No Borat! بۇل قازاقستان!

157

 

دانا بابالارىمىز: «اتىڭ باردا جەلىپ ءجۇرىپ جەر تانى، اسىڭ باردا بەرىپ ءجۇرىپ ەل تانى» - دەگەن ءتامسىلدى بەكەر ايتپاعان عوي. ونىڭ ءمان-ماعىناسى جيھان كەزىپ، ەل تانى، كوزىڭ اشىق، كوكىرەگىڭ وياۋ ازمات بولىپ قالىپتاس دەگەنگە سايادى. سوناۋ ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالاتىن التايدان اتىراۋعا دەيىنگى اتىراپتى اتپەن جورىق جاساي ءجۇرىپ شارلاپ، بىزگە اماناتتاپ كەتكەن. سول قيىن قىستاۋ كەزەڭنىڭ وزىندە قىس قىستاۋ، جاز جايلاۋ بولارلىق جەر ىزدەپ، شارتاراپتى شارلاپ، تالاي جەردىڭ ءدامىن تاتقان جارىقتىقتار... ونىڭ جانىندا قازىرگى تەحنيكا مەن تەحنولوگيانىڭ قارىشتاپ دامىعان زامانىندا الەم كەرەمەتتەرى مەن تابيعات تاڭعاجايىپتارىن تاماشالاماۋ ۇلكەن كۇنا دەپ بىلەمىن.

ءوز باسىم، جاسىمنان اتا-اجە قولىندا وسكەندىكتەن بە؟! بىلمەيمىن، ايتەۋىر تابيعاتقا ەتەنە جاقىن، اينالاداعى قۇبىلىستارعا قىزىعۋشىلىعىم ەرەكشە بولدى. جاسىمنان سپورتتى سەرىك ەتىپ، ءبىلىم الۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرتە ءتۇسىنىپ ءجيى اۋدان، وبلىس، ءسال كەيىنىرەك رەسپۋبليكا دەڭگەيىنە دەيىنگى ءتۇرلى سپورتتىق جارىستار مەن ينتەللەكتۋالدىق سايىستارعا قاتىسا ءجۇرىپ كوپ جەردى ارالادىم. كەيىنىرەك، ارانىم اشىلىپ شەتەلگە شىعۋدى ماقسات تۇتىپ تەتىكتەرىن ىزدەي باستادىم. كۇلكىلى بولار، دەسە دە العاش شىققان شەتەلىم ول – كورشىلەس قىرعىزستان ەدى))) سونىڭ ءوزى مەن ءۇشىن ءبىر تولقىنىسپەن ءوتتى. اتاقتى دوردوي بازارىن ءتورت وراپ، قالعان ۋاقىتىمدى بىشكەكتىڭ ورتالىعىن ارالاۋمەن وتكىزگەندىگىم بۇگىنگىدەي كوز الدىمدا. سودان بەرى سەڭنىڭ اۋزى بۇزىلعانداي كەزەگىمەن رەسەي، ۋكراينا، بەلورۋسسيا، پولشا، چەحيا، گەرمانيا، اۆستريا، سلوۆاكيا سەكىلدى ەۋروپانىڭ جارتىسىن ارالاپ ۇلگەردىم...

اتام قازاق: «كوپ جاساعاننان ەمەس، كوپ كورگەننەن سۇرا» - دەگەندەي، وسى وتانىم ساعان ايتامىن ايدارىندا ەستىگەن ەمەس، باستان كەشىرگەن ءبىر وقيعانى ايتايىن. ول وسى ساياحاتپەن، شەتەلدىكتەردىڭ ورتاق وتانىمىز قازاقستان جايلى ويلارىمەن، اسەرلەرىمەن بايلانىستى. ماسەلەن، بىزدەر، ياعني قازاقستاندىقتار وزگە ەلدىڭ اتىن ەستىگەندە سول ەلدىڭ گۇلدەنگەن قالاسى، كوز تارتار تابيعاتى، تاريحي ەسكەرتكىشتەرى، الدىڭعى قاتارلى جوعارعى وقۋ ورىندارى ءتىپتى، سول ەلدەن شىققان اتاقتى ادامدارى ارقىلى تانيتىنىمىز جاسىرىن ەمەس. مىسالعا فرانتسيا دەسە پاريج، لۋۆر، ەيفەل مۇناراسى، ناپولەون بونوپارت، زينەدين زيدان ەسكە تۇسەدى، انگليا دەسە لوندون، كەمبريدج، بۋكينگەم سارايى، ەليزاۆەتا پاتشايىم، شەكسپير، دەۆيد بەكحەم جانە ت.ب.سول شەتەل ارالاپ، ەۋروپا كەزگەن كەزىمدە كوز جەتكىزگەن انىق اقيقاتىم ءبىزدىڭ ەلىمىزدە گەوگرافيا ءپانىن جاقسى ۇيرەتەدى نەمەسە ءبىزدىڭ ەل تانۋعا، جەر تانۋعا دەگەن ىقىلاسىمىز ەرەكشە. ويتكەنى، جاسىمىزدان گلوبۋستى شىر اينالدىرىپ، كارتادان ەلدەردىڭ استاناسىن جارىسا تابۋشى ەدىك. سودان بولار كوپ مەملەكەتتىڭ جەرىن، تاريحىن ولاردان جاقسى بىلەتىندەيمىز. ال سول شەتەلدىكتەر ءبىزدى قالاي تانيدى ەكەن دەگەن سۇراق كوكەيىمنەن كەتپەي جۇرگەن. سول سۇراقتىڭ جاۋابىن چەحيادا جۇرگەندە تاپقانداي بولدىم، ءارى ەكى ۇشتى پۇشايمان كۇي كەشتىم...

