Jazýshynyń baqytsyz mahabbaty

499

Eki jandy tabystyratyn syrǵa toly mahabbat seziminiń bastaý alǵan oqıǵasy qashan da qyzyq ári eliktiredi, tamsandyrady jáne árbir juptyń áńgimesi óz aldyna bir bólek. Olardyń árbiri tyńdaǵandy túrli tátti sezimderge bóleıdi. Bir-birine bir kezderi tańsyq jandardyń júrekteri tylsym kúshtiń arqasynda týys bolyp ketetini tańǵaldyrady… Dúnıejúzilik tarıhta qalǵan uly mýzykant Shopen de Jorj Sandty alǵash kezdestirgende, oǵan ǵashyq bolý oıyna kirip-shyqpasa kerek. Tipti, erkekshora kelgen, áıel sıqy joq «súıkimsizdeý» Sandty ol unatpaǵan eken. Olar tanysqan jyl 1836 bolatyn. Qonaqasyǵa dos-jarandy jınap, olardyń kezdesýine sep bolǵan ortaq dostary d’Agý grafınıa edi. Ol kezde el arasyna tanylyp úlgergen jazýshy Jorj Sandtyń 33-ke kelgen shaǵy. Shopenniń jas áıeldi unatpaýy da túsinikti: sebebi ol er adamdarsha kıingen, aıaǵynda uzyn báteńke, qolynda uzyn sıgara.

