تۋعان جەر

163

“تۋعان جەر” شىعارماشىلىق بايقاۋىنا قاتىسۋشىلاردىڭ تۋىندىلارىن پاراقشامىزعا جاريالاۋدى باستادىق. كەلەسى كەلىپ تۇسكەن تۋىندى «ۇزدىك ماقالا» اتالىمى بويىنشا  وسپانوۆا نۇرسيلا قابدەنقىزى.

ەلەكتروندىق ادرەسى: nur.1990_kz@mail.ru

ۇيالى تەلەفون: 8705 304 6389, 8747 507 1668

ءۇي تەلەفونى: 8(71454) 21979

 

 

تاريحقا كوز جۇگىرتىپ، بالا تاعدىرىن ۇلت تاعدىرى دەپ قاراپ، كەلەشەك ۇرپاقتىڭ ومىرگە كەلگەن ساتىنەن باستاپ، ۇلتتىق قاسيەتتەردى ۇعىندىرىپ، بالالاردىڭ بويىنا ۇيالاتا وتىرىپ، الەۋمەتتىك ومىرگە دايارلاپ، ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسا الاتىن ازامات ەتىپ تاربيەلەۋ، ول ارينە تۋعان جەرىڭ كىندىك قانىڭ تامعان جەردەن باستاۋ الادى. انانىڭ سۇتىنەن سۇيەككە ءسىڭىپ، ەتكە دارىعان العاشقى ۋىز تاربيەنىڭ جاقسى قاسيەتتەرىمەن ءيمانجۇزدى دە يناباتتى ۇل-قىزدىڭ ءوسىپ شىعۋى جەرىنە بايلانىستى. وسكەن ورتاسى، ىشكەن سۋى، اۋاسى دەپ بىلەمىن.

قازاق جەرى كوپ شەككەن قاسىرەتتى،

قازاق ەرى - ونەرلى، وسيەتتى.

ەلى تەكتى، قاستەرلى، قاسيەتتى...

كيەلى تۋعان جەرىم – امانگەلدى...

ىشسەڭ ءشولىن قاناتىن تازا، كەرەمەت اۋاسى بار   كيەلى تۋعان جەرىڭدى قاي جەردە دە، قاي ەلدە دە ەسكە الىپ، ايتىپ جۇرگەننىڭ ارتىقشىلىعى جوق دەپ بىلەمىن.

تىرشىلىك اتاۋلىنىڭ قۇتتى قونىس  مەكەنى، تىرشىلىكتىڭ تۇلەپ وسۋىنە قاجەتتى ءنارى، جەر بەتىنە كورىك بەرگەن  ءسانى.تابيعات، جەر – انا، اتامەكەن، تۋعان جەر، اۋىلىم دەگەن ۇعىمدار ءبىر-بىرىمەن تامىرلاس ءارى تاعدىرلاس.

«تۋعان جەر » دەگەن سوزدە تەرەڭ ۇعىم بار،ءارى ول ءاربىر ادامنىڭ جارىق دۇنيەگە شىر ەتىپ كەلگەن كيەلى مەكەنى. ەڭ العاشقى جۇتقان اۋاسى،العاشقى كۇن نۇرىنىڭ ساۋلەسى، ايالاعان ءومىر بەسىگى.تۋعان جەردىڭ بارلىق تابيعي قادىر-قاسيەتى انانىڭ اق سۇتىمەن تۇلا بويىڭا تارايدى. ادامنىڭ بارلىق ومىرىندەگى تاعدىرى دا تۋعان جەرمەن تامىرلاسىپ، وزەكتەسىپ جاتادى.تۋعان جەرىم – مەنىڭ ماقتانىشىم، ابىرويىم.امانگەلدىنىڭ ۇلان-بايتاق جەرى، بەيبىتسۇيگىش حالقى بۇكىل الەمگە تانىمال. بار الەم ءبىزدىڭ جەرىمىزدىڭ كەڭدىگىنە، شارۋاشىلىقتىڭ دامىعانىنا كوز تاستاپ قارايدى. ۇلتتاردىڭ، حالقىمىزدىڭ بىرلىگىنە، قوناقجايلىلىعىنا قىزىعا دا، قىزعانا قارايدى.