پراگا. ول كەزدە كوكتەم ەدى. قازاقستاننان ءبىر توپ ماگيسترانتتار شەتەلدىك تاعىلىمدامادان ءوتىپ جۇرگەن كەزىمىز بولاتىن. ستۋدەنتتىڭ ءومىرىن وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر ساباقتان قولى قالت ەتسە، بەيتانىس جەرلەردى ارالاپ، جاڭا نارسەلەردى تانىپ بىلۋگە ۇمتىلادى.

اپتا كۇنىنىڭ سوڭىندا قولىما ەلىمىزدىڭ كوك بايراعىن قىسا ۇستاپ، پراگانىڭ ورتالىق كوشەلەرىنىڭ بىرىنە تارتتىم. ونداعى باستى ماقساتىم، ەۋروپا تورىندە چەحتاردىڭ ۇلتتىق مۇراجايىندا ساقتالعان اقىمبەت اتتى بابامىزدىڭ تەرىسىن كوزىممەن كورىپ قايتۋ بولاتىن. اقىمبەت دەگەن كىم دەگەنگە كەلسەك، ول موڭعول گەنەرالىنىڭ قولىنان قازا تاپقان، ءارى تەرىسى تىرىدەي سويىلىپ الىنعان باتىر بابامىز. ول كىسىنىڭ تاريحى تۋرالى زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى مۇحتار ماعاۋين «كەسىك باس، ءھام، ءتىرى تۇلىپ» دەگەن 100 بەتتىك شىعارما جازعان. ءوز باسىم، تەحنيكالىق وقۋ ورداسىندا ءتالىم السام دا تۋعان ەلدىڭ تاريحى مەن ادەبيەتىن تۇگەندەي جۇرەتىن جانمىن. سول ادەتىم بويىنشا پراگادان مۇحتار اعانى دا ىزدەپ، سۇحباتتاس بولىپ كەتەيىن دەپ ەدىم، وكىنىشكە وراي ول كىسى جۇمىس بابىمەن ۆاشينگتونعا قونىس اۋدارىپتى. ەندىگى جالعىز ماقسات، ەۋروپا تورىندە تۇرعان اقىمبەت اتامىزدىڭ تىرىدەي سويىلعان تەرىسىن كورىپ كەتۋ بولدى.

ورتالىق ۇلتتىق مۇراجايدى تەز تاۋىپ العانىممەن ىشىنە كىرە المادىم. سەبەبى ول مۇراجايدى ءۇش اي كولەمىنە كۇردەلى جوندەۋگە جاۋىپ تاستاعان ەكەن. نە جازۋشىنىڭ وزىمەن كەزدەسە الماي، نە جازۋشىنىڭ شىعارماسىنا ارقاۋ بولعان كەيىپكەردى كورە الماي ىشتەي قاپا بولدىم. ەندىگى جالعىز جۇبانىش ۇلتتىق مۇراجاي الدىندا ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇسۋ عانا قالدى. سول ويمەن كوك بايراقتى جەلبىرەتىپ، كەزدەسكەن ءبىر تۋريستكە سۋرەتكە ءتۇسىرىپ جىبەرۋىن ءوتىندىم. كوك تۋىم قولىمدا جەلبىرەپ، سۋرەتكە ءتۇسىپ جاتسام. قاسىمنان ءبىرى بويشاڭ، ەكىنشىسى الاسالاۋ ەكى تۋريست ءوتىپ بارادى ەكەن. شاماسى، اعىلشىندار سياقتى... ءبىرى مەنىڭ قولىمداعى كوك تۋدى كورىپ:

