تۋعان جەر – العاشقى ماحابباتىم!

516

“تۋعان جەر” شىعارماشىلىق بايقاۋىنا قاتىسۋشىلاردىڭ تۋىندىلارىن پاراقشامىزعا جاريالاۋدى باستادىق. كەلەسى كەلىپ تۇسكەن تۋىندى «ۇزدىك ماقالا» اتالىمى بويىنشا ماكاتوۆا اياگوز ارتۋرقىزى

 

بايلانىس نومەرى: 87472765987

 

 

اققۋ كولىڭ اڭسايدى،

ادام تۋعان جەرىڭ اڭسايدى.

سەن دۇنيە ەسىگىن اشقان ساتتەن باستاپ، سەنىڭ تۋعان جەرىڭ، تۋعان ءتىلىڭ، مادەنيەتىن، ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن الدىن-الا تاڭدالىپ قويىلادى. ياعني، سەنىڭ ءومىرىنىڭ العاشقى كىرپىشتەرى قالانا باستايدى. راسىندا دا، وسى ساتتەن باستاپ، بىزگە ءومىردىڭ ءوزى سىيعا تارتقان كيەلى دە قاستەرلى جەر – «تۋعان جەرىمىز» اتتى ۇلى ۇعىم ومىرىمىزگە ەنە باستايدى. بىرىنشىدەن، ءبىزدىڭ شەجىرەمىزدى جازعان كەزدە، كەيىن كۋالىك جاساتقان ساتتە، وقۋعا تۇسكەندە ت.ب ۋاقىتتاردا وسى «تۋعان جەر» ۇعىمى تاريحىمىزدىڭ كورىنىسى رەتىندە ساقتالا باستايدى. سەنىڭ شىققان جەرىڭ، ياعني تۋعان جەرىڭ وزگەلەرگە سەنىڭ كىم ەكەنىندى تانىتادى. مىسالعا، «ۇلى اعارتۋشىنىڭ، ماتەماتيكتىڭ، ءانشىنىڭ جەرىنەن ەكەن، ۇلى دالانىڭ بالاسى» سىقىلدى ۇعىمدار تىكەلەي تۋعان جەرمەن بايلانىستا پايدا بولعان. ونىڭ دا وزىندىك ماعىناسى مەن ەرەكشەلىگى بار. بۇنىمەن ايتپاق ويىم، تۋعان جەر ول تەك سەنىڭ تۋعان جەرىڭ ەمەس، ول وزگە دە ۇلى ادامداردىڭ تۋعان جەرى، ول ماگنيت سەكىلدى وزىنە تيەسىلى ادامداردى ءبىر جەرگە جينايتىن كۇش سىقىلدى. ءدال وسى تۋعان جەر ارقىلى سەن ءوز ەلىڭنىڭ تاريحىن تانيسىڭ، ءوزىنىڭ بولاشاق تاريحىندى قالايسىڭ! سەنىڭ تۋعان جەرىندە ءومىر سۇرگەن ۇلى ادامدارعا قاراپ بوي تۇزەيسىڭ، ماقتان تۇتاسىڭ، ولار سەكىلدى وزىڭدە ۇلكەن بەلەستەردى باعىندىرۋعا جىگەر مەن قۋات جينايسىڭ. سەنىڭ بيىك جەتىستىكتەرگە جەتۋىنە، دۇرىس جولعا تۇسۋىنە، العا قاراي نىق قادام جاساۋىنا تۋعان جەر وزىندىك ۇلەس قوسىپ، مۇمكىندىك بەرەدى.

تۋعان جەر اناڭ سياقتى. قۇشاعى كەڭ، مەيىرىمى مول، جۇرەگى سۇيىسپەنشىلىك پەن ماحابباتقا تولى. سەنىڭ شاتتىققا تولى كەزدەرىندى، بالداۋرەن بالالىق شاعىنىڭ جارقىن كۇندەرىن سىيلايتىن ىستىق سەزىمگە تولى جەر. بۇل جەردە وتكىزگەن ءار ءساتىن ساعان قۋانىش سىيلايدى. يا، تۋعان جەر ءار ءتۇرلى بولادى. مىسالى، اۋىلدىق جەر، تاۋلى، ءۇستىرتتى، تەڭىز جاعاسىنداعى قالا ت.ب كوپتەگەن جەرلەر باسقا بىرەۋ ءۇشىن تۋعان جەر بولماق. ءبىز ونى تاڭداي المايمىز. كەرىسىنشە، تۋعان جەر ءبىزدى تاڭدايدى. سەنىڭ باسقا قالادا دۇنيە ەسىگىن اشىپ، وزگە قالادا ەر جەتىپ، ءبىلىم الىپ ءوسۋىن مۇمكىن. سول سياقتى باسقا جەردە دەمالۋىن، جۇمىس جاساۋىن، ءبىلىم الۋىن ىقتيمال، الايدا ءوز تۋعان جەرىن وزگە جەرلەرمەن تەڭەسە الماس. سەبەبى، ول سەنى تاڭدادى، سەن تۋعان جەردەن كەتسەڭ دە، ول سەنى تاستاپ كەتپەيدى.

