«توبەسىز جەر، تورەسىز ەل بولمايدى»

91

اتا - بابالارىمىزدىڭ عاسىرلار بويى اڭساعان ىزگى ارمانى تاۋەلسىزدىك – كيەلى ۇعىم. نايزانىڭ ۇشىمەن، قىلىشتىڭ جۇزىمەن قاسىق قانى قالعانشا اتا – بابا جەرىن قورعاپ، ەركىندىكتى اڭساعان بابالارىمىزدىڭ اسىل ارمانى دا تاۋەلسىز ەل بولۋ ەدى. ەلىن، جەرىن جاۋ اياعىنا تاپتاتپاي، سول تۋعان جەرىنىڭ قارىس قادامى ءۇشىن باسىن ولىمگە تىككەن اتالارىمىزدىڭ بويىنداعى ەرەن كۇش، بيىك رۋحقا ءار كەز تاڭدانامىن. اتالارىمىزدىڭ سول قاسيەتى ەلگە مۇرا، ۇرپاققا - ۇران بولىپ كەلە جاتىر.
«قاز تۇرىپ قادام باسقان تاۋەلسىزدىك سابيلىك تۇساۋىن ومىرشەڭ ۋاقىتقا كەستىرگەن كەزدەن باستاپ، وسىناۋ 27 جىلدىڭ بەدەرىندە ايشىلىق جەردى التى رەت اتتاعان الىپ سەكىلدى ءداۋىر جالىنان مىعىم ۇستاپ، تىزگىنىن بەكەم ۇستاي ءبىلدى» دەپ، ەلباسىمىز ايتقانداي ەگەمەندى ەلدى، تاۋەلسىز قازاقستاندى الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ تەرەزەسى تەڭ مۇشەسى رەتىندە بارشا الەم تانىدى. وتانىمىز دەموكراتيالىق وركەنيەتتى دامۋ جولىنا ءتۇستى. ءبىزدىڭ قولىمىزدا قاننىڭ ەمەس، تەردىڭ ءيىسى بار، دەمەك ءبىز جاسامپاز حالىقپىز.
تاۋەلسىز قازاقستاندى بۇگىندە بارشا الەم تانىپ، بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ مەكەنى رەتىندە مويىنداپ وتىر. 27 جىلدان بەرگى جەتكەن جەتىستىكتەردىڭ ارقايسىسىندا ەلباسىمىزدىڭ كورەگەندىگى ايقىن كورىنەدى. ەلباسىمىزدىڭ ابىرويى مەن سابىرلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا الەمنىڭ ۇزدىك 50 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلامىز دەگەن ىزگى ارمانىمىز بار. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 23 جىلدىعىنا وراي سالتاناتتى جيىندا جاريا ەتكەن «تاۋەلسىزدىك تولعاۋىندا» ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ قاسيەتتى تاۋەلسىزدىك پەن تۋعان جەر، وتانعا دەگەن ماحاببات ۇعىمدارىن تەرەڭىرەك ءتۇسىنىپ، قاستەرلەۋى كەرەك ەكەندىگىن ەلباسىمىز ايرىقشا اتاپ وتكەن. ەلباسىمىز جاريالاعان بۇل تولعاۋدىڭ ماقساتى - كەلەشەك ۇرپاققا وسى ءبىر ۇلى كۇننىڭ قانداي جولمەن كەلگەنىن، بۇل كۇننىڭ استارىندا قانشاما قان مەن توگىلگەن تەردىڭ بار ەكەنىن ۇعىندىرۋ دەپ بىلەمىن.
«توبەسىز جەر، تورەسىز ەل بولمايدى» دەگەن ءسوز بار قازاقتا. ەلباسىمىز ءوزىنىڭ شەشەندىك، دانالىق، كوشباسشىلىق قاسيەتتەرىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ داڭقىن كوتەرىپ، الەمدىك كەڭىستىككە قاراي اياقتاندىرىپ، قادام باسقىزدى. 27 جىلدىڭ ىشىندە تالاي بەلەستەردى باعىندىرىپ، ەلىمىزدەگى بىرلىكتىڭ ۇيىتقىسى بولدى. شاڭىراعىمىزدى كوككە كوتەرىپ، وركەنيەتتى، تىنىش مەملەكەتكە اينالدىردى. ارينە، ءبىز تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز، ياعني نۇرسۇلتان ءابىشۇلى نازارباەۆتىڭ كومەگىمەن وسىنداي جەتىستىكتەرگە جەتىپ وتىرمىز.
