Home » Айдарлар » Ұлттық тәрбие (page 7)

Ұлттық тәрбие

Қазақтың келіндері-ай!..

«Қызым – келіннен, ұлым елімнен ғибрат алып өседі» деп ұрпағынан жақсылық күтетін халықпыз. «Қыз бала – жатжұрттық» дегенді де атам қазақ бекерге айтпаған. Жас қыз ертең-ақ бойжетіп, балиғатқа толып, бір үйдің табалдырығын келін болып аттары сөзсіз. «Келіннің аяғынан…» деп барған жері жас келінге сын көзбен қарайды. Отбасындағы әже, аналарынан тәлімді тәрбие алған қыз бала барған жеріне «судай сіңіп, тастай батып», ...

Read More »

Келіні жақсының керегесі алтыннан

Журналистік зерттеулер барысында бір байқағанымыз – «отбасы мәселелері» десе бітті, көпшілік қауымның ойына әуелгі боп ене мен келін арасындағы қарым-қатынас оралады екен. Бұлайша қабылдаудың, бәлкім, өзіндік себептері бар болар. Дегенмен ғаламтордан бастап басқа да ақпарат құралдары бетінде пікірлерін білдіріп жататын замандастарымыз ене-келін байланысындағы негізінен негативті жайттарды тілге тиек етуге бейім тұратын боп шықты. Ондай пікірлердің ұзын-ырғасы үй-ішілік қазан-аяқтың сылдырауынан бастап, ...

Read More »

Көп әйел алу у-шусыз жүзеге асып жатыр

1921 жылы маусымның 14-інде Түркістан AССР орталық атқару комитеті қалың мал мен көп әйел алуға тыйым салатын декрет қабылдады. Сарапшылар қалың малдың қалғанына күмән келтірсе де, «тоқал мәселесінің» әлі күйіп тұрғанын айтады.– Кешегі совет дәуірінде ер адамдарға көп әйел алуға толық түрде тыйым салды. Ал қалың мал беру мәселесін шеше алмады, — дейді әлеуметтанушы ғалым Зәуре Жаназарова. Оның айтуынша «қалың ...

Read More »

Қарашаңырақтың алтын қазығы

«Қазақ әйелі қандай болуы керек?» деген сауал туындай қалса, көз алдыма өткен ғасырдың алпысыншы, жетпісінші жылдарындағы әжелеріміз бен апаларымыз орала кетеді. Себебі дана аналар қатарында ес біле бастағаннан көргенім – сол кісілер. Одан бұрынғы өткен аналарымыз жайында тек ұзынқұлақ әңгімелерден ғана білеміз. Сол апа-әжелеріміз үйішілік қандай да бір тығырықты жағдай болмасын, аса сабырлылық танытып, әкелеріміздің табан ақы, маңдай терімен тапқан ...

Read More »

Көркіне көрік беріп сәукелесі…

Қазақтың күні тойсыз өткен бе?!. Кейінгі жылдары қазақтың тойына өзінің әу бастағы қазақы реңі кіріп, ұлттық бояуы көрініп, көз қуантып жүр. Қалыңдықтың сәні бұрынғыдай ақ фатамен емес, сәукелемен бағаланатын күнге жеттік. Тәубе! Әйтсе де аракідік «әттеген-ай…» деп қалатын кезіміз де жоқ емес. Сән-салтанатқа жиылған бетте жанарымызбен қалыңдық пен күйеу жігітті іздей бастайтынымыз заңдылық. Оларды көруге құштарлығымызды көркемдікті көруге ынтықтығымыз деп ...

Read More »

Жоқтаудың орнына шапалақ соғатынымыз не сұмдық?

Қазақта басқа ұлттар мен ұлыстарда мүлде кездеспейтiн бағалы, құнды асыл дәс­түр­лерiмiз бар. Солардың бiрi – қайтыс болған адамды жоқтау салты. Өлiм жайлы суық хабарды естiген ел сол үйдегiлерге көңiл айта барады. Олар жоқтаушыларға ерекше көңiл аударады. Жоқтайтындар көбiнде қайтыс болған адамға ең жақын қыз-келiншектер, ақ самайлы аналар болады. Егер әйелдер жоқтау бiлмесе, арнаулы жоқтаушыларды шақырып келiп отырғызады да, қалғандары соларға ...

Read More »

Халық бесік жырлары

Әлди, әлди, ақ бөпем, Ақ бесікке жат, бөпем! Жылама, бөпем, жылама, Жілік шағып берейін, Байқұтанның құйрығын Жіпке тағып берейін. Әлди, әлди, аппағым, Қойдың жүні – қалпағың. Жұртқа жаман болса да, Өзім сүйген аппағым. Әлди, әлди, шырағым, Көлге біткен құрағым. Жапанға біткен тірегім, Жаман күнде керегім!.. Әлди, әлди, ақ бөпем, Ақ бесікке жат, бөпем! Қонақ келсе, қой, бөпем, Қой тоқтысын сой, ...

Read More »

Ең жас ана 14 жаста, ең…

«Ерте, ерте ертеде, ешкі жүні бөртеде, Ерназар деген бай болыпты. Жұт келіп, байдың сегіз ұлы мыңғырлаған малын аман сақтап қалу үшін жан-жаққа босып кетіпті. Жалғыз қалған кемпір мен шал аштан өлуге таянғанда, шаңырақта ілулі тұрған кәрі биенің төстігін көріп, соны асып жеп, аман қалыпты. Төстікті жеген кемпір ұзамай жүкті болып, тоғыз айда ұл туыпты» деп басталатын халық ертегісінің желісі шындыққа ...

Read More »

Абысын тату болса…

Абысын – қазақ этномәдениетіндегі ағайынды адамдардың әйелдерінің бір-біріне жақындық қарым-қа­ты­на­сын білдіретін туыстық атау. Алайда бұл сөздің алғашқы мағынасы тек қана әйелдер арасындағы ілік,  жақындыққа арналған сөз екендігін еске ала отырып, төркінін тап басуға болады. В.В.Радлов сөздігінде: «Абы» қойбол тілінде біздегі «әйел» сөзінің орнына қолданылады,– деп жазылған еді. Ал Л.3.Будагов сөздігінде: «Абысын» тұлғасына жақын «епчи» сөзін ұшы­ра­тып, «әйел» мағынасын беретіндігінен хабардар болдық. Мұндағы «е» дыбысының ор­ны­на «а», «п»-ның орнына қолданыл­ған «б»және «ч»-ның «с» дыбысына сәйкестігі – түркі тілдеріне ортақ ...

Read More »