قازاق  حالقى «ەلدىڭ داڭقىن ەر شىعارادى، ەردىڭ داڭقىن ەل شىعارادى» - دەپ بەكەر ايتپاعان دەپ ويلايمىن.تۋعان جەردىڭ ادامگەرشىلىك اسىل قاسيەتىن قاستەرلەۋدە، حالقىمىزدى ايداي الەمگە جار سالۋعا، جاس بۋىن، مەندە ءوز ۇلەسىمدى قوسايىن دەگەن نيەتپەن ونەر،ءبىلىم سايىستارىنا قاتىسقان بولاتىنمىن.ول دا تۇعىرلى تۋعان جەرىمنىڭ ارقاسى. «تۇعىرلى، تۋعان جەرىم - امانگەلدى» وسى قۇدىرەتتى ءسوزدى ءاربىر ازامات اسقاق سەزىممەن ، ماقتانىشپەن ايتارى حاق...ويتكەنى بىزدەر، اسقاق ارمان جەتەگىندە وسكەن جاستارمىز. وتانشىلدىق رۋحتى تۋ ەتكەن ۇلت پەن ۇلىستاردىڭ ۇل-قىزدارىمىز. ءار ادامنىڭ ازاماتتىق ارىنىڭ تازالىعى تۋعان جەرىن، ءوزىنىڭ ۇشقان ۇياسىن ۇلاعاتتاۋدان باستالاتىنىن ەشقاشان ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.

ايالايىق، ۇيانى ۇشقان ءوزىمىز،

جۇرەكتە ءجۇرسىن ۇيادا وسكەن كەزىمىز.

ۇيانىڭ قىمبات ەكەنىن ەستەن شىعارماي،

ساعىنا ءجۇرىپ، جۇرەكپەن عانا سەزىڭىز...

