Búgin Sherhan Murtazanyń dúnıeden ótkenine jyl toldy

469

Qurmetti Sher Ata, siz qazir bizdiń ústimizden jaı ǵana baqylap, shermende bop «opasyzdar-aı...» dep otyrǵan shyǵarsyz?! Qudaı Taǵalanyń oılap tapqan ómiri men baqıy, jazmyshy men ozmyshy bolmasa ortamyzǵa qaıta tirilip kep «qyzyl jebe» bop atylyp, maıly jilikti jaqsy kóretinderdi kókjelkeden uryp qustyrar edińiz. Oǵan esh kúmánim joq!

Kezinde shymbaıyńyzǵa batyp shymyrlatqan, júregińizdi janshyp jylatqan eldiń muńyn, myńmen jalǵyz alysyp júrip, minberdegilerge qoryqpaı jetkizdińiz. Qutty kreslońyzdan qotaryp alyp tastaǵysy kelgenderge: «Qyzmet degen Tólegenniń kókjorǵasy. Erteń bir Bekejan shyǵyp minedi de kete barady. Alam deseńder, talaspaımyn!» degen kesimdi sózińiz de el esinde. Qazir sony uǵar sheneýnik joq. Oılary áli sol, ortaǵasyrlyq teńiz qaraqshylarynyń sanasy dárejesinde tur. Túk ózgermedi, Sher Ata. Jer men kókke kók tıynda paıdasy joq jıyndarda, kókiregine myń salpynshaǵyn ilip alyp, sólkebaılaryn súıretip júrgen atqaminerler kóbeıdi. Kózderin kıiz shormen tańyp alǵan. Balapandaryn kólbegeılep júrgen analarǵa kólgirsip sóıleıdi. Bir aıaǵy tórde, bir aıaǵy kórde júrgen qarııalar ákimderdiń esigin eńkeıip ashyp, ishine enteleı kirip shyndyqty shyńǵyrtyp aıtyp jatsa «...esi aýysqaaaaaaan dep...» kúledi. Bul máseleni siz de Kamal atama jazǵan hatyńyzda aıttyńyz. Biraq baıaǵy jartas sol jartas. Sher Ata-aý, qarııasyn qadir tutyp, anasyn ardaqtaǵan el edik qoı. Ez bop baramyz...

Erdiń jasy elýge kelgen aǵalarymyz qyz qyrqynnyń qyzyǵyn qyrshyp, saýnadan «saýmal» ishkenin mártebe kóredi. Bata ber deseń tilek aıtyp, tilek jaýdyr deseń qolyn jaıyp bata beredi.
Sher Ata, bata men tilekti ajyrata almaıtyn aǵalar kóbeıdi. Olar erteń qandaı qarııa bolady?

Ata-babamyz aq bilektiń kúshimen, aq naızanyń ushymen saqtap qalǵan Jer Anamyzdyń kóılegi jyrtylyp, kóringen kóz súzip, omyraýy men baltyry aıǵyz-aıǵyz bolmaq túgili, jelpildegen jezóksheniń kúıin keship otyr. Kezinde bıtin syǵyp, qanyn jalap otyrǵan qaraqytaı uryǵyn shashyp jatyr. Jer Anamyzdyń jatyryna júz jyldyq emes, myń jyldyq jara tústi.

Sher Ata, ózińiz shet jaǵasyn kórip ketken áleýmettik jelini qadirsiz qarýǵa aınaldyryp, jelin shyǵaryp jatyr. Asyra dinshilder noqtalap minip aldy. Ulttyq nıgılıster bir oq shyǵarmaı ult sanasyn ýlap, shyn ımandaryn tonap jatyr. Qazaq degen halyqtyń túp qazyǵyn sýyryp, kindigin úzip tastaǵysy keledi. Aqylyn – aıran, oıyn – oıran qyldy. Qazir siz ortamyzda bolyp oıyńyzdy, ishki sherińizdi shyǵaryp bárin jazsańyz aılap, jyldap paraqshańyz buǵattalyp turatyn shyǵar.

