تۋعان جەر

85

“تۋعان جەر” شىعارماشىلىق بايقاۋىنا قاتىسۋشىلاردىڭ تۋىندىلارىن پاراقشامىزعا جاريالاۋدى باستادىق. كەلەسى كەلىپ تۇسكەن تۋىندى «ۇزدىك ماقالا» اتالىمى بويىنشا ەرماعامبەتوۆا ايكوركەم.

 

تەلەفون نومەرى: 87757666105

ءاربىر ادامنىڭ دۇنيە ەسىگىن اشقان تۋعان جەرى بولادى.ول جەر اركىمگە ىستىق،كيەلى بولىپ سانالادى.بالالىق شاقتان باستاپ ادامزاتتىڭ ەلىنە دەگەن سەزىمى ويانادى.حالقىمىز: «اركىمنىڭ تۋعان جەرى-مىسىر شاھارى»-دەپ بەكەر ايتپاعان عوي.ءبىز تاۋەلسىز وتانىمىز قازاقستان دەگەن ەلدە باقىتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز.سوندىقتاندا تاۋەلسىز ەلدىڭ ازاماتى ەكەندىگىمىزدى زور ماقتان تۇتۋمىز كەرەك. بۇگىنگە دەيىن بارلىق جەتىستىككە تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك.تاۋەلسىزدىك-ءبىزدىڭ ەڭ باستى يگىلىگىمىز،باعا جەتپەس قۇندىلىعىمىز.
ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز ەلىمىز ءۇشىن ايانباي تەر توكتى.ەلدى جاۋدان قورعادى.ەل تاعدىرىن ءوز تاعدىرىنان بيىك قويدى.ولار كەڭ بايتاق ولكەمىزدى بىلەگىنىڭ كۇشىمەن،نايزاسىنىڭ ۇشىمەن قورعاپ،بىزگە اماناتتاپ قالدىردى.قازاق جەرىن قورعاعانى ءۇشىن حالىق ولاردى بيىككە كوتەرگەن،قۇرمەتتەپ،اتتارىن اڭىزعا اينالدىرعان ابىلاي حاننىڭ باس قولباسشىلارى سانالعان قاراكەرەي قابانباي،قانجىعالى بوگەنباي،شاپىراشتى ناۋرىزباي سىندى باتىرلارىمىز بەن قاتار قازاق باتىرلارىنىڭ: قاراساي مەن اعىنتاي،ساڭىرىق پەن تايلاق،وتەگەن مەن سۇرانشى،سەڭكىباي مەن شويبەك،مالايسارى مەن رايىمبەك،بولەك پەن ساتاي،جاڭىبەك پەن تىلەۋكە،قىلىشبەك پەن ەستەنبەك،ەسەنقۇل مەن سىپاتاي سىندى باتىرلارىمىزدىڭ ەسىمدەرى دە ايرىقشا كورىنەدى.سوندىقتاندا اتتالعان باتىرلارىمىزدىڭ تاريحي ورنى مەن جاساعان ەرلىكتەرى دە سان عاسىرلار بويى ەل جادىنان ءبىر ساتكە دە ۇمىت قالعان ەمەس.قازىرگى ۋاقىتتا كەيبىر جاستار وزدەرىنىڭ تۋىپ وسكەن جەرىنىڭ تاريحىن بىلمەيدى.اتا-انالار جۇمىسپەن بالا تاربيەسىنە كوڭىل بولمەيدى.قازىر نەمەرەسىنە ەرتەگى ايتاتىن اجەلەر،ەل شەجىرەسىن ايتاتىن اتالار از.ەگەردە ءبىز بالالارعا كىشكەنتايىنان ەلدىڭ تاريحىن ۇيرەتەتىن بولساق،قانداي جاقسى بولار ەدى.وتانعا دەگەن قۇرمەتتى سەزىنەتىن بولادى.ءبىز حالقىمىزدىڭ ءۇمىتىن ارتارىمىز،ولكەمىزدىڭ كوركەيىپ جاسارتارى دا ءبىز-جاستار.سوندىقتاندا ءبىز ەلىمىز ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتىپ،ەلگە قىزمەت ەتۋمىز كەرەك. سەبەبى ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز بىزگە ەلدى قورعايدى دەپ ءۇمىت ارتتى.
ەلباسى «بولاشاققا باعدار:رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ورىندالۋ كەرەك مىندەتتتەردىڭ ءبىرى «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن ۇسىندى.نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل باعدارلامانىڭ ءمانى دەپ ءۇش ەرەكشەلىكتى اتاپ كورسەتەدى.
«ءبىرىنشى،بۇل ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ولكەتانۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى،ەكولوگيانى جاقسارتۋعا جانە ەلدى مەكەندەردى اباتتاندىرۋعا باسا ءمان بەرۋدى،جەرگىلكتى دەڭگەيدەگى تاريحي ەسكەرتكىشتەر مەن مادەني نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋدى كوزدەيدى».