ەجەلدەن ەركىندىكتى اڭساعان ازات حالقىمىز جاقىن كۇندەردە تاۋەلسىزدىكتىڭ 28 جىلدىعىن دا تويلاماقشى. مەملەكەتىمىز وسىنداي از ۋاقىت ىشىندە كوپتەگەن ءىرى ەكونوميكالىق، ساياسي جانە الەۋمەتتىك جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. ەلىمىزدىڭ اياعىنا نىق تۇرۋى، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ەكونوميكامىزدىڭ جەدەل قارقىنىمەن دامۋى - قازىرگى تاڭداعى ستراتەگيالىق باعىتتار ەلباسىمىزدىڭ تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. قازاقستان حالقىنىڭ جاراستىعى مەن ىنتىماقتاستىعى دا پرەزيدەنتىمىزدىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان پاراساتتى كورەگەن ساياساتىنىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن. ەلباسىمىزدىڭ ارقاسىندا ەلىمىز داعدارىسقا ۇشىراماي، ءتۇرلى ساياسي رەفورمالار مەن ەكونوميكالىق العىشارتتار جۇرگىزىلىپ، EXPO - 2017 سياقتى الەمدىك ۇلكەن ءىس-شارانىڭ باسى - قاسىندا بولىپ، دامۋشى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋى - بولاشاققا تاعى ءبىر قادام. ەلباسىمىز جاستاردىڭ دامۋى ءۇشىن جارقىن بولاشاق ەسىگىن ايقارا اشتى. ءبىلىم الىپ، ەلىمىزدى باسقا دا ۇلكەن مەملەكەتتەرگە تانىتۋ ماقساتىندا «بولاشاق» باعدارلاماسىن جاسادى. قازاق جاستارى ءبىلىم السىن دەگەن سەنىممەن،ءوزىنىڭ اتىندا مەكتەپ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىن دا اشتى. تاباندىلىقپەن جاسالعان ءىستىڭ، ارقاشاندا جۇزەگە اساتىنىن بىلە وتىرا، ءوز كەزەگىمىزدە ءبىز دە مەملەكەتىمىزبەن بىرگە بولاشاقتى قۇرۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان بارلىق شارالارعا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋ پارىزىمىز. «تۋعان جەر التىن بەسىك» دەمەكشى، ەلىمىزدىڭ وسىنداي بىزگە بەرىپ جاتقان مۇمكىندىكتەرىن دۇرىس باعىتتا پايدالانىپ، كورسەتىلىپ جاتقان قولداۋدى جانە ءوز كۇشىمىزدى قازاقستاندى دامىتۋعا جۇمىلدىرۋ - ءاربىر ازامات پەن ازاماتشانىڭ مىندەتى دەپ بىلەمىن.
