭ تامعان جەر – ءار پەرزەنت ءۇشىن دە ىستىق  دەپ ويلايمىن. ولاي بولۋى زاڭدىلىق. سول ءۇشىن دە ءار پەرزەنت وسكەن ولكەسىن، اتا جۇرتىن قۇرمەت تۇتىپ، قاستەرلەۋى كەرەك دەپ بىلەمىن. سەبەبى بۇل دا، پەرزەنتتىك پارىز.

تاڭداينا جىر قۇسى جۇمىرتقالاپ، اۋىزىمەن قۇس تىستەگەن  اقىندار مەن دىلمارلىعى داۋىردەن-داۋىرگە جالعاسىپ كەلە جاتقان شوق ءتىلدى شەشەندەر دە، بايلىققا بەرگىسىز سارقىلماس قازىنا – ءتىل  شەبەرلىگىن  تۋعان جەردەن دارىعان دەسەدى. تۋعان جەر – ادام ومىرىندە كيەلى ورىن. كيەلى ورىندى باعالاپ، باسىنداعى باعىنا بالاعان بارلىق جاستىڭ كەلەشەگى دە كەمەل ەمەس پە؟! ويتكەنى، وتان – وتباسىنان باستالادى. تۋعان قالام، تۋعان جەرىم، تۇرعان اۋىلىم، ءتىپتى تابانىم توزىپ جۇگىرە جونەلەتىن  كوشەمە دەيىن مەن ءۇشىن وتباسىم سپەتتەس.  ءبارى-ءبارى مەن ءۇشىن باعا جەتپەس بايلىق دەسەم ارتىق  ايتقاندىعىم ەمەس.

مۇنىمەن مەنىڭ ايتپاعىم، تەك وسكەن ورتانى عانا وتان دەپ بىلەمىن دەگەن ءسوز ەمەس. تۋعان جەرىم ول ارينە ەل الدىمەن مەنىڭ ەلىم، مەنىڭ قازاقستانىم. ادام بالاسىنىڭ تاتۋلىققا ۇمتىلۋى ءار حالىقتىڭ قانىندا بار. ال قازاق حالقىنىڭ بەركە-بىرلىككە، ىنتىماق پەن تاتۋلىققا ىجداقاتتىلىقپەن قاراۋ ءتىپتى بولەك. وسى باۋىرماشىلدعىمىز ءۇشىن دە ءبىز بۇگىندە بارشا ۇلت وكىلدەرىن باۋىرىنا باسقان كوپۇلتتى مەملەكەتپىز. ءبىر تۋداڭ استىندا، ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي ۇيىسىپ تىرشىلىك ەتىپ جاتقان قازاقستاندىقتارعا شەت ەلدەردىڭ تاڭداناتىنى دا سوندىقتان. وسىنىڭ بارلىعى قازاق حالقىنىڭ جومارتتىعىنان. وسى ولكەلەرگە تاعدىرى ايداپ كەلگەن وزەگە ۇل وكىلدەرىنە قۇشاعىن كەڭ جايىپ، پەيىلىن  تارىلتپاعان قازاق حالقىنىڭ ءمارت مىنەزىنەن بولىپ وتىر.

سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ەلدى مەكەن ەتكەن ءار ازامات، مەيلى ول شەت ەلدىك بولسىن، بارلىعى قازاق حالقىنىڭ ءتىلىن، تاريحى مەن سالت-ءداستۇرىن ءبىلۋى ءتيىس. ويتكەنى قازاقستاندا تۇراتىن بارلىق حالىقتىڭ تاتۋلىعى مەن بىرلىگىنىڭ ءمانى وسىندا. ەلگە، تىلگە قۇرمەت باعزىدان باۋراينا قۇت قونعان قازاقتىڭ جەرىندەگى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. ال تاتۋلىق بولسا – بولاشاقتا وتانىمىزدىڭ وركەندەپ، گۇلدەنۋىنىڭ باستى كەپىلى.

قورىتا ايتقاندا، «تۋعان جەر» مەن «تۋعان ەل»  دەگەن وسى  ەكى اۋىز ءسوزدىڭ وزىندە قانشاما ماعىنا، قانشاما وي جاتىر.  بالكىم، تۋعان جەردىڭ قادىرىن  ءار ادام ءار قالاي تۇسىنەتىن شىعار. ال مەن ءۇشىن تۋعان جەر – دۇنيەدەگى ەڭ ۇلى دەگەن نارسەمەن پارا-پار. سەبەبى، ول مەنىڭ الپەشتەگەن انام، ايالاپ وسىرگەن اكەم، تۋعان تۋىسىم، اعا-اپكەلەرىم  دەپ بىلەمىن. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي  ءتۇيى،  ءار پەرزەنت ءۇشىن ءوز تۋعان جەرى باعا جەتپەس بايلىعى. مىنە وسىنداي باعا جەتپەس بايلىعىمىزدىڭ قۇنى مەن قادىر قاسيەتىن  بىلەيىك دەگىم كەلەدى. قۇلقىننىڭ قامى ءۇشىن ەمەس، قازاقتىڭ باعى ءۇشىن «ءبىر شەگەمىز ارتىق بولسا تۋعان جەردىڭ شاڭىراعى شايقالماس ءۇشىن ۋىقتىڭ باسىنا بەكەم ەتىپ قاعايىق».

تۋعان جەر – جاۋلىعىنا جاسىن سۇرتكەن قارت انا بولسا، ول جەردەن تۇلەپ ۇشقان ءار ادام سول مەكەننىڭ ماڭگىلىك پەرزەنتى بولىپ قالا بەرەدى. ماڭگىلىك... قارت انانىڭ باۋىرىنا ساعىندىرماي ءجيى كەلىپ تۇرايىق ادامزات!..

 

 

الماز ابدۋمۋتاليپوۆ 

 

پىكىرلەر