Kári jilikti bosaǵaǵa nege iledi?

556

– Qazanǵa et salǵanda aldymen  kári jilikten bastap salady. Sebebi kári jilik ettiń bárin ustap turatyn qasıetke ıe. Ony shaqpaıdy, quda tabaqqa salmaıdy, qonaqqa, bóten, jat adamǵa emes, kerisinshe úı ıesine nemese aǵaıynǵa beredi.
Óıtkeni «kári jilikte shańyraqtyń quty bar» dep yrymdaıdy. Sonymen qatar, ósip kele jatqan qyz balaǵa «oń jaqta otyryp qalasyń» dep ustatpaǵan, al, uldarǵa «súr boıdaq bolasyń» degen senim boıynsha jigitke de bermeıdi.
«Ertede bir baıdyń qorasyn qyryq qaraqshy torýyldapty. Biraq, qansha tyryssa da, malyn ala almaǵan eken. Baıdyń qorasyn qarýly jasaq kúzetip turypty. Biraq, tań ata qaraýyldar kózden ǵaıyp bolady eken. Urylar tylsym jaıdy túsinbeıdi. Ertesine bireýin tyńshylyqqa jumsaıdy. Ol baıǵa jolaýshy keıpinde kelip syr tartady. Baıdyń jalǵyz uly men báıbishesinen ózge eshkimi joq eken.
Tyńshy qaıta kelip:
– Baıdyń malyn kúzetetin ne jalshy, ne kúzetshisi joq. Bárin barladym. Kórshilerinen de suradym. Eshbir jasaǵy joq. Bizge elestegen bolýy kerek, – deıdi. Urylardyń basshysy:
– Endeshe búgin shabamyz, – dep atqa qonady.
Bul joly da urylar qoraǵa taqap kelgende qarýly jasaqqa kezigedi. Urylardyń birnesheýi jaralanyp, keıin sheginedi. Ertesine urynyń basshysy baıǵa ózi baryp:
– Baıeke, men ury edim. On kún boldy sizdiń malyńyzdy toryp júrgenime. Biraq, qorańyzdy kúzetken qalyń ásker aldyrmaıdy. Kúndiz kózden ǵaıyp bolady. Ne syr, ne kıeńiz bar, aıtyńyzshy? – dep aǵynan jarylypty. Baı uryny ertip alyp, qorasynda ilýli turǵan kári jilikti kórsetedi:
– Ákem marqum dúnıeden óterinde: «Kári jilik kórseń, qorańa baıla. Malyńa qorǵan bolady», – deýshi edi. Ósıetin oryndap, kári jilik ilip qoıdym. Sodan beri malǵa qasqyr da shappady, ury da túspedi, birde-bir malym joǵalmady, qaıta myńǵyryp ósip keledi. Sonyń sharapaty bolmasa, mende basqa kıe joq, – deıdi.
Qudiretke bas ıgen urylar baımen dos bolypty. Nıetinen qaıtyp, adal kásipke kóshipti desedi».
Kári jilikti jeýge bolmaıdy degendi ǵana estýshi edik. Onyń máni munshalyqty tereńde jatqanyn oılamappyz.
«Ertede baıdyń jalǵyz uly bolypty. Ol kerýen tartyp, qalaǵa saýdaǵa attanady. Saparǵa shyǵar kezde ákesi:
– Balam, myna kári súıekti qoınyńa salyp al. Qaýip-qaterden aman bolasyń, – deıdi.
– Áı, áke-aı, seniń-aq yrymyń taýsylmaıdy eken, – dep uly selsoq qaraıdy. Biraq áke kóńilin qımaı, kóp qapshyqtyń birine laqtyra salady.
Mejeli jerine aman-esen jetip, saýdasyn jasap elge qaıtady. Jolda kerýenge qaraqshylar shabýyldaıdy. Bala ne isterin bilmeı, qatty sasady. Sol kezde art jaǵynan qarýly jasaq paıda bolyp, qaraqshylarǵa qarsy umtylady. Tonaýshylar seskenip, keıin sheginedi. Qapylysta bir qaraqshynyń qańǵyǵan oǵy balanyń aıaǵyna tıip, jaralanyp qalady. Ǵaıyptan paıda bolǵan jasaq kerýendi aman-esen elge jetkizedi. Biraq el sheti kóringende kózden ǵaıyp bolady. Bala úıine kelip, ákesine bolǵan jaıdy baıandaıdy. Sonda ákesi:
– Ulym, yrymnyń syryn endi túsingen bolarsyń. Kári jilikke Qudaı osyndaı qasıet darytqan. Sen balalyq qylyp, kári jilikti kóp qapshyqtyń birine salyp aldyń. Sonda da kerýeniń Ǵaıyp Eren Qyryq Shiltenniń shylaýynda boldy. Eger yqylasyń kúshti bolǵanda jebe de darymas edi, – degen eken. Osydan bastap el aýzynda «Kári jilik er jigitti qyryq joldan qaǵady» degen sóz qalypty».
Iá...
Kóp jastar muny bile bermeıdi...
Negizi: QAZAQ HALQYNYŃ SALT - DÁSTÚRI TUNǴAN TÁRBIE ǴOI...
ULTTYQ QUNDYLYQTARYMYZ - ShE...
Naǵyz - tárbıe mektebi ǵoı...
Baıaǵyda bir beıbaq aıtqan eken:"Bilgenimnen bilmegenim, toqsan toǵyz"- dep...
Aınalaıyn, ASYL ATA - BABAM, QASIETIŃNEN AINALDYM...
Bosaǵalaryńyzdan qut-bereke arylmasyn!!!

(Amanbol Mahatuly paraqshasynan)

"Adyrna" ulttyq portaly

Pikirler