Sáláfızmniń kesirinen tilimizden aıyrylatyn boldyq

283

Nebir qıyn-qystaý zamandar bolǵan kezde halqymyz tilinen de, jerinen de aıyrylyp qalatyn sátter týdy. Alaıda, tarıh sahnasyna kóterilgen uly tulǵalarymyz, keıingi urpaqqa barlyǵyn amanattap, óz jandaryn biz úshin pıda etti. Sáláfızmniń yqpaly memlekettik tilimizge de áseri kórinýde. Osyǵan oraı búgingi tańda, tilimizden de aıyrylyp qalýdyń qaýpi kórinedi.
Áleýmettik jelilerden jıi baıqaıtynymyz qazaq tiliniń shubarlanyp bara jatqandyǵy. Sáláfızm aǵymyndaǵylardyń arab tili arqyly óz qanattaryn jaımaqshy. Qazaqsha sózdermen qosymsha tirkesip aıtylypta, jazylypta júr. Shubarlanýdyń sońy tilimizdi qurdymǵa aparyp, áleýmettik jelidegi jas býyndardyń sanasyna keri yqpalyn tıgizerdeı. Juma kúni áleýmettik jelilerden «Juma múbárak bolsyn» dep emes, «Juma qabyl bolsyn» dep qazaqshalap nege aıtpasqa? Týra osylaı «InshaAllah» emes, «Qudaı qalasa», «Alla jazsa» syndy balamalary qazaq tilinde óte kóp. «Iftar», «Halal», «Haram», «Nıkıah» t.b. sózderdi qazaqsha paıdalanýymyz kerek. Musylmandyqqa shaqyryp, tolyqtaı halyqtyń sanasy men dástúrin ózgertýge, tildiń de burmalanýy kórinýde. Dinı fanatızmniń joldarynyń birine til ózgerisin búginde jatqyzýǵa da bolady.
Alla taǵala Quran Kárimde «Hýjýrat» súresiniń 13-aıatynda bylaı degen: «Áı, adam balasy! Kúdiksiz, senderdi bir er, bir áıelden jarattyq. Sondaı-aq bir-birlerińdi tanýlaryń úshin senderdi ulttar, rýlar qyldyq. Shynynda, Allanyń qasynda eń ardaqtylaryń – taqýalaryń…» Ultqa bólgennen keıin, ol ulttyń ózine tán Jaratýshydan berilgen tili de bolady. Búginde biz qulshylyq etemiz, ózimizdi qalaǵan dinge jatqyzǵanymyzben de, basqa halyqtyń tiline elikteýimiz bekershilik. Másele bizdiń birneshe tildi taza meńgergenimizde emes. Óz tilimizdi bile tura, shubarlandyryp paıdalanýymyzda. Bul tarıhtaǵy keıbir halyqtardaǵydaı óz tilderin bolashaqta joıylýynyń qaýpi bar. Jaratqannyń aldynda bir-birimizden jaqsylyǵymyzben artyq bolsaq, basqa tilde sóılep artyq bola almaımyz.
Psevdosáláfızm aǵymynyń ýaǵyzdaýshysy Dilmurat Mahamatovtyń (Dilmurat Ábý Mýhammad) «ahı», «ýhtı» deı bergeńshe, arab tilin tolyqtaı úırenip sóılesińder degen ýaǵyzy bar. Bulda bir óz qatarlaryna qosýdyń joly. Qurandaǵy «Hýjýrat» súresinen habarsyz aıtqan adamnyń sózi sekildi. Iaǵnı adamnyń dini, bilimi, ǵylymy arqyly óz tilin damytpaı, sol mekende paıda bolǵan tilde sóılese, memlekettiń qurdymǵa keteri daýsyz. Sondyqtan búgingi biz tilimizdi shubarlatpaı, elimizdi keıingi urpaqqa amanattaǵymyz kelse, qazaq tilin taza sóılep, jaza alýymyz qajet. «Til – adamnyń adamdyq belgisiniń zory, jumsaıtyn qarýynyń biri» - dep, Ahmet Baıtursynuly beker aıtpaǵan. Áıtpese, tildiń tazalyǵyn saqtaı almasaq, ýaqyt óte kele tilimizden aıyrylyp qalǵanymyzdy baıqamaı da qalamyz.
Sáláfızmniń dinı aǵymdaǵy ýaǵyzshylarynyń basymy qazaq tilinde emes. Týra sondaı tyńdarmandary da ýaǵyz aıtylǵan tilmen qoǵamda qarym-qatynas jasaıdy. Olar qazaq tilin birte-birte joıyp, dinı sózderge arab tilin qosyp jatyr. Ózge eldiń de ýaǵyzshylaryn tyńdap jatqan azamattarymyz, sol eldiń mádenıeti men tili úırengileri keledi. Bul úrdis qoǵamda keńinen etk alýda. Tipti dástúrli ıslamdy ustanýshylardyń ózi qazaq tiline, arab tilin shubalanqy etip qosýda. Bulda bir úlken problema bolmaq. Qoǵamnyń jik-jikke bólinýge alyp keletin jaıttary da týyndaıdy. Til arqyly úlken qaqtyǵystarǵa jol berilip jatsa tańqalmańyz. Árbir azamatymyzdy eldiń taǵdyry oılandyrsa, tilimizdi óz qalpynda taza paıdalanýǵa tyrysý kerek. «Til – ulttyń taǵdyry», - degen ataly sóz bar, sondyqtan da sáláfızmniń tilimizdi shubarlap jatqan taǵdyrynyń oılaýdyń ózi qorqynyshty.

Talasbek JAMBYL

"Adyrna" ulttyq portaly

Pikirler