جازۋشىنىڭ باقىتسىز ماحابباتى

498

ەكى جاندى تابىستىراتىن سىرعا تولى ماحاببات سەزىمىنىڭ باستاۋ العان وقيعاسى قاشان دا قىزىق ءارى ەلىكتىرەدى، تامساندىرادى جانە ءاربىر جۇپتىڭ اڭگىمەسى ءوز الدىنا ءبىر بولەك. ولاردىڭ ءاربىرى تىڭداعاندى ءتۇرلى ءتاتتى سەزىمدەرگە بولەيدى. ءبىر-بىرىنە ءبىر كەزدەرى تاڭسىق جانداردىڭ جۇرەكتەرى تىلسىم كۇشتىڭ ارقاسىندا تۋىس بولىپ كەتەتىنى تاڭعالدىرادى… دۇنيەجۇزىلىك تاريحتا قالعان ۇلى مۋزىكانت شوپەن دە جورج ساندتى العاش كەزدەستىرگەندە، وعان عاشىق بولۋ ويىنا كىرىپ-شىقپاسا كەرەك. ءتىپتى، ەركەكشورا كەلگەن، ايەل سيقى جوق «سۇيكىمسىزدەۋ» ساندتى ول ۇناتپاعان ەكەن. ولار تانىسقان جىل 1836 بولاتىن. قوناقاسىعا دوس-جاراندى جيناپ، ولاردىڭ كەزدەسۋىنە سەپ بولعان ورتاق دوستارى د’اگۋ گرافينيا ەدى. ول كەزدە ەل اراسىنا تانىلىپ ۇلگەرگەن جازۋشى جورج ساندتىڭ 33-كە كەلگەن شاعى. شوپەننىڭ جاس ايەلدى ۇناتپاۋى دا تۇسىنىكتى: سەبەبى ول ەر ادامدارشا كيىنگەن، اياعىندا ۇزىن باتەڭكە، قولىندا ۇزىن سيگارا.