تۋعان جەر – ول ادامنىڭ جارىق دۇنيەگە كەلگەن كىندىك قانى تامعان جەرى. تەلەگەي تەڭىز دە، ۇشار باسىن ماڭگى قار باسقان زاڭعار تاۋ دا، كوكپەڭبەك بولىپ بوي تۇزەگەن ورمان-توعاي دا، كوز جەتكىزسىز سايىن دالا دا – تۋعان ولكەمىز. ونىڭ كۇنى شۇعىلالى، ءتۇنى – ەرتەگى. ءار ادامنىڭ اتامەكەنى ىستىق، قىمبات، كيەلى ءارى قاسيەتتى. تەك قانا مەنىڭ، سەنىڭ عانا ەمەس، ۇرپاقتان – ۇرپاققا قۇتتى قونىس بولىپ قالا بەرەتىن ءبارىمىزدىڭ تۋعان جەرىمىز.ول ءبىزدىڭ كيەلى،قاسيەتتى دە قاستەرلى امانگەلدى اۋدانى دەپ ايتۋعا بولادى.ەلىمىزدىڭ بايلىعى دا مول.جەرىمىز وزەن،كولگە دە باي. ايتا بەرسەڭ ءسوز جەتپەيتىن قۇتتى مەكەنىمىز.ءبىز ءوز تۋعان جەرىمىزدى، قۇتتى مەكەنىمىزدى ماڭگىلىككە ۇمىتپاستاي ەسىمىزدە قالدىرامىز. اتا-بابالارىمىزدىڭ باسقان توپىراعىن باسىپ،ەلىمىزدى كوركەيتۋگە ءوز ۇلەستەرىمىزدى قوسۋعا ۇمتىلامىز. كەنەسارى باتىردىڭ ايتقان ءسوزى بار ەكەن «كەزەنگەن جاۋمەن كەسكىلەسىپ تۇرىپ،ولىسۋگە شىدايتىن ۇل بولماسا، سونداي ۇلدى تۋعىزىپ تۇرعان ەل بولماسا، قازاقتىڭ قاي ءىسى ورگە اسار دەيسىڭ؟».ەلىڭدى قورعايتىن ەلدى تاربيەلەۋ قازىرگى اتا-انانىڭ،ۇستازداردىڭ، مەكتەپتىڭ مىندەتى. ءوز جەرىمىزدى، ءوز ەلىمىزدى تانىتىپ، بالالارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ ۇلكەن مىندەت.سوزبەن ايتىپ قانا قويماي، ناقتى سول جەردى كورسەتۋ، تاريحي تاعىلىمداردى ساقتاپ، قادىرلەۋدى ۇيرەتۋ جانە تاريحىن بىلسە، بولاشاقتا ءوز ەلىن قورعاي الاتىنداي قازاق ۇرپاقتارىن ءوسىرۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز،ماڭىزدى جۇمىستاردىڭ ءبىرى.اۋىل قايناعان تىرشىلىكتىڭ ورتاسى سەزىنە، تۇسىنە بىلگەن ادامعا ۇلكەن مەكتەپ.حالىق ماقالىندا «ۇلتاراقتاي بولسا دا، اتا قونىس جەر قىمبات،ات توبەلىندەي بولسا دا، تۋىپ وسكەن ەل قىمبات» دەپ بەكەر ايتىلماسا كەرەك. تۋعان جەر، وتان – كىمنىڭ دە بولسا جۇرەگىن شىمىرلاتاتىن ءتاتتى ءسوز. جەردۇنيەنى سان اينالساڭدا تۋعان جەرىنەن ارتىق جايلى قونىس تابا المايسىڭ. «ات اينالىپ قازىعىن تابار» — دەگەندەي، قانشا عاجايىپ مەكەن كورسەڭ دە، تۇبىندە جەرۇيىقتىڭ ءوز تۋعان جەرىن ەكەنىن تۇسىنەسىڭ.مەن تۋىپ - وسكەن امانگەلدى اۋدانى تاماشا تابيعاتى مەن اڭىز - اڭگىمەلەرىمەن، ءوزىنىڭ ونەرلى پەرزەنتتەرىمەن ايگىلى.سان مىڭداعان تىرشىلىك يەسىنە پانا بولعان اۋىلدىڭ ءار تاسىنا شەجىرە - جىر تىڭعانداي، اۋاسى شيپا، بۇلاعى بال. بۇل توپىراقتان كوپتەگەن ۇلى تۇلعالار شىققان. مەن ءوزىمنىڭ تۋعان جەرىمدى ماقتان ەتەمىن جانە ونىڭ الدىنداعى پەرزەنتتىك بورىشىمدى وتەۋگە ءازىرمىن. تۋعان جەرىم مەنىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىما ءوز اسەرىن تيگىزدى. اركىمنىڭ تۋعان جەرى - مىسىر شاھارى دەمەكشى ءوز تۋعان جەرىم وزىمە ىستىق. دۇنيەنىڭ قاي بۇرىشىندا جۇرسەڭدە تۋعان ايماعىندا وتكەن كۇندەر ەسىنەن كەتپەيدى. وندا وتكىزگەن بالالىق شاق، اياۋلى مەكتەبىم، ۇلاعاتتى ۇستازدارىم، ونىڭ تۇرعىندارىنىڭ جايدارلى جۇزدەرى، مەنىڭ جان دوستارىم، اسىر سالىپ ويناعان كوك وراي شالعىن، انامنىڭ قارا قازاندا پىسىرگەن باۋىرساعى، مەرەكە سايىن جايىلاتىن داستارحان وسىنىڭ ءبارى كۇنى كەشەگىدەي كوز الدىمدا. قانشا بيىك بەلەس باعىندىرساقتا، تورقالى تۋعان جەردىڭ قۇدىرەتىنەن اسا المايمىز.تۋعان ولكەم ءار ىسىمە شابىت بەرەدى، مۇنايعان كەزدە كوڭىلىمە جۇبانىش بولادى. مىڭداعان تاعدىرلارعا كۋا بولىپ، قويناۋى سىرعا تولى بۇل مەكەن مەنىڭ ارمانىما قانات بىتىرەدى. دۇنيەگە شىر ەتىپ كەلگەننەن انامنىڭ ىستىق ماحابباتىمەن سەزىنگەن تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتىم ەشقاشان جۇرەگىمنەن سونبەس.

بالالىقتىڭ كۋاسى بالاۋسا بەل،

قىرعا قونعان جايدارى جايسان ەل.

بار الەمدى الدىما اكەلسە دە،

وسى جۇماق مەكەندى اڭسار ەم.

اياۋلى ادام، بارشاسى، قارايتىندى،

ءمولدىر بۇلاق اشادى جان سارايىن.

قاسيەتتى توپىراعىنان ءنار الامىن،

بوي تۇزەگەن وزىمدە شىرشادايىن.

تۋعان جەرىم – تۇعىرىم،شاڭىراعىم،

ىستىق ماعان كەڭ بايتاق اتىرابىم،- دەگەن ولەڭ شۋماقتارىمەن ءوز تۋعان جەرىمە ارناعان جۇمىسىمدى اياقتاعىم كەلەدى.توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى، شىنىمەن دە، تۋعان جەرىمدە تۋىپ، تۋعان جەرىمدە ءوسىپ-ونگەننەن كەيىن قاشان دا تۋعان جەرىمە قول ۇشىن بەرسەم،ارمانىم جوق دەر ەدىم.

 

پىكىرلەر