تۋعان ولكەم- يىسىڭنەن اينالدىم

107

تۋعان جەرىم –قازاقستان! وسى ءسوزدىڭ وزىندە سونشاما كۇش، سونشاما ۇلىلىق. بارشا قازاق جەرى مەنىڭ تۋعان جەرىم، وتانىم.ادام بالاسى شىر ەتىپ دۇنيە ەسىگىن اشقاننان-اق، ونىڭ تاريحى سول كىندىك قانى تامعان جەرگە جازىلادى. تۋعان جەرىمىز ءبىزدىڭ وتكەنىمىز، ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. قاي جەردە تىرشىلىك ەت، قانداي عاجاپ جەردىڭ ءمولدىر سۋىن تاتساڭدا، تۋعان جەردىڭ سۋىنداي كاۋسار، ونىڭ شاڭىنداي قىمبات جەر تابىلمايدى. تاعدىرىڭ مەن بايلانعان تاريحىڭ سەنىڭ وزەگىڭ،تۇتاس ءوزىڭ. عالامنىڭ جەتى عاجابىن عالاماتتاپ جاتساڭدا، سوڭعى دەمىڭدى تۋىپ-وسكەن ولكەدە شىعارىپ، سول جەردىڭ قۇشاعىندا قالۋدى اڭسايدى. مىنا ومىرگە كوزىڭدى اشىپ كەلگەن ساتتەن-اق، ەسىمىڭ ازان شاقىرىلىپ، تاۋ-تاستا جاڭعىرىپ، سول ولكەنىڭ تاعى ءبىر جۇلدىزىنىن قارسى الادى. قانداي-دا ءبىر جان ەشتەڭەگە مىندەتتى ەمەسپىن دەۋى، زور قاتەلىك. تۋعان جەرىڭ-وتانىڭ! وتانىڭ سەنىڭ اناڭ، اكەڭ، باۋىرلارىڭ! ولار ساعان قانشالىقتى قىمبات بولسا، وتانىڭدا سولارمەن قاتار تۇرۋى ءتيىس. وتان وتباسىڭ، سول سەبەبتەندە ءاربىر جان وتاننىڭ ءبىر بولىگى.

تۋعان جەرىڭ بالالىعىڭ، باقىتىڭ، ءسۇرىنىپ كوز جاسىڭ تامعان جەر. ەگەر وسى تاماشا سوزگە كوڭىل اۋدارار بولساق، ساعىنىش، ماحاببات سوزدەرىمەن سينونيم ىسپەتتى. ءبىر ساتكە ارمان قۋىپ، شەكارا اسارىمدى ويلاسام، كەتپەي جاتىپ كەۋدەمدى ساعىنىش سەزىمى كەرنەيدى. ءار دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن اسىل تاستاي جينالعان بىلىممەن تۋعان جەرگە قىزمەت ەتۋدى پارىز دەپ سانايمىن. انانىڭ اق ءسۇتىن اقتاۋدى مىندەتىم دەپ بىلگەن ازامات، ءوز ەلىنە، جەرىنە ادالدىعىن، ماحابباتىن حالقىنا قىزمەت ەتۋمەن وتەيدى. ءبىزدىڭ قايعى-قۋانىشىمىز سىڭگەن، سونداي ىستىق جەر، تالاي قۇلاپ، تالاي قايتا تۇرعانىمىزعا كۋا بولعان ولكە… ءوزىنىڭ ءار پەرزەنتىن اياۋلى اناداي بىلەتىن، قادامىنان تانيتىن، قىزمەت قىلساڭ اسقاقتاتىپ كوتەرەر،سۇيكىمسىز قىلىق قىلساڭ قىمسىلاتىن تال بەسىگىڭ. تۋرا ءبىر اناڭداي قىمباتتى.

تۋعان جەرىمنىڭ تاريحىمەن ماقتانباسام، باسىم تومەن ءتۇسىپ، بەتىم قىزارعان ەمەس. اتالارىمىزدىڭ ەرلىگى، باتىرلاردىڭ باتىلدىعى تۋعان جەردىڭ قادىرىن ءبىلۋى، ونى قاسىق قانىڭ تامعانشا قورعاۋى، قانشاما جىر-داستانداردىڭ وزىنەن ەرەكشە سەزىم مەن ەرلىكتىڭ ءيىسى اڭقيدى.قوبىلاندى، بوگەنباي، شاپىراشتى-ناۋرىزباي، باۋىرجان، راحىمجان، ءاليا، مانشۇكتەن قايرات، ءلاززات،ءسابيرا اعا-اپالارىمىزداي ەسىمى ماڭگى وشپەس جانداردىڭ ءار زامان ادامدارى بولساداعى،قالاۋى، تىلەك-ارمانى ءبىر جاندار بولاتىن.

