ءسالافيزمنىڭ كەسىرىنەن تىلىمىزدەن ايىرىلاتىن بولدىق

418

نەبىر قيىن-قىستاۋ زاماندار بولعان كەزدە حالقىمىز تىلىنەن دە، جەرىنەن دە ايىرىلىپ قالاتىن ساتتەر تۋدى. الايدا، تاريح ساحناسىنا كوتەرىلگەن ۇلى تۇلعالارىمىز، كەيىنگى ۇرپاققا بارلىعىن اماناتتاپ، ءوز جاندارىن ءبىز ءۇشىن پيدا ەتتى. ءسالافيزمنىڭ ىقپالى مەملەكەتتىك تىلىمىزگە دە اسەرى كورىنۋدە. وسىعان وراي بۇگىنگى تاڭدا، تىلىمىزدەن دە ايىرىلىپ قالۋدىڭ قاۋپى كورىنەدى.
الەۋمەتتىك جەلىلەردەن ءجيى بايقايتىنىمىز قازاق ءتىلىنىڭ شۇبارلانىپ بارا جاتقاندىعى. ءسالافيزم اعىمىنداعىلاردىڭ اراب ءتىلى ارقىلى ءوز قاناتتارىن جايماقشى. قازاقشا سوزدەرمەن قوسىمشا تىركەسىپ ايتىلىپتا، جازىلىپتا ءجۇر. شۇبارلانۋدىڭ سوڭى ءتىلىمىزدى قۇردىمعا اپارىپ، الەۋمەتتىك جەلىدەگى جاس بۋىنداردىڭ ساناسىنا كەرى ىقپالىن تيگىزەردەي. جۇما كۇنى الەۋمەتتىك جەلىلەردەن «جۇما مۇباراك بولسىن» دەپ ەمەس، «جۇما قابىل بولسىن» دەپ قازاقشالاپ نەگە ايتپاسقا؟ تۋرا وسىلاي «ينشااللاھ» ەمەس، «قۇداي قالاسا»، «اللا جازسا» سىندى بالامالارى قازاق تىلىندە وتە كوپ. «يفتار»، «حالال»، «حارام»، «نيكياح» ت.ب. سوزدەردى قازاقشا پايدالانۋىمىز كەرەك. مۇسىلماندىققا شاقىرىپ، تولىقتاي حالىقتىڭ ساناسى مەن ءداستۇرىن وزگەرتۋگە، ءتىلدىڭ دە بۇرمالانۋى كورىنۋدە. ءدىني ءفاناتيزمنىڭ جولدارىنىڭ بىرىنە ءتىل وزگەرىسىن بۇگىندە جاتقىزۋعا دا بولادى.
اللا تاعالا قۇران كارىمدە «حۋجۋرات» سۇرەسىنىڭ 13-اياتىندا بىلاي دەگەن: «ءاي، ادام بالاسى! كۇدىكسىز، سەندەردى ءبىر ەر، ءبىر ايەلدەن جاراتتىق. سونداي-اق ءبىر-بىرلەرىڭدى تانۋلارىڭ ءۇشىن سەندەردى ۇلتتار، رۋلار قىلدىق. شىنىندا، اللانىڭ قاسىندا ەڭ ارداقتىلارىڭ – تاقۋالارىڭ…» ۇلتقا بولگەننەن كەيىن، ول ۇلتتىڭ وزىنە ءتان جاراتۋشىدان بەرىلگەن ءتىلى دە بولادى. بۇگىندە ءبىز قۇلشىلىق ەتەمىز، ءوزىمىزدى قالاعان دىنگە جاتقىزعانىمىزبەن دە، باسقا حالىقتىڭ تىلىنە ەلىكتەۋىمىز بەكەرشىلىك. ماسەلە ءبىزدىڭ بىرنەشە ءتىلدى تازا مەڭگەرگەنىمىزدە ەمەس. ءوز ءتىلىمىزدى بىلە تۇرا، شۇبارلاندىرىپ پايدالانۋىمىزدا. بۇل تاريحتاعى كەيبىر حالىقتارداعىداي ءوز تىلدەرىن بولاشاقتا جويىلۋىنىڭ قاۋپى بار. جاراتقاننىڭ الدىندا ءبىر-بىرىمىزدەن جاقسىلىعىمىزبەن ارتىق بولساق، باسقا تىلدە سويلەپ ارتىق بولا المايمىز.
