Home » Айдарлар » Дала даналығы (page 4)

Дала даналығы

Аңыз жайындағы аңыз немесе ауызекі мәдениеттің пайда болуы турасында бір-екі толғам

Ескі ақылдың пайдасы Бұл 1966 жылы болған оқиға еді. Осының алдында ғана қазіргі Шығыс Қазақстан, бұрынғы Семей облысының Аякөз ауданы айналдырылған, Шұбартау деген жаңа әкімшілік нысан пайда болған. Сол жылдары Тельман Құсатаев деген адам біздің ауылымызға директор болып келді. Керемет іскер басшы еді. Аз жылдың ішінде біздің ауылымыз миллионер совхозға айналды. Міне, осы 1966-шы жылқы жылы ерте көктемнің басында ауылдың ...

Read More »

Жердің сәні кіреді жұпар шашқан гүлімен…

Гүл – әсемдіктің, сұлулықтың белгісі. Көктем мезгілінде қар көбесі сөгілмей жатып, бәйшешектердің бүр жаратыны, күн қыза келе қыр төсінде наурызгүлдер (нау­рызшешек) мен наурызектер көз қуанта бой көтеретіні көктемнің сәнін келтіріп, шырайландыра түседі.Табиғаттың сырын ерекше танып білген қазақ халқы өсімдіктердің қасиетін бағалай білген. Бұл орайда көздің жауын алатын, дала мен қырды әдемілікке бөлейтін гүлдерге де айрықша көңіл бөліп, олардың әрқайсысына жаратылыстарына ...

Read More »

“Көшкенде жылқы айдаймыз аламенен…” немесе көшпелілік туралы не білеміз?

Көшпелілікке сипаттама. Орталық Азия елдері тарихында көшпелілік Еуропа зерттеушілерінің еңбегінде «номадизм» деген жалпылама сипаттамаларға ие болған. Шын мәнінде, тарихи зерттеулерге жасалған талдау көшпеліліктің әртүрлі түрде кездесетінін және оның эволюциялық сатылары бар екендігін көрсетіп отыр. Тарихи әдебиетте көшпелілікті табиғаттың маусымдық өзгерістеріне байланысты қалыптасқан, экстенсивті мал шаруашылығына негізделген тұрмыс-тіршілік түрі ретінде сипаттау орын алған. Көшпелілікті зерттеумен ұзақ жылдар бойы айналысқан еуроцентристік көзқарастағы ...

Read More »

Түркі жұртының таңғажайып уақыт жүйесі немесе “тоғыс есебі”

Егер де фантастикалық шығармалардағы «уақыт машинасы» жасалып, осы мақалада келтірілген формулаларды ежелгі заман халқының кез келгеніне тарту етуге мүмкіндік туса, сол адамның әлгі елдің патшасынан сыйлық ретінде «ат басындай алтын» алары даусыз болар еді (Журналист досымның әзілге бергісіз шындығы). * * * Шығыс Каролина университетінің (АҚШ) электрондық ақпарат жүйесінде әлемдік күнтізбе мәселесін зерттейтін және талқылайтын арнайы форум бар (USA, East ...

Read More »

Бөлтірік шешен сөздерінің тәрбиелік мәні

Қазақ тіл білімі мен әдебиеттануы зерттеулерінің (А.Байтұрсынов, С.Сейфуллин, М.Әуезов, Ә.Мәметова, Б.Адамбаев, Р.Сыздықова, С.Негимов, Г.Қосымова) ортақ нысандарына алынып келе жатқан би-шешендер сөздері де ұлттық әдеби тіліміздің айрықша поэтикалық құбылысы тұрғысында бағаланады. Қазақ тіл білімі зерттеулерінде әдеби тіліміздің қалыптасу жолында халықтың көркем ойлаудың көрнекті үлгісі болған би-шешендер сөздерінің бағалануы жаңа тұжырымдармен де толыға түсетіні – табиғи заңдылық. Бұл орайда профессор Г.Қосымованың жаңа ...

Read More »

Арсыз бай мен ақын қыз

Қыңыр мiнезiмен әйгiлi болған Балғабай болыс алты қатын алыпты. Қазаны майлы, төсегi жайлы, төрт түлiгi сай бай алпысты алқымдағанына қарамастан, тағы да ат сабылтып қалыңдық iздей бастайды. «Ел құлағы елу» дегендей, жасынан ақын, әрi әншi атанған Балкүмiстiң даңқын естiген бай соны айттырмақ болады. Қыз ауылының маңынан ақ үй тiктiредi. – Ақ дидарын көрсетiп, әсем әнiн естiртсiн, – деп бiр жiгiтiн ...

Read More »

Салпық бидің салиқалы шешімі

Суан руынан шыққан Ілешұлы Салпық би 1880 жылдың қақаған қаңтар айының соңғы жұлдызында Іле өзенінен өтіп, Кеген мен Нарынқол асуынан асып, Текес ауылында тұратын бауыздау құдасы, Албан руының Алжанынан шыққан Қайранбай қажының ауылына келеді. Қайранбай қажы Алжаннан шыққан алғашқы болыстардың бірі әрі тұңғыш Мекке-Мәдинеге барып, қажы атанған білімді де білікті, ел сыйлаған тапқыр, шешен адам болған екен.Бұл кезде Салпық бидің ...

Read More »

Мөңке бидің Нострадамустан несі кем?

Құрамалы, қорғанды үйің болады, Айнымалы, төкпелі биің болады. Халыққа бір тиын пайдасы жоқАй сайын бас қосқан жиын болады.Ішіне шынтақ айналмайтынЕжірей деген ұлың болады.Ақыл айтсаң ауырып қалатыңБедірей деген қызың болады.Алдыңнан кес-кестеп өтетіңКекірей деген келінің болады.Ішкенің сары су болады,Берсең итің ішпейді,Бірақ адам оған құмар болады,Қиналғанда шапағаты жоқ жақының болады.Ит пен мысықтай ырылдасқан,Еркек пен қатының болады… …Атақты жазушы Жүсіпбек Аймауытовтың 1925 жылы Ташкент ...

Read More »

Қыз-келiншектер, әйел-аналар туралы мақал-мәтелдер

Қыз өссе – елдiң көркi, гүл өссе – жердiң көркi. Сұлу – сұлу емес, сүйген сұлу. Сұқтанба қапыда “сұлу” деп құр бетке, Адамдық – ақылда, сұлулық – жүректе.   Қызым саған айтам, келiнiм сен тыңда.   Жақсы үйге түскен келiн – келiн болады.   Келiнi жақсының – керегесi алтын.   Екi жақсы қосылса, ай мен күндей жарасар, Екi жаман қосылса, ырылдасып ...

Read More »