әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде өзгермелі геосаяси ахуал жағдайындағы Үндістан мен Қазақстан серіктестігіне арналған дөңгелек үстел өтті. Халықаралық қатынастар факультетінің алаңында екі елдің дипломаттары, ғалымдары, сарапшылары және университет қауымдастығының өкілдері бас қосып, халықаралық жүйе өзгеріп жатқан кезеңдегі қазақстандық-үндістандық ынтымақтастықтың жаңа бағыттарын талқылады.
Іс-шараны әл-Фараби атындағы ҚазҰУ халықаралық қатынастар факультеті мен Қауіпсіздік және ынтымақтастық мәселелері институты ұйымдастырды. Дөңгелек үстел аралас форматта өтіп, Қазақстан мен Үндістаннан қатысқан мамандарды офлайн және онлайн кеңістікте тоғыстырды.
Кездесудің басты оқиғаларының бірі екі басылымның тұсаукесері болды. Олар – ағылшын тіліндегі «India–Kazakhstan Partnership in a Changing Geopolitical Order» кітабы және оның орыс тіліндегі нұсқасы – «Партнерство Индии и Казахстана в меняющихся геополитических реалиях». Осылайша ғылыми пікірталас нақты академиялық еңбекпен толықты.
Ағылшын тіліндегі басылымның редакторлары – Рамакант Двиведи, Лалит Аггарвал және Құралай Байзақова. «Pentagon Press LLP» баспасынан жарық көрген кітап қазақстандық-үндістандық серіктестіктің қалыптасуы, қазіргі жай-күйі мен келешегіне арналған ұжымдық академиялық зерттеу ретінде ұсынылды.
Басылым қазақстандық және үндістандық авторлардың еңбектерін біріктіреді. Кітапқа бес бағыт бойынша топтастырылған 21 тарау енген. Онда геосаясат және стратегиялық орта, мемлекеттік құрылыс және саяси-экономикалық даму, сауда мен көлік байланыстары, энергетика және қауіпсіздік, сондай-ақ өркениеттік байланыстар мен ынтымақтастықтың ұзақ мерзімді келешегі қарастырылған. Мұндай кең ауқым Қазақстан мен Үндістан қатынастарын дипломатия, экономика, қауіпсіздік, білім және мәдениет өзара тоғысатын көпқабатты серіктестік ретінде пайымдауға мүмкіндік береді.
Дөңгелек үстелге әл-Фараби атындағы ҚазҰУ халықаралық қатынастар факультетінің профессоры Фатима Кукеева модераторлық етті. Іс-шараны аша отырып, факультет деканы Жұлдыз Сайрамбаева академиялық диалогтың Қазақстан мен Үндістан арасындағы сенімді нығайтудағы және екіжақты күн тәртібін мазмұндық тұрғыдан кеңейтудегі маңызын атап өтті.
Қатысушыларға Қазақстан Республикасының Польшадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, 2021–2025 жылдары Қазақстан Республикасының Үндістан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болған Нұрлан Жалғасбаев, Үндістан Республикасының Қазақстан Республикасындағы консулдығының қызметкері Химанши Туаги, «Үндістан – Орталық Азия» қорының директоры және MERI Халықаралық зерттеулер орталығының жетекшісі профессор Рамакант Двиведи, сондай-ақ Қауіпсіздік және ынтымақтастық мәселелері институтының директоры профессор Құралай Байзақова құттықтау сөз арнады.
Екі басылымның тұсаукесері қазақстандық және үндістандық зерттеушілер арасындағы көпжылдық ғылыми байланыстың жалғасы болды. Ағылшын тіліндегі нұсқаны д-р Рамакант Двиведи мен профессор Құралай Байзақова таныстырып, оның екі ел сарапшыларының ортақ ізденісін көрсететін академиялық жоба ретіндегі мәніне тоқталды. Орыс тіліндегі нұсқаны халықаралық қатынастар факультетінің деканы Жұлдыз Сайрамбаева мен профессор Ж.Ж. Жұман таныстырды. Олардың айтуынша, аударма зерттеу нәтижелерін қазақстандық ғылыми және сарапшылық ортаға кеңірек жеткізуге мүмкіндік береді.
Талқылау барысында қатысушылар екі елдің дипломатиялық қатынастарының тарихымен ғана шектелмей, бүгінгі серіктестіктің стратегиялық мазмұнын айқындайтын нақты бағыттарға назар аударды.
Дискуссияның өзегінде аймақтық қауіпсіздік, энергетикалық геосаясат, көлік-логистикалық дәліздер, орта державалардың рөлі, көпжақты байланыстар, сондай-ақ өзгермелі халықаралық қатынастар жүйесіндегі Орталық Азияның орны тұрды.
Дөңгелек үстелдің мазмұндық бөлігі қазақстандық-үндістандық ынтымақтастықтың бірнеше негізгі бағытын қамтыды. Профессор Рамакант Двиведи Орталық Азиядағы өзгермелі геосаясатқа үндістандық көзқарасты және Қазақстанның Нью-Делидің аймақтық стратегиясындағы орнын сипаттады. Д-р Кавери Ганапати азаматтық ядролық энергетика және аса маңызды минералдар саласындағы ынтымақтастық мүмкіндіктеріне тоқталды. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры Малик Ауган көлікті халықаралық қатынастардағы интеграция факторы ретінде қарастырса, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің доценті Сания Нұрдәулетова орта державалардың рөлі мен аймақтық тұрақтылық мәселелеріне назар аударды.
