ساباققا كەرەگى - كوپ ءəدىس ەمەس، ءدوپ ءəدىس!

321

1.باۋىرجان مومىشۇلى سوعىستا ءجۇرىپ كۇندەلىك جۇرگىزگەن. ول جازبالارى 37 دəپتەرگە جەتكەن.بۇل- باۋىرجان سوعىستا جاي جۇرگەن جوق اناليز جاسادى، ويلاندى، تولعاندى دەگەن ءسوز. قان كەشىپ ءجۇرىپ كىتاپ ديكتوۆات ەتتى. سودان الەكساندر بەك "ۆولوكولامسكوە شوسسەنى" جازدى. ەگەر سوعىستا ىزدەنۋگە، كىتاپ وقۋعا بولسا، جايشىلىقتا ىزدەنۋگە، وقۋعا بولادى دەگەن ءسوز. (كىتاپ وقۋعا ۋاقىت جوق، مۇمكىندىك جوق دەيتىندەر ءۇشىن). مەنىڭشە، مۇعالىمگە ەڭ كەرەك قاسيەتتىڭ ءبىرى-ىزدەنىس. وسىنى توقتاتقان مۇعالىم مۇعالىم بولۋدى دا توقتاتادى.
2. جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىن سىنايتىندار كوپ،- ءبىلىپ سىنايتىندار از. كەمشىلىگى جوق ەمەس، جاقسىلىقتارى دا از ەمەس. ەكى جاقسىلىعىن ايتايىن:
1. قازىرگى پəندەر شىنايى ومىرگە قاتتى جاقىنداتىلعان. مىسالى، اعىلشىن ءتىلىن وقىدىڭ با، وندا كەرەك جەردە اعىلشىنشا سويلەي ءبىل دەگەنگە سايادى. بۇل ون جىل نەمىسشە وقىپ، نەمىسشە نان سۇراپ جەي الماۋدان باسقا جول.
2. مىسالى əدەبيەت ءپəنىنىڭ وقۋ ماقساتتارى تەورياعا، تالداۋعا نەگىزدەلگەن. دəل قازىر مەكتەپتەگى تەوريادان الشاقتاڭقىراپ قالعان مۇعالىمدەر وقۋ ماقساتتارىنا كەلگەندە قينالىڭقىراپ ءجۇر. مىقتى ماماندار دا بار. ەندى تەوريانى ىندەتىپ ىزدەپ، ىزدەنىپ وقىماي بولمايدى.
3. ساباققا كەرەگى -كوپ ءəدىس ەمەس، ءدوپ ءəدىس. ءƏدىس دەگەن-ماقسات ەمەس، ماقساتقا جەتۋدىڭ قۇرالى. ساباققا كوپ ءəدىستى تىقپالاپ، بالانى اسىقتىرعاننان گورى، ماقساتقا اپاراتىن ءدوپ ءəدىستى كىرىكتىرگەن دۇرىس.
4. جوسپار ساباق ءۇشىن جاسالادى، ساباق جوسپار ءۇشىن وتىلمەيدى. ساباقتىڭ ماقساتى-جوسپاردى ورىنداپ شىعۋ ەمەس، جوسپارلى əرەكەت ەتە وتىرىپ، بالاعا ۇيرەتۋ ھəم بالانىڭ ۇيرەنۋىنە جاعداي جاساۋ. سيتۋاتسيا دەگەن بار. سيتۋاتسياعا بايلانىستى جوسپارداعى كەيبىر əرەكەتتەر، امالدار وزگەرۋى ياكي ورىندالماي قالۋى دا بەك مۇمكىن. بۇل- قالىپتى جاعداي.
5. فرانسۋزدىڭ "راپپورت" دەگەن ءسوزى بار. قازاقشا بايلانىس دەگەنگە كەلەدى. كونتاكت. مۇعالىم سىنىپپەن بايلانىس ورناتا ءبىلۋى كەرەك. وقۋشىلاردىڭ اراسىندا دا نىق بايلانىس ورناتۋعا جاعداي جاساۋ كەرەك. وسىنى ورناتقان مۇعالىمنىڭ ساباعى جەمىستى بولادى. كەرىسىنشە، بەس-التى جىل ءبىر سىنىپقا ساباق بەرىپ ءجۇرىپ، سىنىپپەن بايلانىس ورناتا المايتىن مۇعالىمدەر دە بار. بۇل مۇعالىمدى سىنىپ قابىلدامادى دەگەن ءسوز. بۇل سىنىپتا تانىم پروتسەسى باياۋلايدى.
6. مەنىڭشە، مۇعالىمنىڭ ەڭ باستى مىندەتى-بالانى وياتۋ. "مەنىڭ اتىم-قوجادا" راحمانۇلى اعاي:"مەن سۇلتاننىڭ شىراعىن جاعا المادىم" دەيدى. شىراعىن جاعۋ دەگەن ەڭ ۇلى مəسەلەنىڭ ءبىرى. عالىمدار قار ۇلپالارىنىڭ ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىندىعىن انىقتاعان. كەپلەر، بەنتلي سىندى بىلگىشتەر وسىلاي دەيدى. قولىڭا قونسا، əپ سəتتە ەرىپ كەتەتىن ءəربىر قار ۇلپاسىنىڭ وزىنە عانا تəن قايتالانبايتىن فورماسى بولادى ەكەن. وسىعان سۇيەنىپ مەنىڭ مىناداي تۇجىرىم جاساۋعا اقىم بار دەپ ويلايمىن:ء"Əربىر بالا دا قايتالانبايتىن قۇبىلىس. ۇستاز الدىندا وتىرعان əر بالانىڭ بۇل ومىرگە بۇعان دەيىن ەشكىمگە بەرىلمەگەن، بۇدان كەيىن دە ەشكىمگە بەرىلمەيتىن ەرەكشە قابىلەت پەن قاسيەتتى ارقالاپ كەلگەنىن ءبىلۋ كەرەك ھəم ونى بالاعا ءبىلدىرۋ كەرەك.
6. قيىنداتپاۋ، كەرىسىنشە وڭايلاتۋ. بالانى قيناي بەرگەننەن ءبىلىمدى بولمايدى. مىسالى بىلتىرعى نۇسقاۋ حاتتا (بيىلعىنى وقىعام جوق) ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىلارىنا العاشقى جارتىجىلدىقتا ءۇي تاپسىرماسىن بەرمەۋ ۇسىنىلعان. بالا مەكتەپكە ۇيرەنۋ، بەيىمدەلۋ كەرەك. ويناۋ دا كەرەك. مەكتەپكە ەندى كەلگەن بالاعا شەكتەن تىس تاپسىرما بەرۋ -مەكتەپتەن الشاقتاتۋ، بەزدىرۋ دەگەن ءسوز.
قىسقاشا وسى. اقىلىم اسقان سوڭ ەمەس، سول سالادا جۇرگەن سوڭ تۇيگەندەرىممەن ءبولىسىپ جاتىرمىن.

 

اباي قالشابەك

"ادىرنا" ۇلتتىق پورتالى

پىكىرلەر