دوللار كەتتى دوڭگەلەپ:  كوك قاعازدىڭ قۇنى 420 تەڭگە بولا ما؟!

318

وسى اپتا باستالعالى ءۇش كۇن قاتارىنان قازاقستان قور بيرجاسىندا كوك قاعازدىق قۇنى شارىقتاپ تۇر. قور نارىعىندا قازىر 1 دوللاردىڭ قۇنى  387,15 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر. ال ۆاليۋتا ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىنىڭ كەيبىرى ءبىر دوللاردى 391 تەڭگەدەن ساتۋدا.  قارجى سالاسىنىڭ ماماندارى «تەڭگەنى ەركىن اينالىمعا جىبەرۋدەن قورىقپاۋ كەرەك. دوللاردىڭ ەكپىنى باسىلعان سوڭ تەڭگە كۇش جيناي باستايدى» دەسە دە، بۇقارادا الاڭداۋ باسىم. ءتىپتى «دوللاردىڭ قۇنى 420 تەڭگە بولاتىنى جايلى» داقپىرت تا ءورشىپ تۇر.

بۇل ارادا ءبىز ارنايى «ادىرنا» ۇلتتىق پورتالىنىڭ وقىرماندارى ءۇشىن تەڭگەنىڭ تاعدىرى جايلى ەكونوميست-ساراپشىلارمەن پىكىرلەسىپ كوردىك.

  دوللار نەگە 390 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر؟

الدىمەن، قازاقستان قور بيرجاسىندا دوللار قىمباتتاعان سايىن بىردەن ۆاليۋتا باعامىن وزگەرتە قوياتىن ايىرباستاۋ پۋنكتتەرى جايلى ءسوز ەتسەك. مىسالى، كەشە قور بيرجاسىندا ءبىر دوللار 388,15 تەڭگەدەن ساتىلسا، كەيبىر ۆاليۋتا ايىرباستاۋ ورىندارىندا دوللار  390-391 تەڭگەدەن ساتىلدى. بۇعان قاتىستى سالا ماماندارى «تەڭگەگە وزگە فاكتورلان بولەك  ۆاليۋتا الىپساتارلارىنان دا قىسىم كەلىپ جاتىر» دەيدى.

بۇل رەتتە قارجىگەر  ارمان مۋسين «دوللاردى ۇلتتىق بانك بەلگىلەگەن باعامنان جوعارى قويىپ ساتاتىن ايىرباستاۋ ورىندارى بار. ۆاليۋتا تاۋەكەلىن ولار ادەيى قابىلدايدى. مىسالى، 2014 جىلى ءبىر دوللار 187 تەڭگەگە كوتەرىلگەن تۇستا ۆاليۋتا الىپساتارلارى اينالىمداعى دوللاردى كوبەيتىپ جىبەردى دە، ۇلتتىق بانك ونى ساتىپ الا بەردى. وسىدان بارىپ اينالىمداعى دوللاردىڭ كولەمى ارتىپ، تەڭگەدەن ءال كەتتى. قالاي دەسەك تە، ۆاليۋتا الىپساتارلارى دوللار ءسال قىمباتتاسا بولدى، ونى ودان ءارى قىمباتتاتىپ، اجيوتاج تۋدىرۋعا بەيىل. مىسالى قور بيرجاسىندا كەشە دوللار 388 تەڭگەدەن ءسال اسىپ تۇر ەدى، ۆاليۋتا ايىرباستاۋ ورىندارى كوك قاعازدى 390 تەڭگەدەن باعالاپ جاتتى. ال بۇل قۇبىلىس قاراپايىم حالىقتىڭ الاڭداۋىن ۇدەتىپ جىبەرەتىنى راس. سوندىقتان كەلەشەكتە ۆاليۋتا ايىرباستاۋ ورىندارىنا قاتىستى زاڭدى كۇشەيتۋ كەرەك» دەدى.

قارجىگەردىڭ پايىمداۋىنشا، تمد ەلدەرىندە، شەت مەملەكەتتەردە وتىرىپ ساۋداسىن جۇرگىزىپ وتىرعان ۆاليۋتا الىپساتارلارى ءبىز ءۇشىن قاۋىپتى. «ولار ءساتى كەلگەندە ۆاليۋتا باعامىمەن ويناپ، ءتىپتى بيرجاداعى اكتسيالاردىڭ قۇنىن دا ءبىر ساتتە ءتۇسىرىپ جىبەرە الادى. ال مۇنىڭ سوڭى ۇلكەن شىعىنعا اپارىپ سوقتىرادى. سوندىقتان  ءبىرىنشى كەزەكتە ۆاليۋتا الىپساتارلارىنا  مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتكەننەن كەم بولمايمىز» دەيدى مامان.

  بۇدان ءارى تەڭگەنى تەجەپ ۇستاۋ قيىن

جالپى، مامانداردىڭ پايىمىنشا،  تەڭگەنى تەجەپ ۇستاۋ ەكونوميكا ءۇشىن دە ءتيىمسىز. ەكونوميكا عىلىمىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور بەيسەنبەك زيابەكوۆتىڭ ايتۋىنشا، 2009 جىلدان بەرى تەڭگەنى قانشا جەردەن تەجەپ ۇستاعانمەن، دوللاردىڭ باعامى ءوسىپ وتىردى. عالىمنىڭ پايىمىنشا، قازىر قازاقستاننىڭ التىن ۆاليۋتا قورىنان تەڭگەنى تەجەپ ۇستاۋ ءۇشىن ءبىرشاما قارجى الىنىپ جاتىر.

«ۇلتتىق بانك تەڭگەنى قورعايمىز دەپ التىن-ۆاليۋتا قورىنان قانشاما قارجى الىپ جاتىر. بىراق سوڭعى 10 جىل بويى اراعا جىل سالىپ تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋى تولاستار ەمەس. سوندىقتان بۇل ارادا تەڭگەنى تەجەپ ۇستاۋ ماقساتىندا التىن-ۆاليۋتا قورىنان قارجى الا بەرگەننىڭ ەش ءمانى جوق. تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋىنا سىرتقى فاكتورلار قاتتى اسەر ەتىپ وتىر. رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ قۇلىدىراۋى، ءرۋبلدىڭ قۇنسىزدانۋى، مۇناي باعامىنىڭ ءتۇسۋى، قىتاي مەن اقش اراسىنداعى  سانكتسيالار الماسۋ مۇنىڭ بارلىعى الەم ەكونوميكاسىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. قازاقستان شيكىزاتقا بايلانعان ەل. ءبىز وزىمىزدە ءونىم وندىرگەننەن گورى شيكىزاتتى سىرتقا ەكسپورتايمىز. ەلگە كەلەتىن يمپورتتار تاسقىنى كوپ. سوندىقتان كوپ نارسەنى شەتەلدەن الاتىندىقتان  الەم ەكونوميكاسىندا بولىپ جايتقان جايتتار بىزگە اسەر ەتپەي قويمايدى. ءبىز بولاشاقتا وتاندىق ءوندىرىستىڭ تۇساۋىن شەشپەسەك، تەڭگەنى تىعىرىقتان شىعارا المايمىز. بۇل ارادا ءبىزدى قۇتقاراتىن وتاندىق ءوندىرىس» دەيدى ەكونوميست-عالىم بەيسەنبەك زيابەكوۆ.

عالىمنىڭ ءسوزى دالەلدى بوۋلى ءۇشىن ءبىز سوڭعى 10 جىلدا تەڭگە باعامى قالاي تۇزىلگەنىن  ارنايى دياگراممامەن كورسەتتىك:

  دوللار قاشان 400 تەڭگەدەن اسادى؟

ال ەندى مامانداردىڭ پايىمىنشا، بيىل ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت جىل سوڭىنا دەيىن دوللاردى 388 تەڭگەنىڭ اينالاسىندا ۇستاپ تۇرا الادى. كەلەر جىلدان باستاپ دوللاردىڭ باعامى 400 تەڭگەنى ماڭايلاۋى ابدەن مۇمكىن.

بۇل رەتتە ەكونوميست-ساراپشى توعجان شاياحمەتوۆا:

«مۇناي ەندى بۇرىنعىداي بولمايدى. قازىر مۇنايعا سەنىپ وتىراتىن كەزەڭ ءوتتى. سوندىقتان كەلەر جىلى بىزگە قىمبات دوللارعا كوندىگۋگە تۋرا كەلەدى. كەلەر جىلدان باستاپ الەمدىك نارىقتا جاڭا مۇناي كەن ورىندارىنىڭ كوپتەپ اشىلۋى، اقش-تىڭ اينالىمداعى مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن كوبەيتىپ جىبەرۋى ءوز اسەرىن بەرە باستايدى. اقش قازىر تاقتاتاس مۇنايىن كوپتەپ شىعارا باستادى. اينالىمداعى مۇنايدىڭ كوبەيۋى ونىڭ باعاسىن دا ارزانداتىپ جىبەرەتىنى داۋسىز. دەمەك، بولجام بويىنشا كەلەر جىلدىڭ باسىندا-اق كوك قاعاز قىمباتتاپ، ءبىراز ەلدەردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى قۇنىن جوعالتا باستايدى. ونىڭ ىشىندە ارينە قازاقستان دا بار»،-دەدى.

مامانداردىڭ كەلەر 2020 جىلعى دوللار باعامىنا قاتىستى بولجامدارىن دا ءبىز ارنايى گرافامەن كورسەتتىك:

 

نە ىستەۋ كەرەك؟

وسىلايشا، بىرقاتار ماماندار كەلەر جىل تەڭگەگە تاعى دا اۋىرتپالىق تۇسەتىنىن ايتىپ وتىر. ال بۇل تىعىرىقتان قالاي شىعۋ كەرەكتىگى جونىندە مامانداردىڭ پايىمىنشا، تەڭگەنى تىعىرىقتان الىپ شىعاتىن تەك وتاندىق ءوندىرىس. «سوندىقتان بولاشاقتا وتاندىق ءوندىرىستىڭ ءونىم ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىرىپ، قابىرعامىزعا قاعىلاتىن شەگەگە دەيىن وتاندىق ءونىم  بولۋىنا كۇش سالعانىمىز ابزال» دەدى ماماندار.

 

قارلىعاش سايلاۋباەۆا
"ادىرنا" ۇلتتىق پورتالى

پىكىرلەر