Qaıran, Shámil!

1148

Álemge aty áıgili qandasymyz, saıypqyran balýan, máskeý Olımpıadasynyń jeńimpazy, álem birinshiliginiń eki dúrkin chempıony, Eýropa birinshiliginiń jeńimpazy  — Shámil Serikovtyń esimi sizge tanys pa? Ras, ol búginderi bireýge «jylt etip joq bolyp ketken» ádepki kóp sportshynyń biri, endi bireýlerge ótkenniń bulyńǵyr esteligindeı kórinetin azamat. Osy oraıda, óz-ózine qol jumsaýmen baqılyq bolǵan jan ómiriniń sońǵy kezeńin qusalyqpen ótkizip edi desek, qalaı?Árıne, grek-rım kúresi maıtalmanynyń óz-ózine qol jumsaýǵa nelikten barǵanyn, árkim árqalaı aıtyp keledi. Biraq ta, sol kezdegi solaqaı saıasattyń sadaǵyna ilingen dańq ıesiniń osynaý qaıǵyly taǵdyry haqynda qaısybir zamandastary «adam tózbes qýlyq-sumdyqqa tóze almaı, kúıikten ketti» degen nusqany kóbirek maquldaıdy. Bul rette, sonaý 1980 jyldary ataǵy dúrkiregen sportshymen birge bolǵan, ystyq sýyqty birge kórgen, keshegi joldasy, búgingi kóz kórgen, qazaq sportynyń ardageri, KSRO birinshiligi men KSRO kýboginiń jeńimpazy Ramazan Nurmanovty áńgimege tarttyq.
— Siz erkin kúresten 1973 jyly KSRO quramasyna engen qazaqtyń birisiz. Sol kezde Shámil de KSRO quramysynda júrdi. Áýeli, Shámildiń adamı erekshe qasıetteri haqyndaı aıtyp ótseńiz?
— Shámil óte talantty balýan bolatyn. Ol óz salmaǵynda aldyna jan saldyrmaǵan daraboz edi. Jaryqtyq, sharshaýdy bir bilmeıtin. Biz ol kezde «Dınamo» sport qoǵamyndaǵy zalda birge jattyǵatynbyz. Kúres zalyna daıyndyqqa kire bastaǵanymyzda, klassıkter Olımpıadanyń eki dúrkin, álemniń bes dúrkin, Eýropanyń úsh dúrkin, KSRO-nyń alty dúrkin jeńimpazy Valerıı Rıazanev, Olımpıadanyń altyn jáne kúmis júldegeri, eýropa jeńimpazy Anatolı Bykov, Olımpıada oıyndarynyń kúmis júldegeri, úsh dúrkin álem, eki dúrkin Eýropa jeńimpazy Anatolıı Nazarenko, Olımpıada jáne álem birinshiliginiń jeńimpazy Jaqsylyq Úshkempirov, Olımpıada oıyndarynyń kúmis júldegeri, álem jáne Eýropa birinshiliginiń jeńimpazy Vldamır Bakýlın syndy sańylaq balýandar da elmen qosyla jattyǵýlaryn aıaqtap, jýynýǵa bettep bara jatatyn. Sonda, bir esimde qalǵany, Shámil jeke qalyp, sharshamaı jattyǵýyn shyńdaı beretin. Nesin jasyraıyq, jigitter Shámildiń eńbekqorlyǵyna qarap, qaıran qalyp turatyn…