Sher Ata, ózińiz zarlap aıtyp ketken jemqorlyq, urlyq-qarlyq, paraqorlyqqa halyqtyń eti úırendi. Kamal atama jazǵan hatyńyzda Shekspırdiń myna bir danalyǵyn tilge tıek etip edińiz: «Qylmysty altynmen kómkerip qoısań, Zańnyń naızasy maıysyp qalady». Rasynda, zańnyń naızysy maıysqaq memlekettiń irgetasy bekem bola qoıar ma eken?! Myna bir qadap aıtqan mysalyńyzdyń da til ushyna kelip turǵanyn qarańyzshy: «Órmekshiniń toryna tússe – shybyn-shirkeı ǵana túsedi. Al ara, sona degender ol tordy eleń qylmaı buzyp kete beredi». Sol tordy eleń qylmaıtyndar qara halyqty altyn sandyqtyń ústinde jalańbut otyrǵyzyp, kiltin bermeı otyr. Al ózderi aıýdyń aýzynda júrip, búıirine aıdahardyń tisi batyp jatqanyn sezbeıdi.

Sher Ata, búginde Amerıkaǵa aǵylyp, Eýropaǵa enteleı kóship, Arabstanǵa asyǵyp júrgen qazaq kóbeıdi. Shet memlekette júrip kóp nárseni baıqadym, oıǵa túıdim. Olar aqshanyń zary, tamaqtyń qamymen ketip jatqany beseneden belgili ǵoı. Erteń osy qandastarymyz 30-40 jyldan soń eline óte parasatty, bilimdi, salt-dástúrin joǵaltpaǵan, bilikti maman bolyp oralatynyna bek senimdimin. «Olar qaıta oralady!» degen senim myna bir oqıǵadan soń paıda boldy. AQSh-ta júrgende 10-20 jyldan beri sol jerdi panalaǵan qazaq otbasylarymen tanystym. Balalaryna ana tilinen sabaq berdim. Ata-ana sábıleriniń amerıkalyq bolyp bara jatqanyna alańdaıdy, qorqady. Kóbisi urpaǵymnyń bolashaǵy úshin túbinde elge oralamyz dep kesip aıtty. Ishken sý, jutqan aýa, jegen as, basyp júrgen topyraq ta adamnyń fızıologııasy men túr-sıpatyna qatty áser etedi eken ǵoı. Balapandar qoı kózdi, bıdaı óńdi, qara domalaq qalyptan taıyp barady. Biraq meni alańdatanyny bul emes. Oılantatyny, shırek ǵasyrdan soń Qazaqstan qandastarymyzdyń úshinshi kóshin qarsy alýǵa qaýqary jete me? (Alǵashqy kósh keńes úkimetinde boldy. Ekinshi, Táýelsizdik alǵan soń Elbasynyń tikeleı tapsyrmasymen bolǵan kósh) Álde, qazirgideı zar jylatyp qoıa ma? Mine, Sher Ata, meniń ýaıymym osy.

Sher Ata, sizge jazǵan bul hatym sherli de zarly, muńdy da qaıǵyly boldy. Keshirim suraımyn. Aýrýymdy jasyrǵym kelmeıdi. Qazir qazaq dalasy Shyńǵys hannyń joryǵy taptap ótkendeı kóriniste tur. Ár qazaqstandyq moınyna qaryz qarǵybaýyn taǵyp aldy. Qaryz-qarǵybaýy tartylǵan saıyn túnshyǵyp jatyrmyz. Bilgishter bılik pen ekonomıkaǵa reforma kerek deıdi. Biraq ózińiz shegelep aıtyp ketkendeı bizdiń sanamyzǵa reforma kerek.
Sher Ata, osy hatym sizge jetken bolsa Kamal atama da oqytyńyzshy. Kórsin. Ol kisige de hat jazyp jatqanymdy esine salyp qoıyńyzshy. Aldaǵy kúnderi jóneltemin.
Sher Ata, mende et pen súıekten jaralǵan janmyn ǵoı. Úmittenemin. Úmittenemiz. Óıtkeni biz, Uly Táýelsizdiktiń qurdasymyz. Qazaqstannyń súıem-qarys jerinen altyn aǵyp, kúmis tamshylap oǵan tek bizder ǵana shomylyp rahattanyp jatqanymdy elestettemin. Túsimde Árbir túıir kókónisi men jıdeginen syńǵyr-syńǵyr teńge saýyldap jatqanyn kóremin.

Sher Ata, keleside kileń qasiretti emes, jarqyn-jarqyn jaqsylyqtardy jazýǵa ýáde berem.
Saý bolyńyz!

 

Táýirbek BOZEKENOV

Pikirler