مەنىڭ تۋعان جەرىم – قوستاناي اۋدانىنىڭ موسكوۆسكي دەگەن اۋىلى. بۇل جەردە ەڭ العاش شىرىلداپ دۇنيە ەسىگىن اشقان بولاتىنمىن. الايدا، وتباسىمىزدا ماعان «بۇل سەنىڭ تۋعان ءۇيىڭ» دەگەن سوزدەر كوبىرەك ايتىلعاندىقتان بولار، قۇلاعىما ءسىڭىپ كەتكەن سوڭ، تۋعان جەرىم دەگەننەن گورى تۋعان ۇيىمە دەگەن ماحابباتىم بولەك ەكەنى انىق. (سەبەبى، ەمحانادا ەمەس، ءدال وسى ۇيدە تۋعان بولاتىنمىن). قازىر تۋعان جەرىمنەن جىراقتامىن، قوستاناي قالاسىنا، ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىنە وتباسىمىزبەن بىرگە كوشىپ كەلدىك. شىن ايتسام، اۋىل مەن قالا اراسى 40 شاقىرىمداي، ءبىر ساعات، جەڭىل ماشينامەن جارتى ساعاتتىق جەر. كوشىپ كەلگەنىمىزگە بيىل ەكى جىل بولدى. الايدا، سول ەكى جىل ارالىعىندا باسىمنان وتكەرگەن سەزىمدەردى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىنداۋ. شىنىندا دا، ءوز تۋعان جەرىندى اڭسايدى ەكەنسىڭ. ساعىندىم....

تۋعان جەر، بۇل ءسوزدىڭ ءتۇپتىڭ تۇبىندە قانداي ماعىناعا يە ەكەن دەگەن ساۋال تۋىندايدى ەكەن وسى ساتتەردە؟ بۇل ساۋالعا سەن بىردەن جاۋاپ تابا الماسىڭ انىق. يا، سەنىڭ كىندىك قانىن تامعان جەر ەكەنى، سەنىڭ دوپ تەۋىپ، اسىر سالىپ ويناعان، قۋانعان ساتتەرىڭ مەن قينالعان كەزدەرىننىڭ كۋاسى بولعان جەر دەپ جاۋاپ قايتارامىز كوبىمىز. ايتكەنمەن، تۋعان جەردىڭ شىن قادىرىڭ جىراقتا بولعاندا تۇسىنەسىڭ. وسى كەزدە سەنىڭ بويىندا وزگەشە سەزىم پايدا بولا باستايدى. بۇل سەزىمدەردى مەن العاشقى ماحابباتقا تەڭەر ەدىم. يا، تۋعان جەرىم – العاشقى ماحابباتىم! سەنىڭ جۇرەگىندە ورىن العان ىستىق ءارى عاجاپ سەزىم. سەن وزگە ەلگە كەتۋ ارقىلى، سەن وزگە تىلدە سويلەسۋ ارقىلى، سەن وزگە ۇلتپەن قارىم-قاتىناس جاساپ، وزگە جەردىڭ اۋاسى مەن قۇمىندا ءجۇرۋ ارقىلى تۋعان جەردىڭ نەگىزگى ۇعىمىن، ماعىناسىن تۇسىنە باستايسىڭ. ءدال وسى ساتتەردە عانا تۋعان جەرىنە دەگەن ماحابباتتىڭ قانداي ەكەنىن سارالاي باستايسىڭ. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، وزگە زاتتىڭ قادىرىڭ ءبىلۋ ءۇشىن ودان جىراقتا بولۋىڭ قاجەت ەكەن، سوندا عانا شىن اقيقاتتى تانيسىڭ. العاشقى ماحاببات سەزىمى سياقتى ساعان ساعىنىش، وكىنىش، ۋايىم، قۋانىش، شاتتىق پەن باقىت سەزىمدەرىن سەزىندىرەدى. يا، جىراقتا جۇرسەڭ اڭسايسىڭ، ىزدەيسىڭ ءبىر جۇتىم بولسا دا اۋاسىن جۇتسام ەكەن دەگەن كۇي كەشەسىڭ. بۇنىڭ بارلىعى قالىپتى، دۇرىس. ۋاقىت وتكەن سايىن، بارلىعى ءوز ورنىنا كەلىپ، بۇعان دا ۇيرەنەسىڭ. بىراق تا، تۋعان جەر – ول تۋعان جەر بولىپ قالا بەرمەك. سەن قاي جەردە دۇنيەگە كەلەسىڭ، قانداي ۇلت بولاسىڭ ساعان تاڭداۋ بەرىلمەيدى. سول سياقتى، سەن ءومىر ەسىگىن اشقان ساتتەن باستاپ، تۋعان جەر ساعان تاڭداۋ بەرەدى. وزگە جەرگە بارساڭ دا، سەنى جازعىرمايدى، سەنى ساعىنا كۇتەدى، شىدامدىلىق تانىتا الاتىن - تۋعان جەر. بۇگىنگى كۇنى مەنىڭ باسىمنان وتكەن سياقتى، كوپشىلىگىمىز تۋعان جەرىمىزدەن جىراقتامىز. بۇنىمەن تۋعان جەرىمىزدى ۇمىتىپ، ونى ىزدەمەيمىز دەگەن ءسوز ەمەس. بارلىعىمىز ساعىنامىز، جاقسى كورەمىز، ونىڭ گۇلدەنۋىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسقىمىز كەلەتىنى دە انىق. جوعارى دا ايتقان سەكىلدى، تۋعان جەر – العاشقى ماحاببات سەكىلدى، ساعان ءسۇيۋدى ۇيرەتەدى. ساعان ماحابباتتىڭ ۇلى كۇشىن سەزىندىرەدى. سەن سول كۇش ارقىلى، ولەڭ، اڭگىمە، پروزا جازا باستايسىڭ، ءتىپتى كوز الدىڭا ەلەستەتە وتىرا سۋرەت تە سالا باستايسىڭ. جالپى ايتقاندا، ساعان رۋحاني بايلىق سىيلايدى. سەن ونى ءماجبۇرلى تۇردە ىسكە اسىرمايسىڭ. سەن ونى سانالى تۇردە، سەن قالاعاندىقتان جاسايسىڭ. سەنىڭ تۋعان جەرىنە دەگەن ماحابباتىڭ بۇنى تۋىنداتادى. شىنىمەندە، تۋعان جەرىمىزگە نە بەرە الامىز، نە جاساي الامىز دەگەن ساۋالدار بىزگە موتيۆاتسيا بەرەدى. ناتيجەسىندە، تۋعان جەرىندى قۇرمەتتەۋ، وعان ءوز ۇلەسىندى قوسۋ سەكىلدى مىندەتتەردى جاساي باستايمىز. مىسالى، مەكتەپ كەزىنەن بەرى وزىمە قاتتى اسەر ەتكەن اۆار جازۋشىسى راسۋل عامزاتوۆتىڭ «مەنىڭ داعىستانىم»، «داعىستان - سەن ماعان اناسىڭ» شىعارماسى، اقيىق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «ەلىم باردا»، قادىر مىرزا ءاليدىڭ «تۋعان جەر» ت.ب شىعارمالار وقۋ ارقىلى، ادام ومىرىندە تۋعان جەردىڭ ايرىقشا ورىن الاتىندىعىن دالەلدەي تۇسەدى. ءار ادام ءوزىنىڭ تۋعان جەرىن ماقتايتىنى بەلگىلى، سول سياقتى ونىڭ سۇلۋلىعى مەن تابيعاتىن دا جىرعا قوسۋى زاڭدىلىق. تۋعان جەردەي جەر بولماس، تۋعان ەلدەي ەل بولماس دەگەن اتالى ءسوزدىڭ پايدا بولۋى دا وسىدان بولار.