ءتىپتى، اۆرورا ەسىمدى ادەمى ەسىمىن ەر اتىنا اۋىستىرىپ العان. جازۋشىنىڭ بۇل ءستيلى ءوزىنىڭ فەمينيستىك كوزقاراسىن جەتكىزۋدىڭ وزىنشە جولى بولسا كەرەك. 18 جاسىندا تۇرمىسقا شىعىپ، ەكى بالانى ومىرگە اكەلگەنىمەن، اۆرورا ەشقاشان باقىتتى بولمادى. ءوزى تۇرمىسقا شىققان كازيمير ديۋدەۆان ەسىمدى كىشى وفيتسەر جىگىت جاس جارىنا تەك ءۇيدىڭ جيھازى رەتىندە قاراسا كەرەك. ونى ەشقاشان كوزگە ىلمەي، قىمسىنباستان، اشىق كوزىنە ءشوپ سالىپ ءجۇردى. ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اراسىنداعى ۇرىس تا داعدىعا اينالعان. ءسۇيتىپ ءجۇرىپ، بۇل شاڭىراقتا سولانج ەسىمدى قىز بەن موريس ەسىمدى ۇل تۋىلادى. ەكى بالاعا قاراماستان، 12 جىل وتكەن سوڭ، اقىرى ەكەۋى اجىراسادى دا، اۆرورا بالالارىمەن بىرگە پاريجگە اتتانىپ، جۇبانىشىن جازۋشىلىقتان تابادى. العاش جارىققا شىققان «ينديانا» اتى ەڭبەگىنەن كەيىن بىردەن تانىمال بولعان، الايدا، ەر ادامدارعا قاپالى اۆرورا كيىم ۇلگىسىن الگىندەي ستيلگە اۋىستىرىپ، ناعىز فەمينيستكە اينالسا كەرەك. سوعان قاراماستان، ونىڭ كوڭىلدەستەرى ۇزىلمەيتىن. اۆرورا ولاردىڭ ەشبىرىن جاقسى كورگەن جوق. تالانتتى مۋزىكانت شوپەندى كەزدەستىرگەنگە دەيىن جازۋشى ايەلدىڭ ارتىندا وسىنداي ومىرلىك جۇگى بولاتىن… د’اگۋ حانىمنىڭ ۇيىندەگى سول ءبىر كەشتە ەكەۋى قايتا تىلدەسىپ، بۇل جولى شوپەن العاشقى ويىنان قايتادى. بىراق ول جورج ساندقا كوڭىل قويماعانمەن، ول شوپەندى ۇناتىپ ۇلگەرسە كەرەك. وسىدان كەيىن جازۋشى ايەل فرەدەريككە ىنتىعىپ، ۇنەمى ونىمەن كەزدەسۋدىڭ امالىن ىزدەپ جۇرەدى. الايدا، ودان جاۋاپتى سەزىم الۋ ءۇشىن اۆروراعا ءبىر جارىم جىل كۇتۋگە تۋرا كەلگەن كورىنەدى. ولار ەكەۋى دە ونەر ادامدارى بولعانمەن، مىنەزدەرى ەكى ءتۇرلى بولدى. كومپوزيتور زيالى، ۇستامدى جانە ازداپ ۇياڭ كەلسە، اۆرورا كەرىسىنشە، قىزبا، ادەتتەن تىس ارەكەتكە جاقىن بولاتىن. ولار ءبىر-بىرىنە تارتىلاتىن كەرەعارلىق سەكىلدى ەدى. اۆروراعا ءتىپتى، ازاماتىنىڭ ازداپ جاسىقتىعى، تۇيىقتىعى ۇنايتىن. شوپەن ونى شىن اتىمەن اتايتىن جانە قالاۋىنشا وعان كوبىنە بەلدەمشەلەر كيگىزەتىن.
شوپەن بالا كەزىنەن وكپە اۋرۋىمەن اۋىرادى ەكەن. شوپەندى بۇل اۋرۋىنان ايىقتىرۋ ءۇشىن اۆرورا اۋا-رايىنىڭ ەمدىك قاسيەتىنە ۇمىتتەنىپ، ونىمەن بىرگە يسپانيا ەلىندەگى مايوركا اتتى ەلدىمەكەنگە اتتانادى. الايدا، وسى تۇستا ولاردىڭ قيىندىقتارى باستالادى. ولار كەلگەننەن مايوركادا نوسەرلەتىپ، كۇننىڭ كوزى اشىلا قويمايدى. ەكەۋى جالدامالى ۇيدە تۇرىپ، اۆرورا جارىنىڭ جانىنان ءبىر ساتكە دە الىستاماي، ونىڭ كۇتۋشىسىنە اينالادى. ال ءۇي يەسى شوپەننىڭ اۋرۋى جايلى بىلگەن سوڭ، ولاردان تەز ارادا ءۇيدى