Tipti, Avrora esimdi ádemi esimin er atyna aýystyryp alǵan. Jazýshynyń bul stıli óziniń femınıstik kózqarasyn jetkizýdiń ózinshe joly bolsa kerek. 18 jasynda turmysqa shyǵyp, eki balany ómirge ákelgenimen, Avrora eshqashan baqytty bolmady. Ózi turmysqa shyqqan Kazımır Dıýdevan esimdi kishi ofıer jigit jas jaryna tek úıdiń jıhazy retinde qarasa kerek. Ony eshqashan kózge ilmeı, qymsynbastan, ashyq kózine shóp salyp júrdi. Erli-zaıyptylardyń arasyndaǵy urys ta daǵdyǵa aınalǵan. Súıtip júrip, bul shańyraqta Solanj esimdi qyz ben Morıs esimdi ul týylady. Eki balaǵa qaramastan, 12 jyl ótken soń, aqyry ekeýi ajyrasady da, Avrora balalarymen birge Parıjge attanyp, jubanyshyn jazýshylyqtan tabady. Alǵash jaryqqa shyqqan «Indıana» aty eńbeginen keıin birden tanymal bolǵan, alaıda, er adamdarǵa qapaly Avrora kıim úlgisin álgindeı stılge aýystyryp, naǵyz femınıstke aınalsa kerek. Soǵan qaramastan, onyń kóńildesteri úzilmeıtin. Avrora olardyń eshbirin jaqsy kórgen joq. Talantty mýzykant Shopendi kezdestirgenge deıin jazýshy áıeldiń artynda osyndaı ómirlik júgi bolatyn… d’Agý hanymnyń úıindegi sol bir keshte ekeýi qaıta tildesip, bul joly Shopen alǵashqy oıynan qaıtady. Biraq ol Jorj Sandqa kóńil qoımaǵanmen, ol Shopendi unatyp úlgerse kerek. Osydan keıin jazýshy áıel Frederıkke yntyǵyp, únemi onymen kezdesýdiń amalyn izdep júredi. Alaıda, odan jaýapty sezim alý úshin Avroraǵa bir jarym jyl kútýge týra kelgen kórinedi. Olar ekeýi de óner adamdary bolǵanmen, minezderi eki túrli boldy. Kompozıtor zııaly, ustamdy jáne azdap uıań kelse, Avrora kerisinshe, qyzba, ádetten tys áreketke jaqyn bolatyn. Olar bir-birine tartylatyn kereǵarlyq sekildi edi. Avroraǵa tipti, azamatynyń azdap jasyqtyǵy, tuıyqtyǵy unaıtyn. Shopen ony shyn atymen ataıtyn jáne qalaýynsha oǵan kóbine beldemsheler kıgizetin.
Shopen bala kezinen ókpe aýrýymen aýyrady eken. Shopendi bul aýrýynan aıyqtyrý úshin Avrora aýa-raıynyń emdik qasıetine úmittenip, onymen birge Ispanııa elindegi Maıorka atty eldimekenge attanady. Alaıda, osy tusta olardyń qıyndyqtary bastalady. Olar kelgennen Maıorkada nóserletip, kúnniń kózi ashyla qoımaıdy. Ekeýi jaldamaly úıde turyp, Avrora jarynyń janynan bir sátke de alystamaı, onyń kútýshisine aınalady. Al úı ıesi Shopenniń aýrýy jaıly bilgen soń, olardan tez arada úıdi bostaýlaryn talap etip, qoldanǵan zattardyń bári úshin aıyppul suraıdy. Sebebi ol zamanda naýqas adam qoldanǵan zattar túgel otqa tastalatyn. Jańa páter tabý olar úshin múmkin bolmady. Sebebi kompozıtordyń aýrýy jaıly qulaǵdar bolǵan búkil meken olardy qabyldaýdan bas tartady. Aqyrynda ekeýi monastyrdi panalap, Avrora jaryna kúndiz-túni kútim kórsetedi. Alaıda, Shopenniń ahýaly ońala qoımaıdy. Olar Franııaǵa oralýǵa bel býady. Eshbir keme naýqas jolaýshyny alǵysy kelmeıdi. Jorj keme qojaıyndaryna jalynyp, franýz kompozıtoryna aıaýshylyq tanytýlaryn ótinedi. Tek bir ǵana kisi kelisim berip, olardy eń nashar kemege ornalastyrady. Sebebi jóni túzý kemedegi zattardy jaǵyp jiberý tıimsiz edi. Olardyń jolserikteri myń san shoshqalar boldy jáne olarǵa jasalǵan jaǵdaı áldeqaıda jaqsyraq edi. Elge oralǵan soń, olar Jorjdyń úıine ornalasady. Bul 1839 jyldyń aqpan aıy edi. Birte-birte Frederıktiń jaǵdaıy túzelgenimen, Jorjdyń jaryna degen kóńili sýıdy. Bir jaǵynan, Jorjdyń oıynsha, ol osylaısha Shopendi artyq qaterden aryltqandaı edi. Ol jıi óziniń úsh balanyń anasyna aınalǵanyn aıtatyn. Osylaısha olar alǵash tabysqannan beri qaraı on jyl birge boldy. Al 1847 jyly ekeýi aırylysady. Onyń bir sebebi – Frederıktiń Jorjdyń uly Morıspen úzilmeıtin kerisýi edi. Ol eseıip qalǵan ul balany ózinshe tárbıeleýge tyrysatyn. Taǵy bir sebep – Jorj qyzymen sózge kelip qalsa, Frederık árdaıym Solanjdy jaqtaıtyn. Bul, árıne, Jorjdy yzalandyratyn. Ol jarynyń qyzyna qupııa túrde ǵashyq bolyp qaldy degen oıǵa baryp, ashýlana túsedi. Osyndaı, túrli turmystyq máselelerge baılanysty urys-keris jıilep, aqyry Shopen bólek shyǵady. Al oǵan qatty ókpeli Jorj hattaryna jaýap berýin toqtatady. Kompozıtor jarynsyz ózin jalǵyz ári baqytsyz sezinip, densaýlyǵy odan saıyn nasharlaı túsedi. Olar sol kúıi qaıta tatýlaspaıdy. Nátıjesinde, Frederık Shopen 1849 jyly 39 jasynda kóz jumdy. Onyń sońǵy sózderi: «Ol maǵan óz qolymda jan tásilim etesiń dep ýáde bergen» degen sózder bolsa kerek…
Al Jorj Sand jarynan góri uzaq ómir súrdi. 60-qa kelgen shaǵynda jurt ony 39-jasar sýretshi Sharl Marshalmen kóńil qosqan dep sóz etedi. Alaıda, Shopenmen aırylysqannan keıin ol uzaq ýaqytqa deıin adaldyǵyn saqtady. Avrora Dıýpen, ıaǵnı, Jorj Sand, 1876 jyly 72-ge qaraǵan shaǵynda kóz jumady.

 

"Adyrna" ulttyq portaly

Pikirler