قازاققا قاۋىپ ءتونىپ تۇر

504

وسىدان بىرنەشە كۇن بۇرىن، قازاقتىڭ ماڭدايالدى تاريحشىسىنان سۇحبات الۋعا باردىم. كوز الدىما  قازاقتىڭ ءتۇرلى ماسەلەلەرى جونىندە ەمەن جارقىن اڭگىمە ءوربىتىپ، قازاق تاريحىنان سۋسىنداپ قايتقانىم ەلەستەپ قويمادى.  كابينەتكە كىرگەن سوڭ ءاۋ دەگەننەن-اق، وزگە تىلدە سايراپ قويا بەردى. لەپىرىپ كەلگەن قايران كوڭىل، لەزدە سۋ سەپكەندەي باسىلدى.  ماسقارا، قازاقتىڭ ءتىس قاققان تاريحشىسى ورىس ءتىلدى ەكەن. ەسىمە بايتۇرسىنۇلىنىڭ «كىم قاي تىلدە سويلەسە، سول ەلگە قىزمەت ەتەدى» دەگەن ءتامسىلى ەرىكسىز ءتۇسىپ، ءبىر كۇرسىنىپ الۋدان ءارى اسا المادىم.

مىنە، وسىلايشا ورىستارعا قۇشاعىمىزدى كەڭىنەن اشىپ، ءتىلىن دە، ءدىنىن دە، بانكىسىن دە، كاسىپورنىن دا، قىل-اياعى باسى-ءبۇتىن ءوزىن دە كىرگىزدىك. قىتاي دەسە قويانداي قورقاتىنىمىز راس. الايدا كەشەگى ەلىمىزگە كىرىپ جاتقان 55 زاۋىتى رەسەيدىڭ قاسىندا شىبىن شاققان قۇرلى بولمايىن دەپ تۇر. نەگە دەيسىز بە؟! دەمەسەڭىز دە ايتايىن. «قازاقستاندى قىتاي باسىپ السا رەسەي اسكەري كومەك بەرەدى» دەگەن الدامشى ۇمىتپەن كۇن كەشىپ ءجۇرمىز. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا ورىستىڭ ءسىز بەن ءبىز بىلە بەرمەيتىن 7000 كاسىپورنى تىركەلگەن. ال قازاق حالقى سولاردىڭ ۋلى زاۋىتتارىنىڭ زاردابىن تارتۋدا. ورىستاردىڭ "رۋسنەفت", "لۋكويل", "گازپرومدارىندا" قازاقتار تەك جالشى بولا الادى. جوعارعى قىزمەتكە ءولىپ بارا جاتسا دا، جاقىنداتپايتىنى ايدان انىق.  ال قازاقتا تەك قازاقشا سويلەيتىن مەكەمە – مەشىت قانا. بۇل ءبىرىنشى ماسەلە.

ەكىنشىدەن، رەسەيدىڭ "كاسپي", "سبەربانك", "حوۋم كرەديت", "ۆتب", "الفا» بانكتەرى قانشا سۇراساڭىز دا، نەسيە بەرە بەرەتىن اقكوڭىل قارىز بەرۋشىلەردىڭ قاتارىندا. الايدا نەسيەنى  بەرۋىن بەرىپ الىپ، ەكى ەسە پايىزبەن قاناعاندا ناعىز "قامقورشى" ورىستاردىڭ شىنايى بەت-بەينەسىن كورۋگە بولادى. ءتىپتى ءبىز قۇدايداي تابىناتىن "تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى" مىڭ جەردەن مەملەكەتتىڭ اتىنان قورعالعانىمەن  ورىستىڭ "سبەربانكىنە" تاۋەلدى.

ۇشىنشىدەن، ەلدەگى ينتەرنەت-رەسۋرس، سايت، گازەتتەر 90 % ورىس تىلىندە اقپارات بەرەدى. قازاق ءتىلدى دەگەن سايتتاردىڭ ءوزى ءبىرىنشى اشىلعاندا ورىسشا بەتى اشىلادى. بۇنىڭ ءوزى العاشقى بەتتەن-اق ورىس تىلگە تاۋەلدىلىكتى بىلدىرەدى.  رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، ورىس تىلىندە 32 680, اعىلشىن تىلىندە 4500, قازاق تىلىندە نەبارى 4000 سايت بار. سولاردىڭ ىشىندە كوش باستاپ تۇرعانى، ورىس ءتىلدى zona.kz پەن zakon.kz سايتتارى. بۇ قالاي؟...

بۇعان ءبىز قازاقتار ءوزىمىز عانا كىنالىمىز. عالامتوردى قولدانۋشىلاردىڭ كوبىسى قازاقتار ەمەس، ورىس تىلدىلەر. سەبەبى ولاردىڭ وقىرماندارى عالامتور اقپاراتىندا بەلسەندى. قازاق ءتىلدى قولدانۋشىلاردىڭ دەنى نەگىزىنەن ساياسي، الەۋمەتتىك تاقىرىپتاردى تۇسىنبەيدى. ال جاستار جاعى جاڭالىققا قىزىعۋدان قالعان. ارينە، بىرەن-سارانى بولماسا...

تورتىنشىدەن، 3,900,000  ورىس قر-نىڭ ازاماتى. بۇل دەگەنىمىز 4 ميلليونعا دا جەتپەيتىن حالىقتىڭ ءبىزدى باياعىدا-اق باسىپ العانىنىڭ بەلگىسى. كوپ قورقىتادى، تەرەڭ باتىرادى دەۋشى ەدى. قازىر ءبارى كەرىسىنشە مە، جوق الدە، ءبىزدىڭ قازاق تايازدانىپ كەتتى مە؟! ايتپەسە، 4 ميلليون وزگە ۇلتتى تايراڭداتىپ، كوپشىلىك ازشىلىققا باعىنعان بىزدەن وزگە كىمدى كوردىڭىز؟

بەسىنشىدەن، ءبىز ءوزى اۋەلدەن وسەكتەن اۋلاق، شىندىقتى تۋ ەتكەن دەپ ورىستارعا جاقىن جۇرۋگە تىرىساتىن حالىقپىز. سانامىزدا «ورىستار سونداي جاقسى حالىق» دەگەن يدەولوگيانىڭ ءسىڭىپ قالعانى سونشالىق، اتا-اناڭ ورىسپەن دوس ەكەنىڭدى ەستىسە، توبەسى كوككە جەتكەنشە قۋانادى. ياعني بىزدە 100 % رەسەيدىڭ يدەولوگياسى.

قىسقاسى، قاۋىپ كىمنەن ءتونىپ تۇرعانىن تۇيسىگىڭىزبەن سەزە بەرىڭىز..

 

 

اقگۇل ايداربەكقىزى

«ادىرنا» ۇلتتىق پورتالى

پىكىرلەر