مەن وسى بورىش پەن پارىزدى تۇسىنە وتىرىپ، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتشاسى رەتىندە بەيبىت ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمدى ءاردايىم ماقتان تۇتامىن. قازاق حالقى ەجەلدەن ءوز قۇندىلىقتارىن ايقىنداي بىلگەن. قازىردىڭ وزىندە قازاق حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ەجەلدەن كەلە جاتقان داستۇرلەردى ەستە ساقتاپ،تۋعان جەر مەن وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك تۋرالى قۇندىلىقتاردى ءوز ءومىرىنىڭ بولىگىندەي قابىلدايدى. تۋعان جەر - اركىمنىڭ كىندىك قانى تامعان قاسيەتتى مەكەن. ونىڭ كۇنى دە، ءتۇنى دە، تاۋ-تاسى دا، سارقىراعان وزەنى مەن جايقالعان كوك مايساسى، ەركەلەي ەسكەن جەلى، شۇرقىراعان جان-جانۋارى، شىرىلداعان قۇستارى - ءبارى دە جانىڭا ەرەكشە ىستىق، ەرەكشە جاقىن. قايدا جۇرسەڭ دە وزىنە تارتىپ تۇراتىن، ەسىڭە تۇسسە كوڭىل قوبىزىڭدى بەۋ-بەۋلەتىپ، جۇرەك وتىن جاعاتىن دۇنيە ەسىگىن اشقان جەرىڭدى سۇيمەۋ، الىستاساڭ ساعىنباۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى، تۋعان جەر - ساحارادا دا تۋعان جەر. جەرىندە جەمىس-جيدەك بىتىك ءوسىپ، كوك جەلەگى جايقالماسا دا، قۋ ءشوپتىڭ باسى قىلتيمايتىن تۋعان توپىراعىڭ ءبارى-ءبىر دە قاسيەتتى، ءبارى-ءبىر دە وزگە جەر، وڭگە مەكەنمەن سالىستىرۋعا دا كەلمەيدى.
ن. ءا. نازارباەۆ: «الدىمىزدا اسۋ - اسۋ بەلدەر بار، ۇلت جولىندا ۇيتقي سوققان جەلدەر بار. بەل دە تالار، جەل دە بەتتەن قاعار. بارىنە ءتوزۋ كەرەك، بارىنە كونۋ كەرەك، جاس ۇرپاق!»- دەپ ايتقانداي، بىزدەر، جاس ۇرپاق، تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باياندى بولۋى ءۇشىن جاۋاپتى ەكەنىمىزدى اعا ۇرپاق زور سەنىم ارتىپ وتىرعانىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى پارتادا وتىرعان وقۋشى – ەرتەڭگى ازامات، ەل پاتريوتى. سول ازاماتتاردىڭ ەڭ ءبىرىنشى مىندەتى – ءوزىنىڭ تاۋەلسىز ەلدىڭ وركەنى ەكەنىن ۇمىتپاۋ، ەكىنشى مىندەتى – سول ەلدىڭ ىرگەتاسىنىڭ بەرىك بولۋىنا ۇلەس قوسۋ، تاۋەلسىز ەلدىڭ جانە كىندىك قانى تامعان تۋعان جەرىنىڭ پاتريوتى ەكەنىن دالەلدەۋ.
«ارىستانداي ايباتتى،
جولبارىستاي قايراتتى،
قىرانداي كۇشتى قاناتتى،
مەن جاستارعا سەنەمىن!» - دەپ ءورشىل اقىن م. جۇماباەۆ بولاشاققا، جاستارعا ۇلكەن سەنىم ارتتى ەمەس پە؟ اقىننىڭ ولەڭدە كەلتىرگەن كوركەم سوزدەرىنە لايىق بولاتىنىمىزعا سەنەمىن. ەلىمنىڭ ەرتەڭىنەن، بولاشاعىنان جۇرەگىم قورىقپايدى، كەرىسىنشە، قۋانادى، ەندەشە، كەلەشەگىم نۇرلى بولماق. وعان نەگىز – بۇگىنگى «ارىستانداي»، «جولبارىستاي»، «قىرانداي» كۇشتى جاس ۇرپاقتىڭ، ءبىزدىڭ بۇگىنگى ادەمى ارەكەتتەرىمىز، ۇتىمدى ۇمتىلىستارىمىز. مەن قازاق بولىپ تۋىلعانىما، وسىنداي باي، بايتاق ولكەدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىما باقىتتىمىن. ويتكەنى، مەن تاۋەلسىزبىن، تاۋەلسىز، بەيبىت ەلدىڭ پاتريوتىمىن!

 

ءنازيرا داۋرەنبەكقىزى

پىكىرلەر