تۋعان ەلگە تاعزىم

121

تۋعان جەر ءسوزىن ەستىگەندە، كوبىسى كوز الدىنا بىردەن بيىك تاۋلاردى، جەر استىنان بۇرشىك اتىپ شىعاتىن بايشەشەكتى، تامىلجىتا سايراعان بۇلبۇل قۇستارى بار كەرەمەتتەي سۇرەتتى ەلەستەدى. نەگىزىنەن، وسى ءبىر ەكى عانا ءسوزدىڭ ءتۇپ تۇڭعيىعىندا قانشاما قۇندى ماعىنا مەن وي جاتىر، سول سەبەپتى بولار ارقايسىسى تۋعان جەردىڭ قادىرىن ءار ءتۇرلى تۇسىنەدى. ءوز باسىم "تۋعان جەردى” ەشنارسەمەن تەڭەسە المايتىن، ۇلى ءارى كيەلى سوزدەردىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىن. كوز الدىما ولەڭىن ايتىپ، ۇرشىقپەن ءجىپ ءيىرىپ وتىرعان اجەمدى، شاشىمدى شەكەلەپ ءورىپ وتىرعان انامدى، تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن ويناۋدان جالىقپايتىن اۋىلدىڭ قارا دومالاق بالارىن، قىمىز ءپىسىرىپ وتىرعان اپپاق جەڭەشەمدى ەلەستەتەمىن. تاي قۇلىنداي تەبىسكەن جورا-جولداستارىمنىڭ اقىماق ءارى كۇلكىلى ىستەرى ۋايىمسىز دا، بەيكۇنا بالالىق شاعىمدى ەسىمە تۇسىرتەدى. دەگەنمەن زامان تالابى ما، الدە جاستاردىڭ ويى باسقاشا ما، بىلمەدىم. كوبىسى ءوزىمىز جاقسى جاعدايدا تۇرساق، استىمىزدا جۇرەر كولىگىمىز، سىرتىمىزدى جىلىتار تونىمىز، باسىمىزدا تۇرعىلىقتى ءۇيىمىز بار بولسا- دەپ ءومىر سۇرەدى، بىراق بۇل باقىتتىڭ نەگىزگى كىلتى ەمەس ەكەندىگىن بارلىعى تۇسىنە بەرمەيدى. بۇل تۇرماق ءبىزدىڭ اتا-انالار جۇمىسباستىلىقتى سىلتاۋ ەتىپ، بالا تاربيەسىن ۋىسىنان شىعارىپ الدى.  قازىر نەمەرەسىنە ەرتەگى ايتاتىن اجە، ەل شەجىرەسىن بالاسىنا جاتتاتىن اتا نەكەن ساياق كەزدەسەدى.  «جەتى اتاسىن بىلگەن جەتى رۋدىڭ قامىن جەر»، - دەپ اتا-بابالارىمىز بەكەر ايتپاعان عوي. نەسىن جاسىرامىز، ءالى دە بولسا ارامىزدا جەتى اتاسىن بىلمەيتىن ادامدار بار.
تاريحقا كوز جۇگىرتسەك، قازاق حالقىنىڭ تالاي قيىندىقتاردان ءوتىپ، شەت مەملەكەتتىڭ قىسىمى اسەرىنەن ءبىراز وزگەرىستەرگە ۇشىراعانىن بىلەمىز. تاس جۇرەك ءستاليننىڭ ءامىرشىل-اكىمشىل جۇيەسى، 1932 جىلدارداعى اشارشىلىق، 1916 جىلدارداعى ۇلت ازاتتىق كوتەرىلىسى جانە تاعى باسقا قان توگىس شايقاستارى قازاق جۇرتىنا تىنىم بەرگەن جوق. الاش ارىستاندارى ءا.بوكەيحانوۆ، ا.