Jalpy, Shámil Qazaqtyń memlekettik dene-shynyqtyrý ınstıtýtynda menen eki kýrs tómen oqydy. Meniń taǵy bir esimde qalǵany, Shámil sport zalǵa kirip, bir balaǵa bir ádis kórsete bastasa, janyna jasóspirimder qaýmalap jetip keletin. Árıne, sol kezderi bapkerlerdiń kózinen qyzǵanysh otyn baıqaıtynbyz. Sol kezderi Shámil meńgergen alpaýyt aıla-tásilderdi úırený jas balýandar úshin aýadaı qajet edi. Al, ondaı múmkindikterdi ókinishke oraı, klassıka kúresiniń bapkerleri paıdalanyp qala almady ǵoı.
— Shámildiń ólimi kúni búginge deıin jumbaq kúıinde. Sizdiń oıyńyzsha, dańqty balýannyń óz-ózine qol jumsaýynyń sebebi nede?
— Máskeý Olımpıadasynan jeńispen oralǵan jeńimpazdar men júldegerlerdi ortalyq komıtttiń birinshi hatshysy Dinmuhamed Ahmetuly Qonaev qurmetpen qabyldap, bir-bir temir tulparlar minizgen bolatyn. Sol kezde avtokólikti ekiniń biri mine almaıtyn. Qarapaıym halyq jańa kólik alý úshin kóp jyldar kezekke turatyn. Ol azdaı qyrýar qaǵazdar jınap, áıteýir, óldim-taldym degende baryp temir tulparǵa aıaq artatyn. Árıne, joǵaryda tamyr-tanystary barlardyń kóp qıyndyqqa urynbaıtyny málim. Al, Olımpıada jeńimpazdary ózderine tartý retinde berilgen «Volga» markaly avtokólikterin jartylaı jeńildikpen satyp alǵandary anyq. Sondaı «Volganyń» birin kezinde Shámil de mingen edi.
Jalpy, «daýdyń basy Daırabaıdyń kók sıyrynan» degendeı, áıgili balýannyń ómiri úshin kúızelis kezeńi sonaý BAM, ıaǵnı Baıkal-Amýr magıstralyn salý jyldarynan bastalsa kerek…
Áli esimde, 1980 jyldary «úgit poezd» degen shyǵyp edi ǵoı. Sol kezderi BAM-ǵa shaqyrý júrip jatqan bolatyn. Ortalyq komıtet buıyrǵan eken, «aıtyldy, kesildi». Jerdiń túbine bolsa da attanasyń. Al, «belgili sebeptermen bara almaı qalý» degen, ol kezde úkimetke qarsy shyqqanmen birdeı.
Sol kezde «úgit poezynyń» jolaýshysy bolyp, elge tanymal óner qaıratkerleri, ánshiler, olımpıada jeńimpazdary men júlgerleri de baratyn. Qas qylǵanda, Shámildiń sol kezderi ákesi aýyr syrqattanyp aýrýhanaǵa túsken edi. Ákesin aýyr halde tastap kete almaǵan ataqty balýan álgi BAM qurǵyryna bara almaı qaldy. Mine, sol kezden keıin-aq, bılik basyndaǵylar Shámildiń artynan sham alyp tústi ǵoı.
Sodan ne kerek, Shámilge bylaısha aıtqanda, barlyq esik jabyldy. Úıdegi áıeli men eki balasyn asyraý dańqty balýanǵa óte aýyr boldy. Tipti dúkenderge as-taǵamdardy taratýshy bolyp ta júrgenin kórdik. Al, jumys surap joǵarǵy jaqqa barǵanda Qapshaǵaıdaǵy sport mektebine bar –depti. «Meniń bala-shaǵam Almatyda, ózim Qapshaǵaıda júrsem, birjaǵynan ol jaqta kúres zaly da joq qoı» degen eken. Sóıtse, ondaǵy keıbir kisiler «astyńda kóligiń bar ǵoı, nesine qınalasyń, kúres zaly kerek bolsa, Shamalǵanǵa bar, onda sport zaly bar» dep jaýap beripti. Sóıtip, eki ortada shapqylap júrgen balýannyń saǵy synyp, ómir súrýden birjolata túńilgen syńaıly. Árıne, sondaǵy qorlyqqa shydaı almaǵan apaıtós balýan kezdeısoq bir aý ústinde «eń durysy ólý» dep sheshken shyǵar. «Qarnymnyń ashqanyna emes, qadirimniń qashqanyna ókinem» degen ǵoı. «Sol sekildi Shámil ózin qadir tutatyn adamdardyń sany azaıyp bara jatqanyna qatty qapaly boldy ma» dep búginderi ózim oıǵa ketemin.
«Jyǵylǵan ústine judyryq» demekshi, sol kezderi Shámildi KSRO ulttyq quramysynyń múshesi retinde úzbeı alyp turatyn aılyǵy men «Dınamo» sport qoǵamynan altyn aqshasynan tolyqtaı aıyrsa, ekinshiden qurmetti jerlerge shaqyrý sap tıylady. (Osy jerde kóńili bosap, kóz jasyna erik bergen Ramazan aǵamyz, birazǵa deıin ózine kele almaı otyryp qaldy).
Nesin suraısyń, Shámildiń ómiriniń sońǵy kezderin adam balasyna bermesin. Janyna rýhanı soqqy alǵan ol óler aldynda halyq jaýy sekildi, qatty kúızeliske ushyrady ǵoı.
Qazaqta talantty balýandar jetedi.Tek shirkin, kópshiligi qamqorlyq qolynnyń joqtyǵynan tasada qalyp qoıyp jatady. Bul árıne, ókinishti. Meniń oıymsha, qazaqtyń daryndy jas sportshylaryna demeýshlik jetispeıdi. Demýshilik bizde belgili bir jarystarmen ǵana shektelip jatady.
Qazaqstanda damyǵan Eýropa elderindegideı demeýshilik týraly arnaıy zań qabyldansa dep armandaımyn. Demeýshilerge arnalǵan arnaıy zań sport salasynda da jalǵasyn tapsa, qandaı jaqsy is bolar edi. Onda, sportshylarymyzdyń aıy ońynan týar edi, shirkin!

Tujyrym:

Shámil Serikovtyń esimi qazaq sport tarıhynda altyn árippen jazylyp qaldy. Degenmen de, aıtýly sportshynyń atynan murajaı ashylyp, iri halyqaralyq týrnırler ótkizilip, kósheniń tipti, mekteptiń aty berilip jatsa nur úsitne nur bolmaq edi. « Óli rıza bolmaı tiri baıymaıdy» demekshi, onyń atynan ıgilikti sharalar iske asyp jatsa, balýannyń árýaǵy rıza bolyp, artynda qalǵan bala-shaǵasynyń rahmetine bóliner me edik, kim bilsin!
«El bolam deseń, besigińdi túze». El sportynyń erteńi jarqyn bolsyn desek, búgingi dodaly saıystarǵa janyn salyp, júldeli bolyp júrgen juldyzdarymyzǵa qoldan kelgenshe kómegimizde kórsetsek káne!? Óıtkeni, aramyzda júrgen ardager sportshylarymyzdy ardaqtaı bilý árbir elin súıgen azmattyń qaıralmas paryzy.

Aqyn Ordabaıuly

"Ana tili" gazeti

Pikirler
Redakııa tańdaýy