قازاقستاننىڭ قاراسا كوز جاۋىنىن الارداي، اسەم جەرلەرى جەتەرلىك. تارباعاتاي تاۋىنان، ورال تاۋلارى مەن الاتاۋ جاعاسىندا قونىس تەۋىپ، وركەندەدىك. شىعىسىمىز ءوزىنىڭ ايگىلى جىرىمەن باۋراپ، جانىڭدى ادەبي الەمنىڭ سۇلۋلىعىمەن تامساندىرسا، وڭتۇستىكتىڭ تاريحى تاڭعالدىرادى. باتىسىڭدا بار الەمنىڭ بايلىعى تابىلسا، سولتۇستىكتىڭ اسەمدىگىنە قايران قالاسىڭ. مەندەلەەۆ تاپقان قازىنا، وسى بايتاق جەردە جاتىر. قانشا اقىن جىرىنا قوسىپ،ماحابباتپەن قاتار قويعان «تۋعان جەر» دەگەندە كىمنىڭ بولماسىن جۇرەگى جىلىماي قويمايدى. شابىت شاقىرار ۇلى ءسوز!

تۋعان جەرىڭ كەڭ بولعانى ءۇشىن ەمەس، سەنىڭ، وزىڭدىكى بولعانى ءۇشىن عاجاپ ەكەندىگىن جادىڭنان شىعارماعان ابزال.

تۋعان ولكەم- يىسىڭنەن اينالدىم

سەنىڭ قارا توپىراعىڭنان جارالدىم.

تەڭ كەلەمە، وزىڭە بار اسىلى عالامنىڭ،

سەزىم تەربەپ، وزىڭنەن شابىت الامىن!

تۋعان جەرگە دەگەن سەزىم سارقىلمايدى ەشقاشان. وعان دەگەن ىستىق سەزىم ، سوڭعى دەمىم شىققانعا دەيىن جالعاسىن تاپپاق.سانامىزعا سىڭگەن ۇلتشىلدىق سەزىمى، ۋاقىت وتە قۇرمەتكە اينالىپ، قاسيەتتى مۇرامىز بولماق. وسى ورايدا ل.ن. تولستويدىڭ « ەڭ زور، ىزگى ەرلىكتەردى وتانعا دەگەن سۇيشسپەنشىلىك تۋعىزعان.» دەگەن اسىل ءسوزىن ەسكە الامىن. جىگەرىڭدى ۇشتاپ، كوڭىلىڭدى قاناتتاندىراتىن وسىنداي سوزدەر ، ءار ۋاقىتتا جانىما جەبەۋ بولىپ، سوزىمە تىرەۋ بولعان، مەنىڭ ۇرانىما اينالدى دەسەكتە بولادى. بارشا ۇلتتى باۋىرىنا باسقان، كەڭ ولكەمدە ۇلتقا ءبولىپ الالاۋ ءبىز ءۇشىن جات قىلىق. وزگەنى جاتىرقاماي ، جات قىلماي بارىنەدە تابىلاتىن ورىنى بار جەردە كىم بولماسىن تۋىلىپ، وسكەنىنە قۋانادى. ءبىر ءبۇتىن، تۇتاس ەل بولىپ ءوز جەرىمىزدى سۇيۋدەن، ونى قورعاپ قادىرلەۋدەن جالىققان ەمەسپىز. كەلەشەك جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا وسىنداي تەڭدەسىز قاسيەتتەرمەن سۋسىنداتىپ، ولاردىڭ جەرىن، ەلىن قادىرلەپ، جاقسى كورۋىنىڭ ماڭىزىن ۇعىندىرىپ،جەتىلدىرۋىمىز اعا-اپكە رەتىندەگى ەڭ العاشقى مىندەتىمىز. بولاشاقتى ويلار بولساق ولاردىڭ بويىنا وتان سۇيگىشتىك قاسيەتىنە باۋلىپ،ايبىندى رۋحپەن ءتالىم بەرۋ بورىشىمىز. ءوز جەرىن سۇيە بىلگەن جان عانا وزگەگەدە جۇرەگى اشىق،جارقىن بولماق.ۇلان- عايىر جەردە دۇنيە ەسىگىن اشىپ، وسى ولكە تۋماسى بولۋ، بۇل ۇلكەن مارتەبە.

الايدا، ءدال قازىرگى ۋاقىتتا وسى ۇلى سوزدەردىڭ ءتۇپ-توركىنىن ۇعىنىپ، قادىرىنە جەتۋشىلەر ساۋساق پەن سانارلىقتاي. تۋعان جەر-بۇل كيەلى ۇعىم، تۇتاس قاسيەت. «وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا، ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول»-دەگەن ۇلى ءسوز وسىعان دالەل. جەرىنە دەگەن قۇرمەتتىڭ بولماۋى ساتقىندىقپەن پارا-پار. باس كوتەرمەي، ۇيالاتىن ءىس دەسەكتە ارتىق ەمەس. قانداي ۇلت بولماسىن ، قاي جەردە جۇرمەسىن تۋعان جەردىڭ بەينەسىن جۇرەك تۇكپىرىندە ساقتارى انىق جانە پارىز.دانا حالقىمىز: «اركىمنىڭ تۋعان جەرى – مىسىر شاھارى»- دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەكتى. وعاندا دالەل بولار بەيبارىس بابامىزدىڭ تاريحى.

ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پريزيدەنتتى، ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ: « بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا: «تۋعان جەر- اركىمنىڭ شىر ەتىپ جەرگە تۇسكەن، باۋىرىندا ەڭبەكتەپ، قاز باسقان قاسيەتتى مەكەنى، تالاي جاننىڭ ءومىر-باقي تۇراتىن ولكەسى. ونى قايدا جۇرسە دە جۇرەگىمىز الديلەپ وتپەيتىن جان بالاسى بولمايدى.» –دەپ تۋعان جەردىڭ قاسيەتىنە ەرەكشە توقتالادى.

جانە وسى ماقالاسىندا تۋعان جەرگە تاعىزىم ەتۋ ماسەلەسىن قوزعاپ، ورىندى نۇسقاۋ بەرگەن ەدى. ەل اعالارى حالىق پەن جەر جاعدايىن ويلاسا، قادىرلەسە، وزگە جاتقا تاپتاتپاسا باعىمىزدىڭ جانعانى بولار. وسىنداي ۇلتشىلدىق قاسيەتىنە ۇلگى بولار جاندار، ەل قامىن ويلايتىن جاستاردى تاربيەلەرى انىق. قازىرگى كەزدە تۋعان جەرىن سۇيەتىن جاستاردىڭ باسىن قوسار جوبالار وسى ماسەلەگە قارقىندى ۇلەستەرىن قوسۋدا.

الەم كەزىپ، تۋعان جەردى ساعىنعاندا ورالاتىن تابان تىرەر تۋعان جەردىڭ بولعانىنا نە جەتسىن. تۋعان جەرگە، ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ادامزاتتى تەك الدىعا جەتەلەر قاسيەت. تاۋەلسىزدىك تۇعىرىنا جەتە سالىسىمەن، وزگە ەلدە جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ اتاجۇرتقا ورالىپ، تۋعان جەرگە تۋىن تىگىپ، بارىنشا ماحابباتىن كورسەتكەنىنىڭ ءوزى، ولاردىڭ قۇرمەت-سەزىمدەرىنىڭ

اينىماس ايقىن دالەلى. سول سەبەبتەندە ولار زور سىيلاستىق پەن قۇرمەتكە لايىقتى.

دەگەنمەندە، ءالى كۇنگە دەيىن تۋعان جەرگە جەتە الماي، جانارلارى جاسقا تولعان جەرلەستەرىمىز شاش ەتەكتەن. تاعدىردىڭ باسقا سالعان سىناعى مەن تۋعان جەردەن كەتىپ، وزگە جەردى پانا قىلعان جانداردىڭ جۇرەگىندە ساعىنىشتان جازىلماعان جارا بارى انىق. تاۋەلسىز ەلىمىزدەگى ەل اعالارى وسى ماسەلەنىڭ وزەكتى ەكەنىن جىتە ۇعىپ، قازىرگى كەزدە شەشىمىن تابۋعا بارىنشا ۇلەس قوسۋدا. تۋعان جەرگە ورالىپ، ماۋقىن باسقان جەرلەستەرىمىزگە، كەلگەن بەتتەن-اق بارىنشا جاعداي جاسالۋدا. تۇراتىن باسپانا مەن جۇمىس پەن قامتاماسىز ەتىلۋدە. بۇل دا ەلىمىزدىڭ كەڭ جۇرەكتى، اق كوڭىل دانا ەكەنىنىڭ دالەلى.

جەرىمدى، ەلىمدى ءسۇيىپ ءوتۋ، وسى جەردە تۋىلىپ، وسى ەلدىڭ پەرزەنتتى بولۋىمنىڭ ءوزى ماڭدايعا جازعان باعىم، زور نەسىبەم ، تاعدىر سىيلاعان باقىت دەپ سانايمىن. جاڭا ءداۋىر جاستارى، وزات تەحنولوگيالار دامىعان، تىرشىلىك كوزىنە اينالعان زاماندا، تۋعان جەرىن كوركەيتەمىن، حالقىما قىزمەت ەتەمىن دەۋشى جانعا، بارلىق جاعداي جاسالۋدا. سول سەبەبتەن اقتالاتىن جولمەن ەمەس، ماقتاناتىن جولدى ۇستانعان ءجون.

 

 نۋريلا اۋباكير

پىكىرلەر