بايتۇرسىنوۆ قانشا ءبىلىم نارىمەن سۋسىندىرسا دا، ۇكىمەتتىڭ سولاقاي ساياساتى ۇلتتىق بولمىسىمىز مەن مۇددەمىزگە نۇقسان كەلتىرگەنى ءسوزسىز. قانشاما عاسىرلار بويى قالىپتاسىپ، اتا-بابالارىمىز ميراس ەتىپ قالدىرعان مۇرالارىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى ۇمىت بولدى. جاڭا تۋعان جاس تولقىن ورىستارعا بىرتىندەپ بەيىمدەلە باستادى. وسىنىڭ ەسەبىنەن ادامي قاسيەتتەرىمىز دە باسقا جولعا ءتۇستى. ءوز ەلىن باسقادان تومەن سانايتىن ماڭگۇرتتەر توبى پايدا بولىپ، قازاق حالقىنىڭ دارەجەسىن ودان ءارى تومەندەتتى. ابايدىڭ 38-قارا سوزىندە جاۋانمارتتىلىكتىڭ ءۇش سيپاتى ايتىلادى. ولار: شىندىق، اق پەيىلدىلىك جانە دانالىق. بويىندا وسىنداي قاسيەتتەرى بار جانداردى اباي اتامىز ەرەكشە قۇرمەتتەپ، جومارت اتاعان. سوندىقتان ءار نارسەگە بەي-ءجاي قاراماي، بار كومەگىمىزدى وسى قازاق باۋىرلارىمىزعا اياماۋ ابزال بولار.
قازىرگى تاڭدا وسى ورىستاندىرۋ ساياساتىنىڭ ءىزىن ءوشىرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن ءىس-شارالار مەن باعدارلامالار ۇيىمداستىرىلۋدا جانە مۇنىڭ بارلىعى تەك جاس ۇرپاقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن. ەرەكشە ەتىپ "نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى" دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىن اتاپ وتۋگە بولادى. ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان بارلىق باعدارلامالار مەن جوبالار قازاق ەلىن ماڭگىلىك جادىندا ۇستاپ، الەمدىك دەڭگەيگە شىعارۋدا باستى باعدار بولا الادى. ماسەلەن، "2 اپتا اۋىلدا" ، "تۋعان ەلگە تاعزىم" سەكىلدى جوبالار تۋعان ولكەنى تانىپ بىلۋگە، وقۋشىلاردىڭ بويىندا تۋعان ەلدىڭ ەرەكشەلىگى مەن ونىڭ قىر-سىرىن بىلۋگە، وقۋشى بويىندا پاتريوتتىق سەزىمدى ارتتىرۋعا باعىتتالعان. قوعامدىق قىزمەت اتقارىپ، ەڭبەككە دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىرادى
ءبىزدىڭ قازاقستان – كوپ ۇلتتى مەملەكەت. بەيبىتشىلىك پەن دوستاستىقتا، تاتۋلىقتا بىرگە جۇمىلا وتىرىپ، بارلىق قيىندىققا توتەپ بەرگەن قايسار حالىق. ءبىزدىڭ قازىرگى الەم ارەناداسىندا الاتىن ورنىمىز مۇلدەم ەرەكشە، جاڭاشا. سوندىقتان، وسىنداي قازاق جەرىندە تۋىلىپ، ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىم مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە، ۇلكەن قۋانىش. ايگىلى بەيبارىس بابامىز شەتتە ءجۇرىپ، تۋعان ەلىن ساعىنعان شاعىندا ءاردايىم تۋعان ەلدەن الدىرعان جۋساندى يسكەپ، تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىشىن باسقان ەكەن. مەيلى سەن اقش-تا نە فرانتسيادا جۇرسەڭ دە، جۇرەگىنىڭ تۇبىندە تۋعان جەرگە دەگەن قۇرمەتىندى ساقتا! وتان تۋرالى وي تولعاساڭ، جان تولعانىسىن ايتىپ تاۋىسا الماسسىڭ، ءسىرا.

 

نازىم بولەگەن 

پىكىرلەر