قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى: ەل ءۇشىن ەرلىك كورسەتكەندەر ەلەنۋدە مە؟

5413

تاريحىن بىلمەگەن جەتەسىز... ءدال وسى ءسوز سۇيەكتەن وتەدى. بىراق ءبىزدىڭ تاريحتا راسىمەن سۇيەكتى سىزداتىپ، جۇرەكتى مۇزداتقان ساتتەر كوپ كەزدەسەدى.

سونىڭ ەڭ اۋىرى، قياناتى كوپ بولعان، ەسكە الۋدىڭ ءوزى اشۋ تۋدىراتىنى - قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان قازاق زيالىلارى...

d452cd0d-9da8-407c-b5b9-b14180a97112.jpeg

ونىڭ ىشىندە قازاقتىڭ “قازاق” بوپ قالىپتاسۋىنا وتە كوپ ۇلەس قوسقان ۇلت جاناشىرلارى، زيالىلارى بار.

236a704a-3f0d-4987-b054-75fac75f3da8.jpeg

ەل ەسىنەن ەسىمى ماڭگى وشپەس زيالىلاردى ۇلىقتاۋ، دارىپتەۋ مىندەت ءھام پارىز.

سەرىك زياتوۆ – سىرىم اۋدانى، بۇلان اۋىلىنىڭ تاريح ءپانىنىڭ بىلىكتى مۇعالىمى. تاريحتىڭ تەگەۋىرىندى دە، ءزىلدى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى -ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى اياسىنداعى كوزىقاراقتى پىكىرى مەن ۇسىنىستارى ارقىلى قوعام اراسىندا بەلسەندىلىك تانىتىپ جۇرگەن پىكىرلەرىمەن بىزبەن دە ءبولىسۋىن سۇرادىق.

- ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ قىزمەتىن تاريحشى رەتىندە قالاي باعالايسىز؟

- بۇل ماسەلە بويىنشا قازىر ءار وڭىردە  جۇمىس توبى قۇرىلدى. ءبىزدىڭ وبلىستا ولكەتانۋشىلار مەن تاريحشى عالىمدار  7 باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەۋدە.

تاريح عىلىمىنىڭ كانديداتتارى باقتىلى بورانباەۆا اپاي اشارشىلىققا، الفيا بايبولسىنوۆا - الاش قايراتكەرلەرىنە،  ەسقايرات قايداروۆ - ۇجىمداستىرۋعا قارسى كوتەرىلىسپەن بايلانىستى مۇراعات قۇجاتتارىمەن اينالىسۋدا.

ولكەتانۋشىلار  قازىبەك قۇتتىمۇراتۇلى - قۋعىندالعان ءدىن قايراتكەرلەرىن، جانتاس سافۋللين - كانپەسكەلەنىپ، جەر اۋدارىلعان بايلاردى، ايبولات قۇرىمباەۆ - وڭىرىمىزگە دەپورتاتسيالانعان حالىقتاردى، احمەديار باتىرحانوۆ - كەڭەس-گەرمان سوعىسىندا تۇتقىنعا ءتۇسىپ، رەپرەسسيالانعان ازاماتتار جايلى ارحيۆ دەرەكتەرىن اقتارىپ، جۇمىس جۇرگىزۋدە.

قازىردىڭ وزىندە جۇمىستارىنىڭ العاشقى ناتيجەلەرى كورىنە باستادى.

ق.قۇتتىمۇراتۇلى قۋعىندالعان ءدىن قايراتكەرلەرى تۋرالى "سەنىم ءۇشىن سەرگەلدەڭ" دەگەن تاريحي-تانىمدىق كىتابى جارىق كوردى.

احمەديار قۋانۇلىنىڭ سوعىس كەزىندە  تۇتقىنعا ءتۇسىپ، سوتتالعان جاۋىنگەرلەر جايىندا "تاۋقىمەت كورگەن تاعدىرلار" اتتى ەڭبەگى وقىرمانعا جول تارتتى.

جاقىندا عانا "ەگەمەن قازاقستان" گازەتىندە ەسقايرات حايداروۆ اعامىزدىڭ "جىمپيتى كوتەرىلىسى" دەگەن كولەمدى ماقالاسى جارىق كوردى.

اتالعان ماقالادا بۇلدىرتى بولىسىنىڭ اۋىلدارىنداعى ۇجىمداستىرۋعا قارسى بۇقارالىق تولقۋ تارازىلانعان.

مەنىڭ ءوزىمدى دە كەزىندە جۇمىس توبىنا شاقىرعان ەدى. بىراق مەكتەپتەگى جۇمىستان قول تيمەيتىندىكتەن، بارۋعا مۇمكىندىگىم بولمادى.

بۇگىندە ءوزىم ارالاسا الماسام دا، جاسالىپ جاتقان شارۋالارعا قۇلاق ءتۇرىپ وتىرامىن.

تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىقتى ەستىدىم. جۇمىس توبى كۇنباتىس الاشوردا ەنتسيكلوپەدياسىن دايىنداۋدا ەكەن. جانتاس سافۋللين ورال وڭىرىنەن جەر اۋدارىلعان 71 بايدىڭ ءتىزىمىن انىقتاپ قويدى.

سوندىقتان ءوزىمىزدىڭ وبلىستاعى جۇمىس توبىنىڭ جۇمىسىنا كوڭىلىم تولادى.

- قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ جونىندەگى ماتەريال مۇراجايلاردا قانشالىقتى جەتكىلىكتى؟ مەملەكەت تاراپىنان ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنالعان مۇراجايلاردىڭ بوي كوتەرۋى قانداي قارقىندا جۇزەگە اسىپ كەلەدى دەپ ويلايسىز؟

- قازاقستاندا قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنالعان جالعىز مۋزەي شىمكەنت قالاسىندا عوي. ءبىزدىڭ اۋداندىق مۇراجايدا  رەپرەسسيا تاقىرىبىنا ارنالعان بۇرىش بار. سول ەكسپوزيتسيادا اۋدانىمىزدان ساياسي-قۋعىن سۇرگىنگە ۇشىراعان ازاماتتاردىڭ ءتىزىمى بار.

7dbd142f-ae62-41c4-afa1-3656463bd4ce.jpeg

مۋزەيدىڭ ءوزى ءحىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا سالىنعان  تاريحي عيماراتتا ورنالاسقان. قوس قاباتتى اتالمىش عيماراتتىڭ ءوزى تۇنعان تاريح.

5e40756b-053d-4d51-83a6-943dfb3c6756.jpeg

72ccb269-ca0a-473d-be88-9a3f0fdd2968.jpeg

967f95e8-80e3-4a36-bebc-2b13a623fe35.jpeg