Үндістандық және қазақстандық сарапшылар қауіпсіздік, энергетика және гуманитарлық байланыстарға қатысты кең ауқымды мәселелерді де талқылады. Профессор Фирдоус Табассум Кашмир университетінің зерттеу мектебі тұрғысынан Орталық Азия проблематикасына қатысты пайымын ұсынды. Д-р Прамод Кумар Джавахарлал Неру университетінің ресейлік және орталықазиялық зерттеулерге қатысты ғылыми ұстанымдарын сипаттады. Жұлдыз Байзақова Үндістан мен Орталық Азия қатынастары аясындағы энергетикалық геосаясат пен аймақтық қауіпсіздік мәселелерін қарастырды.
Көлік байланыстары мәселесіне ерекше көңіл бөлінді. Еуразияның қақ ортасында орналасқан Қазақстан үшін бұл бағыттың экономикалық қана емес, стратегиялық мәні де зор. Ал Орталық Азиядағы қатысуын нығайтуға мүдделі Үндістан үшін еуразиялық кеңістік арқылы өтетін бағыттар сауданы, іскерлік байланыстарды және институционалдық әріптестікті кеңейтудің маңызды алғышарты саналады.
Энергетика да маңызды тақырыптардың бірі ретінде аталды. Қатысушылар Қазақстан мен Үндістанның энергетикалық қауіпсіздік, азаматтық ядролық энергетика, аса маңызды минералдар және тұрақты даму салаларында ынтымақтастықты кеңейтуге әлеуеті бар екенін атап өтті. Әлемдік энергетикалық нарықтар қайта құрылып жатқан жағдайда бұл бағыттар екі ел үшін ұзақ мерзімді маңызға ие.
Ғылым мен білімнің рөліне де жеке назар аударылды. Қазақстандық тарап халықаралық қатынастар, аймақтық қауіпсіздік және сыртқы саясат мәселелері бойынша сараптамалық базаны жүйелі түрде дамытып келеді. Осы тұрғыда әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, халықаралық қатынастар факультеті және Қауіпсіздік және ынтымақтастық мәселелері институты зерттеу жүргізу, маман даярлау және халықаралық академиялық байланыстарды нығайту үшін маңызды алаңға айналып отыр.
Үндістандық тарап, өз кезегінде, «Үндістан – Орталық Азия» қоры, MERI Халықаралық зерттеулер орталығы, университеттік және талдау құрылымдары арқылы диалогтың тереңдеуіне елеулі үлес қосып келеді. Үндістандық зерттеушілердің қатысуы Орталық Азияны Үндістанның стратегиялық мүдделері, байланыс саясаты, энергетикалық қауіпсіздік және Қазақстанмен ұзақ мерзімді серіктестік тұрғысынан қарастыруға мүмкіндік берді.
Дөңгелек үстелдің басты идеяларының бірі екі ел ұстанымдарының өзара толықтығы болды. Қазақстан Үндістанның Орталық Азиядағы маңызды серіктесі ретінде қарастырылады. Оның геосаяси, көлік, энергетикалық және зияткерлік әлеуеті жоғары бағаланады. Үндістан, өз кезегінде, аймақтың тұрақты дамуына, өзара тиімді байланыстардың кеңеюіне және көпполярлы диалогтың нығаюына мүдделі ірі азиялық актор ретінде қабылданады.
Талқылау барысында қатысушылар академиялық дипломатияның бүгінгі күні сыртқы саясаттың қосалқы бағыты болудан шығып келе жатқанын атап өтті. Геосаяси белгісіздік жағдайында университеттер, зерттеу институттары мен сарапшылық қауымдастықтар екіжақты және аймақтық ынтымақтастық үшін практикалық маңызы бар мәселелер бойынша кәсіби әрі мазмұнды диалог алаңын қалыптастырады.
Таныстырылған басылымдар осындай диалогтың нәтижесі ретінде бағаланды. Олар қазақстандық-үндістандық өзара іс-қимылдың жинақталған тәжірибесін көрсетіп қана қоймай, Орталық Азияның әлеуеті, көлік дәліздерінің болашағы, энергетикалық орнықтылық, орта державалардың рөлі және ғылыми институттардың стратегиялық серіктестікті дамытудағы үлесі сияқты жаңа зерттеу сұрақтарын алға тартады.
Дөңгелек үстел қорытындысы бойынша қатысушылар Қазақстан мен Үндістанның одан әрі жақындасуы үшін берік негіз бар екенін атап өтті. Бұл негіз дипломатиялық байланыстар мен экономикалық мүдделермен ғана шектелмейді. Екі елді тұрақты Еуразияға, білім алмасуға, бірлескен зерттеулерге, сараптамалық байланысқа және ұзақ мерзімді институционалдық ынтымақтастыққа деген ортақ мүдде біріктіреді.
Іс-шара сұрақ-жауап сессиясымен аяқталды. Қатысушылар аймақтық тұрақтылықтың келешегі, Орталық Азияның қазіргі әлемдік саясаттағы орны, көлік және энергетикалық байланыстардың дамуы, сондай-ақ Қазақстан мен Үндістан арасындағы стратегиялық серіктестіктің одан әрі эволюциясы жөнінде пікір алмасты.
ҚазҰУ-да өткен дөңгелек үстел қазақстандық-үндістандық қатынастардың дәстүрлі дипломатиялық күн тәртібінен кеңейіп келе жатқанын көрсетті. Бүгінде бұл қатынастар білімге, сараптамаға, академиялық байланыстарға және екі елдің Еуразия болашағына әсер ететін үдерістерді бірлесе пайымдау қабілетіне көбірек сүйенеді.
