Home » Айдарлар » Ұлттық тәрбие (page 10)

Ұлттық тәрбие

Сыңғыр шолпы шашбаулым, жарасады таққаның …

Су ақса, тау жаңғырар сылдыр қағып Дәл сұлу бұраңдаған шолпы тағып (М.Жұмабаев) Шолпы — екі баудан тұратын шашқа арналған күміс  әшекей.  Қаңылтыр әшекей екі бау арқылы ортасындағы үлкен күміс медальонға жалғанады. Кейде қаңылтырдың орнына теңгелермен де әшекейлеген. Бірақ, оны шаш теңге деп атаған.  Шолпыны өрім аяқталған соң, бұрымның соңына байлаған. Мұнан басқа да шашқа арналған әшекейдің небір түрі болған. Қазақтың қыздары ...

Read More »

Шашын жаю

  «Қара бір шашым жаяйын, Жаяйын да жылайын» (Жоқтау) Жоқтау, жылау қайғылы, шерлі, күйікті, мұңды, зарлы, азапты, бақытсыз әйелдің ісі. Бұл әдет дауыс қылу, жоқтау кезінде жасалады. Кешегі өткен зұламат заманда соғыс, аштық, тәркілеу, апат, жұт кезінде әйелдердің шашын жайып жылауы көп болған. Әйелдер мұң, шер жырларын да шығарады. Мұндай кезде ақсақалдар, әйелдер келіп, мұңды адамға тоқтам, басу айтып жұбатуы ...

Read More »

Келін түсіру

Біздің халық үшін де дүниедегі қызық пен қуаныштың ең бастысы-осы келін түсіру. Бұған бүкіл ауыл болып атсалысады., бірге қуанады, бірге тойлайды. Намысы бір қазақта «тойдың болғанынан боладысы қызық» деген бар. Ал келін түсірудің өзі де, «боладысы» да қызық. Қазақ салты бойынша келінді ауылға көлікпен әкелмейді. Бір қырдың астына жеңгесімен бірге түсіріп кетеді. Ауылдың қыз-келіншектері жас келіннің алдынан шығып, ешкімге көрсетпей ...

Read More »

Қырқынан шығару

Қазақ халқының ғұмырында жеті, тоғыз, отыз, қырық бір сандары қасиетті деп есептеледі. Мысалы “Жеті жарғы”, ”Жеті қазына”, “Бір тоғыз”, “Үш тоғыз”, “Қырықтың бірі-қыдыр”, деген қағидалар бар осы сандық ұғымынан пайда болған. Соның бірі – баланы “қырқынан шығару” дәстүрі. Әдетте баланың туғанына қырық күн толган соң, оны ыдыска қырық бір қасық су құйып шомылдырады. Бұл ресми дәстүр. Оған үлкен әжелер, әйелдер ...

Read More »

Қазақ қызы өз міндетін біле ме?

«Ел боламын десең, бесігіңді түзе», — дейді М. Әуезов. Отбасы тәлім – тәрбиесіне ел тағдыры, халық болашағы байланысты. Халқымызда «Қызға қырық үйден тыю, қала берсе, қара күңнен тыю» деген мақал бар. Осыдан қыз бала тәрбиесіне тек қана анасы емес, бүкіл ауыл, ру жауапты болып отырғанын білсек керек. Бүгінде Абай, Шоқан сынды даналарды өмірге әкелген отбасы институтын сақтап қала алмай отырғандаймыз. ...

Read More »

Тұсау кесу

Тұсауыңды кесейін, Күрмеуіңді шешейін (Тұсаукесер жыры) Сәбиді қаз тұрғаннан кейін тез жүріп кетсін деген тілекпен жасалатын ғұрып, ырым. Ол үшін арнайы ала жіп дайындалады. Сол жіппен баланың аяғын кәдімгідей тұсап оны аяғын жылдам басатын әйелге қидырады. Сүріншек, жайбасар адамдарға кестірмейді. Тұсауы кесілген баланы қолынан ұстап тез жүгіртеді, шашу шашылады. Баланың ата – анасы тұсау кесушінің кәдесін береді. Тұсаукесердің арнаулы жыры ...

Read More »

Бесікке салу

Бесікке салу (салт). Әлди-әлди ақ бөпем, Ақ бесікке жат бөпем. (Бесік жыры) Бесік қасиетті, киелі құтты мүлік, сәбидің алтын ұясы болып есептеледі. «Ел іші – алтын бесік» деген сөз бесіктің құдіретін көрсетеді. Жаңа туған баланы бесікке салу да халқымыз үшін елеулі дәстүрдің бірі. Бесікке салу жолы үлкен немесе елдің тәрбиелі, өнегелі әжелеріне, әйелдерге тапсырылады. Ол бесікті отпен аластап «тыштырма» жасап ...

Read More »

Бесік жыры

Әлди- әлди, ақ бөпем, Ақ бесікке жат бөпем! Жылама, бөпем, жылама, Жілік шағып берейін, Байқұтанның құйрығын Жіпке тағып берейін. Арша ма екен бесігі? Алар ма екен әкесі? Өрік пе екен бесігі? Сүйе ме екен әкесі? Жиде ме екен бесігі? Әлди-әлди, аппағым, Қойдың жүні қалпағым… Сәби тәрбиесі мен мінез-құлқын қалыптастыруда бесік жырының орны мүлде бөлек. Ол баланың көкірек көзін ашады, жан-жүйесін ...

Read More »

Қыздары тәрбиесіз елдің іргесінен ырыс кетеді, тұнығы лайланады

Зейнеп АХМЕТОВА, Батыр Баукеңнің келіні: – Біз егемендік алған алғашқы жылдарда ұлттық құндылықтарға жақсы көңіл бөлінді. Тіпті мемлекеттік деңгейде халық педагогикасына арналған «Атамекен» атты үлкен бағдарлама ашылды. «Атамекен» – мемлекеттік, ұлттық деңгейге көтерілуге тұратын, мемлекет тарапынан қамқорлыққа алынған ауқымды дүние еді. Өйткені ол әрбір саланы қамтитын ұзақ жылдарға арналған кең тынысты бағдарлама болатын. Өкініштісі сол, ол ары қарай қанатын кеңге жая ...

Read More »