اياگۇل مانتاي: "قارعىس"

166

سول جىلى ماسكەۋگە اسپيرانتۋراعا تۇسۋگە دايىندالىپ، قۇجاتىمدى تاپسىرىپ، ۋاقىتشا حوستەلدى پانالادىم. جارتىلاي كارىس، جارتىلاي ورىس الەكساندرا ەسىمدى  قىزبەن ءبىر بولمەدە تۇردىم. ول كۇن سايىن جۇمىسقا تاڭەرتەڭ ەرتە كەتىپ، كەش كەلەتىن، مەن دە كۇن سايىن كىتاپحاناعا بارىپ، ەمتيحانعا دايىندالدىم. الەكساندرا جۇمىستان كەش كەلىپ، ەرتە ۇيىقتاپ قالاتىن.  بىرگە  تۇرىپ جاتقانىمىزعا ءبىر جەتى وتسە دە،   شاي ءىشىپ، اڭگىمەلەسكەن ەمەسپىز. سەنبى كۇنى كەشكىسىن الەكساندرا: – ايا، ەرتەڭ كىتاپحاناعا بارمايسىڭ با؟– دەپ سۇرادى. مەنىڭ جاۋابىمدى كۇتپەستەن: – ەرتەڭ مەنىمەن ورمانعا بارعىڭ كەلمەي مە؟ – دەدى.  ەتجەڭدى، باياۋ قوزعالاتىن الەكساندرانىڭ سالماقتى، سابىرلى مىنەزى ۇنايتىن. ونىڭ بۇل ۇسىنىسىن قۋانا قابىلدادىم.  ماسكەۋدە كۇن ىستىق ەدى. ساياباقتاعى سۋبۇرقاقتىڭ قاسىندا از ايالداپ، ورمانعا قاراي وتتىك. ورماندا سەرۋەندەپ جۇرگەن ادام كوپ ەكەن. – توعاننىڭ جاعاسىندا وتىرايىقشى،  – دەپ الەكساندرا ۇيدەن  الىپ شىققان كىشكەنتاي ودەيالدى جەرگە توسەدى.  توعاندا ەركەلەي ءجۇزىپ جۇرگەن ۇيرەكتەرگە ەكەۋمىز نان بەرىپ، ولاردىڭ ارەكەتىن باقىلاپ،  ۇنسىز وتىردىق. مىنەزى تۇيىق الەكساندرامەن  نە جايلى سويلەسۋگە بولاتىنىن، ونىڭ جانىنا قانداي تاقىرىپ جاقىن ەكەنىن ويلادىم. – ايا، سەن تاعدىر دەگەنگە سەنەسىڭ بە؟ جالپى تاعدىردى وزگەرتۋگە بولا ما؟  –دەپ ۇنسىزدىكتى الەكساندرا بۇزدى. ماعان دەكارتتىڭ «تاعدىردى ەمەس، ءوزىن-ءوزى جەڭۋگە تالپىنۋ كەرەك» دەگەن  تانىمى جاقىن.  الەكساندرا سۇراق قويعان كەزدە  ەسىمە ەكى قولى جوق بالا ءتۇستى.  – بۇرىن الماتىدا تۇرعان كەزىمدە ەكى قولى جوق بالانى قاتتى ايايتىنمىن. ءوزىن ءبىر-ەكى رەت ءوزىم تۇراتىن كوشەدەن كورگەم. سول بالانى ەسىمە الاتىنمىن دا، جىلاي بەرەتىنمىن. كەيىن بۇل ونىڭ تاعدىرى ەكەنىن، ومىرمەن كۇرەسىپ جۇرگەن ونى اياۋىم، مۇسىركەۋىم ەشتەڭەنى شەشپەيتىنىن ءتۇسىندىم. قازىر ونى ەسىمە العان كەزدە «بالاپان، مەن ساعان ماڭگىلىك ءومىردىڭ يگىلىگىن تىلەيمىن!  ادامعا قيىنشىلىقپەن بەتپە-بەت كەلۋ عانا  ەمەس، ءولىم دە ءتان.  