«ەكىنشى،باسقا ايماقتارعا كوشىپ كەتسە دە تۋعان جەرلەرىن ۇمىتپاي،وعان قامقورلىق جاساعىسى كەلگەن كاسىپكەرلەردى،شەنەۋنىكتەردى،زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن جاستاردى ۇيىمداستىرىپ،قولداۋ كەرەك.بۇل-قالىپتى جانە شىنايى پاتريوتتىق سەزىم،ول اركىمدە بولۋى مۇمكىن.وعان تيىم سالماي،كەرىسىنشە،ىنتالاندىرۋ كەرەك».
«ءۇشىنشى،جەرگىلىكتى بيلىك «تۋعان جەر» باعدارلاماسى جيناقىلىقپەن جانە جەرگىلىلىكپەن قولعا الۋى ءتيىس».»بۇل جۇمىستى ءوز بەتىمەن جىبەرۋگە بولمايدى،مۇقيات ويلاستىرىپ،حالىققا دۇرىس ءتۇسىندىرۋ قاجەت. تۋعان جەرىنە كومەك جاساعان جانداردى قولداپ-قۇرمەتتەۋدىڭ ءتۇرلى جولدارىن تابۋ كەرەك».
«تۋعان جەر» باعدارلاماسىن حالىق اراسىندا ماڭىزدى ەتىپ،جاستاردىڭ اراسىندا پاتريوتتىق سەزىمدى ۇيالاتۋ ۇلكەن مىندەت.
مەنىڭ تۋعان جەرىم اتىراۋ وبلىسى،يندەر اۋدانى،يندەربور كەنتى.يندەر اۋدانى-اتىراۋ وبلىسىنداعى ونەركاسىپتى جانە اۋىل شارۋاشىلىقتى اۋداندارىنىڭ ءبىرى.بۇل جەردىڭ تابيعاتى وتە باي.ناقتىراق ايتاتىن بولساق،گەولوگيالىق جانە گيدروگەولوگيالىق سيپاتى جاعىنان،پايدالى قازىمدىلارى جونىمەن اۋدان وتە كۇردەلى جەر قويناۋىمەن ەرەكشەلەنەدى.يندەربور كەنتىنەن 15 شاقىرىم جەردە تۇزدىكول بار. بۇل كولدىڭ سۋى مەن قارا بالشىعىنىڭ ءوزى تەك بۋىن ەمەس،دەمىكپە،برونحيت،گينەكولوگيا سياقتى كوپتەگەن سىرقاتتارعا بىردەن ءبىر ەم.يندەردەگى تۇزدى كۇمبەزدە مەندەلەەۆ كەستەسىنىڭ 16 ءتۇرلى قازبا بايلىعى جاسىرىنىپ جاتىر.تۇزدىكولدىڭ سۋى مەن قارا بالشىعىنىڭ قاسيەتتىلىگى ەرتە كەزدەن باستاپ بەلگىلى بولعان.ءار جاز سايىن بۇل جەرگە اۋدان تۇرعىندارى مەن باسقا قالالار مەن اۋىلداردان كوپتەگەن ادامدار كەلەدى.يندەر كولىنىڭ سولتۇستىك-شىعىسىندا مينەرالدى سۋ كوزدەرى مەن شيپالى بالشىقتا كوپ تاراعان.ولاردى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ەجەلگى زاماننان بەرى ءار ءتۇرلى سىرقاتتاردى ەمدەۋگە پايدالانىپ كەلەدى.يندەر كولىنىڭ جاعاسىنداعى توبەشىكتەردىڭ استى كۇمبەز ءپىشىندى تۇزداردان تۇرادى جانە كولدىڭ ءوزى ءار ءتۇرلى شيكىزاتتارعا باي:بورات،كالي،ماگني،اس تۇزى،گيپس،قيىرشىقتاس،ۇلۋتاس،ت.ب.قۇرىلىس ماتەريالدارى بار.گيپستىڭ جالپى قورى 10-15 ملرد تونناداي. ال يندەربوريت العاش رەت اتىراۋ وبلىسىنىڭ يندەر كەنىنەن تابىلعان.سيرەك كەزدەسەدى.باسقا بوراتتارمەن قاتار بور قىشقىلىن الۋعا،سونداي-اق حيميا وندىرىسىندە شيكىزات رەتىندە قولدانىلادى.مىنە مەنىڭ تۋىپ وسكەن جەرىم پايدالى قازبالارعا،قۇرىلىستىق ماتەريالدار باعىتىنداعى شيكىزاتتارىنا اسا باي.مەن وسىنداي تابيعاتى سۇلۋ،تاتۋ-ءتاتتى ،بەيبىت ەلدە ءومىر سۇرگەنىمدى ماقتان تۇتامىن.
ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار:رۋحاني جاڭعىرۋ»اتتى ماقالاسىندا: «تۋعان جەر-اركىمنىڭ شىر ەتىپ تۇسكەن،باۋىرىندا ەڭبەكتەپ،قاز باسقان قاسيەتتى مەكەنى،تالاي جاننىڭ ءومىر-باقي تۇراتىن ولكەسى.ونى قايدا جۇرسە دە جۇرەگىمىز الديلەپ وتپەيتىن جان بالاسى بولمايدى»-دەگەن سوزىمەن ماقالامدى قورتىندىلاي كەلە،بارشا وتانداستارىمدى قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعىنا ايانباي ەڭبەك ەتۋگە شاقىرامىن.

پىكىرلەر