Qazaqqa qaýip tónip tur

485

Osydan birneshe kún buryn, qazaqtyń mańdaıaldy tarıhshysynan suhbat alýǵa bardym. Kóz aldyma  qazaqtyń túrli máseleleri jóninde emen jarqyn áńgime órbitip, qazaq tarıhynan sýsyndap qaıtqanym elestep qoımady.  Kabınetke kirgen soń áý degennen-aq, ózge tilde saırap qoıa berdi. Lepirip kelgen qaıran kóńil, lezde sý sepkendeı basyldy.  Masqara, qazaqtyń tis qaqqan tarıhshysy orys tildi eken. Esime Baıtursynulynyń «kim qaı tilde sóılese, sol elge qyzmet etedi» degen támsili eriksiz túsip, bir kúrsinip alýdan ári asa almadym.

Mine, osylaısha orystarǵa qushaǵymyzdy keńinen ashyp, tilin de, dinin de, bankisin de, kásipornyn da, qyl-aıaǵy basy-bútin ózin de kirgizdik. Qytaı dese qoıandaı qorqatynymyz ras. Alaıda keshegi elimizge kirip jatqan 55 zaýyty Reseıdiń qasynda shybyn shaqqan qurly bolmaıyn dep tur. Nege deısiz be?! Demeseńiz de aıtaıyn. «Qazaqstandy Qytaı basyp alsa Reseı áskerı kómek beredi» degen aldamshy úmitpen kún keship júrmiz. Sonyń arqasynda Qazaqstanda orystyń siz ben biz bile bermeıtin 7000 kásiporny tirkelgen. Al qazaq halqy solardyń ýly zaýyttarynyń zardabyn tartýda. Orystardyń "Rýsneft", "Lýkoıl", "Gazpromdarynda" qazaqtar tek jalshy bola alady. Joǵarǵy qyzmetke ólip bara jatsa da, jaqyndatpaıtyny aıdan anyq.  Al qazaqta tek qazaqsha sóıleıtin mekeme – meshit qana. Bul birinshi másele.

Ekinshiden, Reseıdiń "Kaspıı", "Sberbank", "Hoým kredıt", "VTB", "ALFA» bankteri qansha surasańyz da, nesıe bere beretin aqkóńil qaryz berýshilerdiń qatarynda. Alaıda nesıeni  berýin berip alyp, eki ese paıyzben qanaǵanda naǵyz "qamqorshy" orystardyń shynaıy bet-beınesin kórýge bolady. Tipti biz qudaıdaı tabynatyn "Turǵyn úı qurylys jınaq banki" myń jerden memlekettiń atynan qorǵalǵanymen  orystyń "Sberbankine" táýeldi.

Úshinshiden, eldegi ınternet-resýrs, saıt, gazetter 90 % orys tilinde aqparat beredi. Qazaq tildi degen saıttardyń ózi birinshi ashylǵanda oryssha beti ashylady. Bunyń ózi alǵashqy betten-aq orys tilge táýeldilikti bildiredi.  Resmı derekterge súıensek, orys tilinde 32 680, aǵylshyn tilinde 4500, qazaq tilinde nebári 4000 saıt bar. Solardyń ishinde kósh bastap turǵany, orys tildi zona.kz pen zakon.kz saıttary. Bu qalaı?...

Buǵan biz qazaqtar ózimiz ǵana kinálimiz. Ǵalamtordy qoldanýshylardyń kóbisi qazaqtar emes, orys tildiler. Sebebi olardyń oqyrmandary ǵalamtor aqparatynda belsendi. Qazaq tildi qoldanýshylardyń deni negizinen saıası, áleýmettik taqyryptardy túsinbeıdi. Al jastar jaǵy jańalyqqa qyzyǵýdan qalǵan. Árıne, biren-sarany bolmasa...

Tórtinshiden, 3,900,000  orys QR-nyń azamaty. Bul degenimiz 4 mıllıonǵa da jetpeıtin halyqtyń bizdi baıaǵyda-aq basyp alǵanynyń belgisi. Kóp qorqytady, tereń batyrady deýshi edi. Qazir bári kerisinshe me, joq álde, bizdiń qazaq taıazdanyp ketti me?! Áıtpese, 4 mıllıon ózge ultty taırańdatyp, kópshilik azshylyqqa baǵynǵan bizden ózge kimdi kórdińiz?

Besinshiden, biz ózi áýelden ósekten aýlaq, shyndyqty tý etken dep orystarǵa jaqyn júrýge tyrysatyn halyqpyz. Sanamyzda «orystar sondaı jaqsy halyq» degen ıdeologııanyń sińip qalǵany sonshalyq, ata-anań oryspen dos ekenińdi estise, tóbesi kókke jetkenshe qýanady. Iaǵnı bizde 100 % Reseıdiń ıdeologııasy.

Qysqasy, qaýip kimnen tónip turǵanyn túısigińizben seze berińiz..

 

 

Aqgúl AIDARBEKQYZY

«Adyrna» ulttyq portaly

Pikirler