Toqtar JAQASh: Qaster men Muragerdi Qytaıǵa qaıtarsa ólim jazasy kútip tur!

91

Qytaıdan qashyp kelgen Qaster men Murager keri qaıtarylsa, Qytaı úkimeti olarǵa qandaı jaza taǵaıyndaýy múmkin?

Shekara buzǵandar úshin QHR Qylmystyq zańynyń 320-baby 1 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrýdy qarastyrǵan. Bul ásheıin, bergi jaǵy ǵana. Ary qaraı úńilseńiz - sumdyq! Óıtkeni, bul zań talaptary mynandaı dárejedegi shekara buzýshylarǵa arnalmaǵan:

1. Shetelde Qytaıdyń múddesine zııan keltirgenderge;

2. Memleket shekarasyn zańsyz úsh ret kesip ótkenderge;

3. Basqa adamdy úgittep, shekarany zańsyz ótkenderge;

4.Shekaranyń buzyp ótip, ákimshilik jazaǵa ushyrap, taǵy da buzyp ótkenderge;

5. Budan da basqa aýyr belgileri barlarǵa, - dep jazylǵan. Iaǵnı, Qaster men Muragerge osy qylmystardyń barlyǵyn tutastaı jaba salý túk te emes! Óıtkeni, Qaster men Murager Qytaıdyń "terrorıst" degen tizimindegi jaý memleket - Qazaqstanǵa qashty. Bir. Ekinshiden, memleketiniń eń úlken dushpany - "Atajurt eriktilerine" suqbat berip, Qytaıdyń "abyroıyn tókti". Úshinshiden, kórýge tyıym salynǵan Qazaqstan telearnalaryna suhbat berip, Qytaıdyń ozbyrlyǵyn áshekereledi. Qaster budan buryn da shekaradan qashyp ótip, 4 jyl 8 aı Qytaı lagerinde jazasyn tartqan. Endi ol avtomatty túrde Qytaı úshin "qaýipti reıdıvıstke" aınaldy. Tórtinshi másele - Qaster men Muragerdiń ekeýin de "birin biri shekara asýǵa úgittedi" dep basyna bir qapty kıgize salý da túkke turmaıdy. Iaǵnı, Qaster men Muragerdi Qytaıǵa qaıtarsa - onda olardy tek ólim jazasy ǵana kútip tur!

Álemdik qaýymdastyq Qytaı memleketin ólim jazasyn eń jıi qoldanatyn jendet-memleket retinde tanıdy. Ólim jazasyna kesilgender jaıly derekti Qytaı memlekettik qupııa retinde saqtaıdy. Halyqaralyq Amnesty International quqyq qorǵaý uıymynyń deregi boıynsha, Qytaı ólim jazasyna kesý boıynsha búkil álemdi artqa qaldyrǵan. Mysaly, 2018 jyly búkil álem elderinde ólim jazasy 1032 adamǵa qatysty oryndalsa, beıresmı derek boıynsha Qytaıda 26 myń adamdy ólim jazasy arqyly óltirgen.

Birikken ulttar uıymynyń "Adamdardy azaptaýǵa qarsy" Konvenııasy 1984 jyldyń 10 jeltoqsanynda qabyldanyp, ony Qazaqstan Respýblıkasy 1998 jyldyń 29 maýsymynda ratıfıkaııalady. Osy Konvenııanyń talaptaryna sáıkes, bizdiń memleket adamdardy azaptaıtyn jáne ólim jazasy qoldanylatyn memleketke qashyp kelgen baýkespe qylmyskerdi de qaıtarmaýy tıis! Al Qaster men Murager eshqandaı qylmysker emes! Olar bar bolǵany - jansaýǵa surap kelgen óz baýyrymyz! Qytaıdyń "anaý-mynaý" degen ótirigine ılanbaı, Qaster men Muragerdi Qytaıdyń qylyshynan aman alyp qalaıyq!

 

(Toqtar Jaqashtyń feısbýk paraqshasynan alynǵan)

 

Pikirler