Qabdesh Jumadil: «Ultshyl» degen ataǵymdy bárinen bıik qoıamyn!

787

HALYQ JAZÝShYSY QABDESh JUMADILOVTIŃ OI TOLǴAMDARYNAN:

... Myna bir án ne aıtady? Osynaý ómirdiń baıansyzdyǵyn, qamshynyń sabyndaı qysqalyǵyn arman etedi. Sonyń ishinde ásirese oń jaqta otyrǵan qyz ǵumyry qandaı qysqa, qyz joly qandaı jińishke?! Kóktemde kún kózine boı sozyp, qaýlap shyqqan qyzǵaldaqtaı, kemdi kún kózdiń jaýyn alyp, úkisi bulańdap júredi de, bir kúni amalsyz beıtanys jat jerge uzatylyp kete barady...

***

Keıde qyzyq .... Ótken ómirdi qaıtaryp ákelý múmkin emes, árıne. Biraq onyń keıbir toǵyz taraý túıinderin qaıtalap bastan keshirýge ábden bolady. Keıde tipti ómir boıy sheńber aınalyp júrgendeı áser alasyń. Buryn basyp ótken tanys joldar, tanys sýretter bir búıirde qalyp bara jatady. ..

***

TÁÝELSIZDIK– SANANY OTARLYQ KESELDEN TAZARTÝ DEGEN SÓZ.

***

Tarıhtyń aty tarıh. Sen ony unatasyń ba, unatpaısyń ba, báribir óshirip tastaı almaısyń. Ómir degenińiz jaramsyz jerin qıyp tastaıtyn kınoplenka emes qoı... Baqyt degeniń – ómirdi ókinbesteı etip súrý.

***

Jigittiń basy syıly bolsa, ataq-dáreje ózi kelip tabady. Er-azamat eń aldymen adamgershilik, izgilik jolyn qýsa jarasady. Shamań kelse, óz elińe záredeı bolsa da jaqsylyq jasaýdyń qamyn oıla...

***

Qazirgi qazaq tiliniń jaǵdaıyn oılaǵanda, meniń kóz aldyma kóp jyldar kóringen jaıdaqtap jaýyr qylǵan, quıryq-jaly suıylǵan, ábden qanjilik bop, tórt aıaǵynan birdeı turalaǵan tulpar elesteıdi.

***

Qazir radıo men teledıdarda til bezeıtin qazaqtardy tyńdaı otyryp, tań qalasyń. Kileń shúldirlek, bydyqtar men tutyqtar, kekeshter qaıdan qaptap ketken?!

***

Zaman azyp, zań tozaıyn degende, halyq ta óziniń ejelgi erlik, jaýyngerlik saltynan aıyrylyp qalady eken ǵoı. Mundaıda keshegi batyrdan – barymtashy, barymtashydan – ury, urydan – qary týady. Al qarydan bári týady...

***

Jalpy «ultshyl» degen sózden úrký kerek pe? «Halyqshyl», «otanshyl» degen sózder jaqsy bolǵanda «ultshyl» nege jaman bolýǵa tıis? Muny qubyjyq etip kórsetken – ımperııalyq saıasat. Osydan qorqyp kelgen biz ultshyl deýge aýzymyz barmaı ultjandy dep júrmiz... Men bilgende bul formada aıtylatyn qazaqta eki-úsh qana sóz bar: baıjandy, qatynjandy, ıtjandy. Úsheýi de unamsyz sózder. Ult degen qasıetti uǵymdy óıtip qorlaýǵa bolmaıdy. Men shar tartqan shaǵymda «birdeńejandy» atanǵansha, jasymda kóp beınetpen alǵan «ultshyl» degen ataǵymdy saqtap qalǵym keledi.

***

...«Kez kelgen adam baqytty bolǵysy keledi. Biraq sol baqyt ta, sor da aspannan jaýmaıdy, aınalańdaǵy adamdardan aýysady. Bireý saǵan jaqsylyq, baqyt bop kezigedi. Mahabbat, dostyq degenimiz – sol adamnyń adamǵa beretin baqyty. Al seniń jolyńa jýa bop bitip, qyzyl kóz báledeı qyrsyqqa urynatyn da – sol adam. Oq ekesh oq ta ózdiginen atylmaıdy. Myltyqtyń shúrippesinde adamnyń suq saýsaǵy turady».

***

"Jas, sulý kezińde tal boıyńdy tutas kórsetetin mynandaı úlken aınanyń bolýy da bir baqyt eken ǵoı, - dep oılady ishinen.
-Al kóshpeli qyr elinde mundaı aınanyń ózi túgil kóleńkesi de bolǵan emes. Shirkin, kórkine kóz toımaıtyn ne bir sulý əpkelerimiz óz beınesin tolyq kóre almaı ótti-aý bul dúnıeden. Qandaı aıanyshty!"

 

 

"Adyrna" ulttyq portaly

 

 

Pikirler