ءبىز ءبارىمىز قۇدايعا ورالامىز. سەنىڭ ماڭگىلىك ومىردە جاقسى ءومىر سۇرەتىنىڭە سەنەم. سەن مىقتىسىڭ!» دەپ ونىمەن ىشتەي سويلەسەم. ءبىز ەشقاشان تاعدىردى تاڭداي المايمىز: قانداي ۇيدە تۇراتىنىمىزدى، قانداي ماشينا مىنەتىنىمىزدى، قانداي كويلەك كيەتىنىمىزدى، تاماق ىشەتىنىمىزدى  تاڭداي الساق، الارمىز، بىراق تاعدىرىمىزدى تاڭداي المايمىز، – دەپ وعان قاراعان كەزىمدە الەكساندرا جىلاپ وتىر ەدى. «مۇڭلى اڭگىمە ايتىپ، الەكساندرانىڭ نازىك جانىن جارالاپ الدىم-اۋ» دەپ وكىنىپ قالدىم. ول: – ايا، سەنىمەن كۇندە سويلەسكىم كەلەتىن. سەنى العاش كورگەن ساتتە، كوزىڭە كوزىم تۇسكەندە  «جانىمدى تۇسىنەتىن ادامدى اقىرى تاپتىم-اۋ» دەپ قۋاندىم. ادامنىڭ جانارى ەشقاشان الدامايدى. سەنىمەن تانىستىرعان تاعدىرىما ريزامىن،  – دەپ كوز جاسىن ءسۇرتتى. – الەكساندرا، ەگەر مۇڭلى اڭگىمە ايتىپ، سەنىڭ جانىڭدى اۋىرتسام، كەشىرشى، – دەدىم ءوزىمدى كىنالى سەزىنىپ.  ول  شاشىمدى ەركەلەتە سيپاپ، باسىمدى كەۋدەسىنە باستى. – ايا، كەشىرىم سۇراماشى. سۇراعىما جاۋاپ الدىم با دەپ قۋانىپ وتىرسام،  مۇنىڭ نە؟ – دەپ مۇڭلى جىميدى. – الماتىدا ءبىز تۇرعان جاتاقحانادا جالعىز باستى مۇگەدەك ايەل بولاتىن. جالعىز قىزى مىلقاۋ. سول ايەلدىڭ ءوز بەتىمەن اقيقاتتى ىزدەۋى مەنى تاڭقالدىراتىن. ءوزى مۇگەدەك، جالعىز قىزى مۇگەدەك، بىراق قۇدايدان ءۇمىت ۇزبەگەن. ناماز وقيتىن. جاتاقحانادا ەدەن جۋاتىن.  ايەلدى جاتاقحانانىڭ كومەندانتى جۇمىستان  شىعارىپ جىبەردى. ايەل قىزىمەن پاتەرگە كوشەتىن بولدى.  ونى قورعاي الماعانىم ءۇشىن قاتتى ۇيالدىم. باراتىن جەرى بەلگىسىز ايەل جىلى جىميىپ: «جاڭا پاتەرگە جايعاسىپ العاسىن سەنى قوناققا شاقىرام، ۇيگە كەلىپ تۇراسىڭ عوي» دەپ ەدى. سول ساتتە ايەلدىڭ جىگەرلىلىگىنە، ىشكى رۋحىنىڭ مىقتىلىعىنا ءتانتى بولدىم. ونىڭ قۇدايعا دەگەن سەنىمىنە  تاڭقالۋمەن كەلەمىن،  – دەپ جادىمدا قالعان مۇگەدەك ايەلدىڭ تاعدىرىن بايانداپ بەردىم.  الەكساندرا: – نەتكەن رۋحى مىقتى ايەل، – دەپ باسىن تاڭدانا شايقادى. – تۇسىنگەنىم: ءبىز ەشقاشان وزىمىزدە باردى  باعالاي المايمىز، «بار» كوز الدىمىزدا «جوققا» اينالعان كەزدە عانا ونىڭ قادىرىن تۇسىنەمىز. ءبىز ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان پەندەمىز، سوندىقتان بىزگە قاتەلىك ءتان. قۇداي قاتەلەسكەن ادامعا قاتەلىگىن جوندەۋگە ارقاشان مۇمكىندىك بەرەدى، – دەدىم.   