پسەۆدوسالافيزم اعىمىنىڭ ۋاعىزداۋشىسى ءدىلمۇرات ماحاماتوۆتىڭ ء(دىلمۇرات ءابۋ مۋحامماد) «احي»، «ۋحتي» دەي بەرگەڭشە، اراب ءتىلىن تولىقتاي ۇيرەنىپ سويلەسىڭدەر دەگەن ۋاعىزى بار. بۇلدا ءبىر ءوز قاتارلارىنا قوسۋدىڭ جولى. قۇرانداعى «حۋجۋرات» سۇرەسىنەن حابارسىز ايتقان ادامنىڭ ءسوزى سەكىلدى. ياعني ادامنىڭ ءدىنى، ءبىلىمى، عىلىمى ارقىلى ءوز ءتىلىن دامىتپاي، سول مەكەندە پايدا بولعان تىلدە سويلەسە، مەملەكەتتىڭ قۇردىمعا كەتەرى داۋسىز. سوندىقتان بۇگىنگى ءبىز ءتىلىمىزدى شۇبارلاتپاي، ەلىمىزدى كەيىنگى ۇرپاققا اماناتتاعىمىز كەلسە، قازاق ءتىلىن تازا سويلەپ، جازا الۋىمىز قاجەت. «ءتىل – ادامنىڭ ادامدىق بەلگىسىنىڭ زورى، جۇمسايتىن قارۋىنىڭ ءبىرى» - دەپ، احمەت بايتۇرسىنۇلى بەكەر ايتپاعان. ايتپەسە، ءتىلدىڭ تازالىعىن ساقتاي الماساق، ۋاقىت وتە كەلە تىلىمىزدەن ايىرىلىپ قالعانىمىزدى بايقاماي دا قالامىز.
ءسالافيزمنىڭ ءدىني اعىمداعى ۋاعىزشىلارىنىڭ باسىمى قازاق تىلىندە ەمەس. تۋرا سونداي تىڭدارماندارى دا ۋاعىز ايتىلعان تىلمەن قوعامدا قارىم-قاتىناس جاسايدى. ولار قازاق ءتىلىن بىرتە-بىرتە جويىپ، ءدىني سوزدەرگە اراب ءتىلىن قوسىپ جاتىر. وزگە ەلدىڭ دە ۋاعىزشىلارىن تىڭداپ جاتقان ازاماتتارىمىز، سول ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ءتىلى ۇيرەنگىلەرى كەلەدى. بۇل ءۇردىس قوعامدا كەڭىنەن ەتك الۋدا. ءتىپتى ءداستۇرلى يسلامدى ۇستانۋشىلاردىڭ ءوزى قازاق تىلىنە، اراب ءتىلىن شۇبالانقى ەتىپ قوسۋدا. بۇلدا ءبىر ۇلكەن پروبلەما بولماق. قوعامنىڭ جىك-جىككە بولىنۋگە الىپ كەلەتىن جايتتارى دا تۋىندايدى. ءتىل ارقىلى ۇلكەن قاقتىعىستارعا جول بەرىلىپ جاتسا تاڭقالماڭىز. ءاربىر ازاماتىمىزدى ەلدىڭ تاعدىرى ويلاندىرسا، ءتىلىمىزدى ءوز قالپىندا تازا پايدالانۋعا تىرىسۋ كەرەك. «ءتىل – ۇلتتىڭ تاعدىرى»، - دەگەن اتالى ءسوز بار، سوندىقتان دا ءسالافيزمنىڭ ءتىلىمىزدى شۇبارلاپ جاتقان تاعدىرىنىڭ ويلاۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى.

تالاسبەك جامبىل

"ادىرنا" ۇلتتىق پورتالى

پىكىرلەر