قورىتىندىلاي كەلە، تۋعان جەردىڭ ۇلاڭ عايىر ماحاباتتى مەن جازيراداي دارحان جەرىنە ءوز ۇلەسىن قوسۋعا اركىم كىشىگىرىم قادامدار جاساسا عاجاپ بولار ەدى. ماسەلەن، اركىم ءوز وتانىنىڭ كورمەگەن كەرەمەت جەرلەرىن ىزدەسە، سوعان

ۋاقىتى مەن اقشاسىن جۇمساسا، سودان كەيىن، قوقىس تاستاماي، اينالاداعى تابيعاتتى جاقسارتۋعا، جولى مەن سۋىن تازارتۋعا ات سالىسسا. تازالىق ساقتاۋ تەك ارنايى جۇمىسشىلاردىڭ جاساعان ەڭبەگىمەن بىتەتىن شارۋا ەمەس قوي؟ تۋعان جەرىمىزدى قۇرمەتتەۋ مەن ونى قورعاۋ ءبىزدىڭ ناعىز پاتريوت ەكەنىمىزدى كورسەتەدى. ءوز ەلىمىزدىڭ ناعىز پاتريوتى بولايىق!

ماكاتوۆا اياگوز ارتۋرقىزى 1999 جىلى 2 شىلدە كۇنى قوستاناي وبلىسى، قوستاناي اۋدانىنىڭ موسكوۆسكي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ءو. سۇلتانعازين اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» ماماندىعىنىڭ 3 كۋرس ستۋدەنتى. رەسپۋبليكالىق دارىندى ستۋدەنتتەردىڭ «جاس قىران» اتتى كىتاپ جيناعىنا ەنگەنى ءۇشىن «جىلدىڭ ۇزدىك ستۋدەنتى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى.

 

پىكىرلەر