الەكساندرا ءۇنسىز ۇزاق وتىردى. مەن دە ۇنسىزدىكتى بۇزعىم كەلگەن جوق. الدەن سوڭ تەرەڭ كۇرسىنىپ: – ءبىزدىڭ وتباسىنداعى بارلىق قىز جاسى قىرىققا جەتكەندە جىندانىپ كەتەدى. اكەمنىڭ ءۇش قارىنداسى جىندىحانادا جاتىر. مەنىڭ تۋعان اپكەم دە جىندانىپ، دۇنيەدەن ءوتتى. ءبىزدىڭ وتباسىنا قارعىس تيگەن. بەس جىلدان كەيىن قىرىققا تولامىن، مەن دە جىندانىپ كەتەمىن بە دەپ قورقام، – دەپ جاساۋراعان جانارىن كورسەتكىسى كەلمەي، تەرىس بۇرىلدى.  الەكساندرادان مۇنداي اڭگىمە ەستيمىن دەپ ويلاماعان ەدىم،  نە دەرىمدى بىلمەي، قاتتى قينالدىم.  – ادامنىڭ تاعدىرىن قارعىس وزگەرتەدى دەگەنگە ءوز باسىم سەنەم. مەنىڭ اپكەلەرىمنىڭ تاعدىرىنا و باستا جىندى بولۋ جازىلماعان شىعار؟ – دەپ ول مەنىڭ بەتىمە سۇراۋلى جۇزبەن قارادى.  نە دەپ جاۋاپ بەرەرىمدى بىلمەي، جانارىمدى الىپ قاشتىم. – اتام جاس كەزىندە بىرەۋدىڭ ون ەكىدە ءبىر گۇلى اشىلماعان قىزىنىڭ وبالىنا قالىپتى. مۇنداي قورلىققا شىداي الماعان قىز اسىلىپ ءولىپتى. ولەر الدىندا اتام اكەمدى شاقىرىپ، «سول جاس قىزدىڭ عانا ەمەس، ءوز قىزدارىمنىڭ دا وبالىنا قالدىم. مەن پاكتىگىنەن ايىرىپ، قورلاعان قىزدىڭ قارعىسى قىزدارىمدى جىنداندىرىپ جىبەردى. سەن ەشقاشان ەشبىر ايەلدىڭ وبالىنا قالماشى» دەپ جىلاپتى. تۋعان اپكەلەرى، ۇلكەن قىزى جىندانىپ كەتكەن  اكەمنىڭ كۇيىگى ىشىنە ءتۇسىپ كەتتى بىلەم، ومىردەن ەرتە كەتتى. انام اشىپ ەشتەڭە ايتپاسا دا، سەزەم عوي، مەنىڭ قىرىققا كەلۋىمنەن قاتتى قورقادى. اكەم ولەرىنىڭ الدىندا اعاما، تۋعان ۇلىنا «ەشبىر ايەل بالاسىنىڭ وبالىنا قالمادىم. اتاڭ ارقالاعان قارعىس وتباسىمىزدىڭ بەرەكەسىن كەتىردى. ۇلىم، سەن ەشبىر ايەلدىڭ وبالىنا قالماشى، مەنىڭ وسى ءوتىنىشىمدى كەيىن ءوز ۇلدارىڭا دا جەتكىزشى» دەپ جالىنىپتى.  مۇڭلى الەكساندرانى جۇباتا الماسىمدى بىلسەم دە، جۇباتقان بولدىم، ىشىمنەن «سەنى تاعدىرىڭ جۇباتسىن!» دەپ تىلەدىم. – جانىما باتاتىن وتباسىمىزدىڭ تراگەدياسى بار، ءوز ومىرىمدەگى ساتسىزدىكتەر بار ءارى بولاشاعىمدى ويلاپ، قامىعاتىنىم بار،   ءبىر كۇنى جانىمدى جەگىدەي جەگەن ويدان ارىلعىم كەلدى.  