  • O, Kazakhstan! – دەپ بويشاڭداۋى بايراعىمىزدى تانىپ تاڭداي قاقتى. سول كەزدەگى مەنىڭ جۇزىمدەگى قۋانىشتى كورسەڭىزدەر. توبەم كوككە ءبىر ەلى جەتپەي قالدى... ىلە شالا جانىنداعى الاسالاۋ كەلگەنى:
  • Borat… - دەپ كوڭىلىمدى سۋ سەپكەندەي باستى. العاش رەت شەتەلدىكتەردىڭ اۋزىنان وتانىمىزعا مىڭ قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن بوراتتى بىزگە تەلۋ ازۋىمدى تۋعىزدى. ەسىمدى تەز جيىپ، دەرەۋ ارتتارىنان:
  • Excuse me sir! Wait just a minute, please. – دەپ ەكەۋىن توقتاتىپ الدىمدا:
  • Sir, what do you know about Kazakhstan? – سۇراق قويدىم. اياق استىنان ەكەۋى نە دەرىن بىلمەي ساسىپ قالدى. مەن دە بۇكىل ەموتسياممەن وتانىمىز قازاقستان جايلى جاتتاعان اعىلشىنشا توپيكتاردان:
  • Kazakhstan is located in the heart of the Eurasian continent. Its territory occupies 2, 724, 900 square kilometers. It is the CIS’ second and world’s ninth largest country. The Kazakhstan territory is larger than the twelve countries of the European Union!Do you know about it? – دەپ ەكەۋى دە ساسىپ قالىپ:
  • I am sorry, we do not know… - دەپباستارىنشايقادى. مەن ودان ارى:
  • Kazakhstan is home to about 120 ethnic groups and nationalities. Kazakhstan is possessed of various minerals. From 105 elements of Mendeleyev table in the bowels of Kazakhstan 99 elements are revealed; explored supplies of 70 elements; in production it is involved more than 60 elements – دەپەلىمىز جايلى اۋىز تولتىرا ايتىپ جاتىپ:
  • What kind of famous people of Kazakhstan do you know?For example, N.A. Nazarbaev - is an influential, authoritative politician who is respected around the world. Triple G - is a Kazakhstani professional boxer who currently holds the unified WBA, WBC, IBF, and IBO middleweight titles. And you tell me about some kind of Borat (اۋدارماسى: سەن ماعان قايداعى ءبىر بورات تۋرالى ايتاسىڭ)… - دەپ ەدىم، ەكەۋى دە مەنىڭ نە ءۇشىن اشۋلانعانىمدى ءتۇسىنىپ، الاسا بويلىسى:
  • I’m sorry my friend. I did’t know about it… - دەپ كەشىرىم سۇراي باستادى. ايتارىن ايتىپ الىپ، كەشىرىم سۇراعانىنا مەن دە توزە الماي:
  • The Kazakhs have such a proverb … - دەپباستاپ، قازاقتىڭ ماقالىن اعىلشىنشاعا اۋدارا الماي، جانىم مۇرىنىمنىڭ ۇشىنا كەلدى. سودان قايدان شىقسا، وننان شىقسىن دەپ:
  • The Kazakhs have such a prover: «ايتىلعان ءسوز، اتىلعان وق» - اعىلشىندار تاڭىرقاي، سۇراۋلى جۇزبەن:
  • What? – دەدى. مەن دە ءتىلىمدى تىستەي:
  • Nothing, never mind. Sorry. Ok… Good bye! – دەپ قوشتاسىپ قالا بەردىم.

ءىشىم الاي دۇلەي، سول ساتتە ەڭ العاشقى رەت اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرمەگەنىمە وكىندىم. ويتكەنى، سونىڭ الدىندا عانا ءتىلىمنىڭ قىسقالىعىنان، شەتەلدىكتەرگە ءوز ەلىمىز جايلى كەڭ ماعلۇمات پەن تىڭ اقپارات جەتكىزە المادىم. ىشىمدە تالاي ءسوز ءولىپ كەتتى... اتتەڭ، توننىڭ كەلتەسى-اي...

 

جۇلدىز جابىقباي 

 

پىكىرلەر