بوستاۋلارىن تالاپ ەتىپ، قولدانعان زاتتاردىڭ ءبارى ءۇشىن ايىپپۇل سۇرايدى. سەبەبى ول زاماندا ناۋقاس ادام قولدانعان زاتتار تۇگەل وتقا تاستالاتىن. جاڭا پاتەر تابۋ ولار ءۇشىن مۇمكىن بولمادى. سەبەبى كومپوزيتوردىڭ اۋرۋى جايلى قۇلاعدار بولعان بۇكىل مەكەن ولاردى قابىلداۋدان باس تارتادى. اقىرىندا ەكەۋى ءموناستىردى پانالاپ، اۆرورا جارىنا كۇندىز-ءتۇنى كۇتىم كورسەتەدى. الايدا، شوپەننىڭ احۋالى وڭالا قويمايدى. ولار فرانتسياعا ورالۋعا بەل بۋادى. ەشبىر كەمە ناۋقاس جولاۋشىنى العىسى كەلمەيدى. جورج كەمە قوجايىندارىنا جالىنىپ، فرانتسۋز كومپوزيتورىنا اياۋشىلىق تانىتۋلارىن وتىنەدى. تەك ءبىر عانا كىسى كەلىسىم بەرىپ، ولاردى ەڭ ناشار كەمەگە ورنالاستىرادى. سەبەبى ءجونى ءتۇزۋ كەمەدەگى زاتتاردى جاعىپ جىبەرۋ ءتيىمسىز ەدى. ولاردىڭ جولسەرىكتەرى مىڭ سان شوشقالار بولدى جانە ولارعا جاسالعان جاعداي الدەقايدا جاقسىراق ەدى. ەلگە ورالعان سوڭ، ولار جورجدىڭ ۇيىنە ورنالاسادى. بۇل 1839 جىلدىڭ اقپان ايى ەدى. بىرتە-بىرتە فرەدەريكتىڭ جاعدايى تۇزەلگەنىمەن، جورجدىڭ جارىنا دەگەن كوڭىلى سۋيدى. ءبىر جاعىنان، جورجدىڭ ويىنشا، ول وسىلايشا شوپەندى ارتىق قاتەردەن ارىلتقانداي ەدى. ول ءجيى ءوزىنىڭ ءۇش بالانىڭ اناسىنا اينالعانىن ايتاتىن. وسىلايشا ولار العاش تابىسقاننان بەرى قاراي ون جىل بىرگە بولدى. ال 1847 جىلى ەكەۋى ايرىلىسادى. ونىڭ ءبىر سەبەبى – فرەدەريكتىڭ جورجدىڭ ۇلى موريسپەن ۇزىلمەيتىن كەرىسۋى ەدى. ول ەسەيىپ قالعان ۇل بالانى وزىنشە تاربيەلەۋگە تىرىساتىن. تاعى ءبىر سەبەپ – جورج قىزىمەن سوزگە كەلىپ قالسا، فرەدەريك ءاردايىم سولانجدى جاقتايتىن. بۇل، ارينە، جورجدى ىزالاندىراتىن. ول جارىنىڭ قىزىنا قۇپيا تۇردە عاشىق بولىپ قالدى دەگەن ويعا بارىپ، اشۋلانا تۇسەدى. وسىنداي، ءتۇرلى تۇرمىستىق ماسەلەلەرگە بايلانىستى ۇرىس-كەرىس جيىلەپ، اقىرى شوپەن بولەك شىعادى. ال وعان قاتتى وكپەلى جورج حاتتارىنا جاۋاپ بەرۋىن توقتاتادى. كومپوزيتور جارىنسىز ءوزىن جالعىز ءارى باقىتسىز سەزىنىپ، دەنساۋلىعى ودان سايىن ناشارلاي تۇسەدى. ولار سول كۇيى قايتا تاتۋلاسپايدى. ناتيجەسىندە، فرەدەريك شوپەن 1849 جىلى 39 جاسىندا كوز جۇمدى. ونىڭ سوڭعى سوزدەرى: «ول ماعان ءوز قولىمدا جان ءتاسىلىم ەتەسىڭ دەپ ۋادە بەرگەن» دەگەن سوزدەر بولسا كەرەك…
ال جورج ساند جارىنان گورى ۇزاق ءومىر ءسۇردى. 60-قا كەلگەن شاعىندا جۇرت ونى 39-جاسار سۋرەتشى شارل مارشالمەن كوڭىل قوسقان دەپ ءسوز ەتەدى. الايدا، شوپەنمەن ايرىلىسقاننان كەيىن ول ۇزاق ۋاقىتقا دەيىن ادالدىعىن ساقتادى. اۆرورا ديۋپەن، ياعني، جورج ساند، 1876 جىلى 72-گە قاراعان شاعىندا كوز جۇمادى.

 

"ادىرنا" ۇلتتىق پورتالى

پىكىرلەر