وزىمە قولجۇمساماق بولىپ، ءدارى ءىشتىم. كوزىم جۇمىلىپ ۇيىقتاپ بارا جاتتىم. «تۇر! تۇر! تۇر!» دەگەن داۋىستى بىرنەشە رەت ەستىدىم. «تۇر!» دەگەن داۋىستان بولەك  «كەل! كەل! كەل!» دەپ شاقىرعان داۋىستى قاتار ەستىدىم. ءبىر كەزدە «ءوزىڭدى ولتىرمە! ولتىرمە! ءبىز ءوزىمىزدى ولتىردىك. قازىر كۇن سايىن جىلايمىز. ءوزىڭدى ولتىرمەشى. ءومىرىڭ قانداي قيىن بولسا دا، ولتىرمە!» دەپ جىلاعان زارلى داۋىستاردى ەستىدىم. ءوزىم بولسام، ەركىمنەن تىس ۇيىقتاپ بارا جاتىرمىن، بىراق الگى «ءوزىڭدى ولتىرمە! ولتىرمەشى» دەگەن  زارلى داۋىستار قۇيقامدى شىمىرلاتتى. «تۇر! تۇر! تۇر!» دەگەن ءامىرلى داۋىس تا قويار ەمەس. «كەل! كەل! كەل!» دەپ شاقىرعان داۋىس تا باستىرمالاتىپ بارا جاتىر. ءبىر كەزدە ىرجيىپ كۇلىپ تۇرعان قۇبىجىق بەينەسىندەگى ءىبىلىستى كوردىم.  «مەنى «كەل!» دەپ شاقىرىپ جاتقان وسى ءىبىلىس ەكەن عوي، جوق، مەن وعان بارمايمىن» دەپ ويلاپ قويدىم. ويلاعانىم سول ەكەن «تۇر! تۇر! تۇر!» دەگەن داۋىس قۇلاعىما جاعىپ بارا جاتتى. بار كۇشىمدى جيناپ، ورنىمنان تۇرىپ، ساۋساعىمدى  اۋزىما تىعىپ، ىشكەن ءدارىمدى قۇسىپ تاستادىم.  وزىنە قولجۇمساپ ولگەن ادامدار ءبىزدىڭ ولار سەكىلدى ارعى دۇنيەدە ازاپ شەككەنىمىزدى، جىلاعانىمىزدى قالامايدى، نەگە ءبىز مىنا جالعان ومىردە وزگەلەردىڭ باقىتىن، دۇنيەسىن قىزعانامىز؟ باسىمنان وتكەن وسى وقيعادان كەيىن ادام ءومىرى قانداي قيىن، ازاپقا تولى بولسا دا، وزىنە ەشقاشان قولجۇمساپ ولۋگە بولمايتىنىن ءتۇسىندىم. ءومىر قانداي قيىن بولسا دا، ونى تاعدىردىڭ سىيى دەپ قابىلداۋ كەرەك. مەن بۇل جالعان ءومىردى ماڭگىلىك ءومىر ءۇشىن سۇرەم، سول ومىردەن ءمان تابۋ ءۇشىن سۇرەم. قۇداي بەرگەن ومىرگە قاناعاتتانباۋعا ءبىزدىڭ ەشقانداي قاقىمىز جوق،  – دەدى ول نىق سەنىممەن.     – ءبىزدى قۇداي جەر بەتىنە پەرىشتە كەيپىندە جىبەرىپ ەدى، ءبىز وعان كۇنا جاساۋعا قابىلەتتى بەينەمىزبەن ورالامىز. ءبىزدىڭ كەيبىرىمىز عانا كىرلەتىپ العان جانىمىزعا جانىمىز اشىپ، تازارعىمىز كەلىپ، ار ازابىن تارتامىز. كەيبىرىمىز  ومىرگە قۇددى كۇنا جاساۋ ءۇشىن كەلگەندەي ءوزىمىزدى ەشقاشان وزگەرتكىمىز كەلمەيدى. ىزگىلىك جاساپ، اينالاسىنا يماني-نۇرىن شاشىپ جۇرەتىن جانداردى  ءبىرىمىز قابىلداساق، ءبىرىمىز قابىلداي المايمىز. سەبەبى، ولار بىزگە ۇقسامايدى، ولاردىڭ بولمىسىن ءوز تانىمىمىز تۇرعىسىنان عانا باعالاي الامىز. كوپشىلىگىمىز وزگەلەردىڭ  پىكىرىنە تاۋەلدىمىز، ەگەر بىرەۋ ءبىز تۋرالى تەرىس پىكىردە بولسا، جانىمىز جارالانىپ، ومىردەن ءتۇڭىلىپ كەتەمىز. شىن مانىندە، ءبىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدى، قانداي ادام ەكەنىمىزدى قۇدايدان باسقا ەشكىم بىلمەيدى. بىرەۋدىڭ تاعدىرىن تالقىلاپ وتىرىپ،  مورالدىق ءۆامپيردىڭ ءرولىن وينايمىز . ول ادامنىڭ جۇيكەسىنە سالماق ءتۇسىرىپ، ونى دەپرەسسياعا تۇسىرەتىنىمىزدى، ءتىپتى وزىنە قولجۇمساۋعا (قۇداي ساقتاسىن) يتەرمەلەيتىنىمىزدى پايىمداي دا المايمىز. ءوز-وزىنە قولجۇمساپ ولەتىن ادامداردىڭ كوپشىلىگى جۇرتتىڭ سوزىنەن قورقىپ، ءوز ومىرىنە ۇكىم وقيدى. «سۇمدىق قادامعا بارىپتى، ءوزىن-ءوزى ءولتىرىپتى» دەيمىز سوسىن، «ءوزىن-ءوزى ءولتىرۋ – ۇلكەن كۇنا» دەيمىز دانىشپانسىپ. ءوزىمىزدىڭ ادام ءولتىرۋشى ەكەنىمىزدى، ونىڭ سونداي قادامعا بارۋىنا ءماجبۇر ەتكەنىمىزدى مويىنداعىمىز كەلمەيدى. دەمەك، ءوزىن-ءوزى ولتىرگەندەردىڭ كۇناسى ءبىزدىڭ دە موينىمىزدا ەكەنىن، قۇدايدىڭ الدىندا ءبىزدىڭ دە جاۋاپ بەرەتىنىمىزدى استە ۇمىتۋعا بولمايدى. قۇدايدىڭ ءوزى كەشىرىم سۇراساق،  كۇنامىزدى كەشىرەدى، ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان ءوزىمىز سەكىلدى  پەندەنىڭ قاتەلىگىن ءبىز نەگە كەشىرە المايمىز؟ – دەدىم ءوزىمدى مازالاعان ويدى ورتاعا سالىپ. الەكساندرا: – يمانىمىز ءالسىز بولعاندىقتان،  شايتاننىڭ ارباۋىنان شىعا الماي قالامىز. يماندى ارتتىرماي، مىنا ومىردەن ءمان تابۋ قيىن، – دەدى ول ويلى جانارىن الىسقا تىگىپ.  ەكەۋمىز حوستەلگە جەتكەنشە اۋىر اڭگىمەنى قايتىپ قوزعامادىق.  الەكساندرا ساياباقتا جۇپار شاشىپ تۇرعان راۋشان گۇلدەرىنە تامسانۋمەن بولدى.  كوپ ۇزاماي  وقۋعا ءتۇستىم دە،  ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاتاقحاناسىنا كوشىپ كەتتىم. كەيىننەن الەكساندراعا قانشا رەت تەلەفون شالسام دا، ونىمەن سويلەسە المادىم،  ءنومىرىن وزگەرتسە كەرەك. الەۋمەتتىك جەلىدەن دە تابا المادىم. مەنەن كەيىن ول دا كوپ ۇزاماي حوستەلدەن كوشىپ كەتىپتى. كىم بىلەدى، ىشكى سىرىن جايىپ سالعان مەنىمەن ارالاسقىسى كەلمەگەن شىعار، ءوزىن ەشكىمنىڭ اياعانىن، قىرىقتان كەيىنگى تاعدىرىن بىلگىسى كەلگەنىن قالاماعان شىعار.  جالعىزسىراعان ساتىمدە الەكساندرانى ىزدەيمىن.

"ادىرنا" ۇلتتىق پورتالى

پىكىرلەر