Oralhan Bókeı: Erte kóktegen mahabbat erte qýraıdy

1343

Mahabbat abstraktyly, Sondyqtan da teorııalyq jaǵy damı beredi de, naqtyly mánin joǵalta bermek. Negizinde, sezim degenimiz adamǵa ǵana tán qasıet, biraq ol aınyǵysh. Aınyǵysh bolatyn sebebi – adamzat óziniń jaratylysynan esh nárseni qanaǵat tutqan emes, arman men qııal, úmit pen maqsat – osynyń qaı-qaısysy da bir ǵana umtylys uǵymymen shektelmeıdi, tapqan dúnıeńniń, shyqqan bıigińniń azdyǵy men alasalyǵyn aıǵaqtap, únemi bir tyń, basqa, jańa da jaqsy belgisiz birdeńelerdi kókseýmen kún keshedi. Ádemilik pen súıkimdiliktiń ózi salystyrmaly da shartty, óıtkeni qandaı da bir keremet kórkemdik sizdiń kózińizge teńdessiz kóringenimen, basqaǵa ánsheıin jaı ǵana nárse bolýy múmkin. Ádette, biz bir adamdy qulaı unatqanda, onyń boıyndaǵy sandaǵan kemshilikti elep – eskermeımiz, ıaǵnı sezim aldaýyna túsemiz. Sóıtip, úılenemiz. Kún ótken saıyn, oǵan jaqyndaǵan saıyn birsin dep sizdiń jan dúnıeńizge saı kelmeıtin qaıshy qylyqtary ashyla bastaıdy, osydan aıný sezimi paıda bola bastaıdy nemese ómirde odan da jaqsy kisiler baryn moıyndaısyń, jaryńyzdyń bolmysynda az, tipti joq qadir – qasıetter men ózgeshe erekshelikterdi ózgeniń jarynan baıqaısyz, osylaısha asyldan da ozǵan asyl, sulýdan da artyq sulý bar ekenin túsinesiz. Kóńilimizdiń kók dóneni buǵan deıin shapqylap júrgen sheńberin tastaıdy da, anaý topqa qosylǵysy keledi. Jalǵanda ǵalamat dep oılaǵan aýylyńyzdyń kemshiligin kórip qalýdan azapty ne bar?! Jaqsyǵa jaqyndaýdan qaýipti ne bar?! Asylyńdy joǵaltqannan artyq ne bar?! Shirkin-aı, degizer, onyń ókinishi ómirińizdiń ózegine aınalady. Osy «átteń-aı» men «shirkin-aı» naǵyz - mahabbat. Mahabbat degenimiz – qosylmaý desek, oǵan mynadaı dálel keltirelik. Aıtalyq, álem ádebıetiniń arǵy bergisin aqtaryp otyrsaq, súıgen jastardyń birde-bireýin úılendirmegen eken. Nege? Nege Romeo Djýlettaǵa, Farhad Shyrynǵa, Qozy Baıanǵa, Qyz Jibek Tólegenge, Abaı Toǵjanǵa qosylmady?! Nege bizder ah uryp qosylamyz, arpyldap aıyrylasymyz? «Azapsyz mahabbat – arzan mahabbat», «Shyn ǵashyq bul dúnıede qosylmaıdy» - degen atamyz qazaq neni meńzedi?! Búginde biz syılastyqty, úırenisýdi, úlgili semıa qurýdy mahabbat atty uly uǵymmen shatastyryp alyp júrmiz, sondyqtan da alǵashqy, ortanshy, aqyrǵy mahabbat dep topqa bólemiz. Shyn ǵashyqtyq - biregeı uǵym, Daralyq pen Máńgilik degenimiz osy. Úıli-barandy, balala-shaǵaly bolý – tabıǵattyń buıryǵy, ol jan-janýardyń barlyǵyna tán, aqyl-oıdyń emes, shartty reflekstiń jemisi. Sanalylyqtyń arqasynda ómirdi jalǵaý formasyn ózgerttik, adamzattyń aıyrmashylyǵy – úı salýynda, jıhaz jınaýynda: sáýletti turmys qurýǵa umtylýynda. Al alǵash adam paıda bolǵanda onyń birde-bireýi joq edi ǵoı. Ot ottap, sý iship júrip-aq bizdi osy dárejege jetkizdi. Altyn degenimiz – yrystyń kúni túskede paıda bolar. Nannyń kóleńkesi desek, mahabbat degenimiz – jalǵyz-aq jan úshin janǵan sezimniń jarq etip sónýi. Semıa qurýdyń mindettilik, qajettilik sıpaty basym. Ǵylym men tehnıka bar jerde, ıvılızaıanyń masqara damýy tusynda adamnyń tabıǵı sezimi álsirep, steorotıpti sezimi ústemdik alady. Endeshe, mahabbat áste zor sanalalyqtyń, bilgir-bilimdiliktiń, asqan aqyl-oıdyń jemisi bolmaq emes, ol – tek jerde ǵana ómir súretin, birte – birte arhaızmge aınalatyn, týýy bar, ósip-ónýi joq kózge kórinbeı máńgi jasaıtyn beınesi belgisiz Dara uǵym.

Oralhan BÓKEI

Jarynyń lebizi

Men Oralhandy 1987 jyly jeltoqsan aıynda Əýezov teatrynda birinshi ret kórdim. Biz bir qatarda jaqyn otyryp qalyppyz. Birinshi bop Oralhannyń ózi sózge tartty. Odan keıin arada biraz ýaqyt ótkende oılamaǵan jerden Jazýshylardyń shyǵarmashylyq úıinde taǵy kezdestik.
Kórgen jerden Oralhanǵa ǵashyq bop qaldym dep aıta almaımyn. Men onyń shyǵarmalaryn buryn oqymappyn. Qandaı jazýshy, qandaı adam ekeninen múldem beıhabar edim. Oralhan tanysqan boıda "men Soıalıstik Eńbek Erimin", "men anandaımyn, men mynandaımyn" dep əzil shyny aralas lepire sóıledi. Ishimnen "nómiri birinshi maqtanshaqtyń ózi shyǵarsyń" dep kúlip otyrdym. Sodan keıin ol meniń kabınetime jıi keletin boldy. Men ol jerde medbıke bop istep júrgenmin. "Qan qysymymdy ólshep bershi" deıdi. Men únsiz qan qysymyn ólsheımin. "Bəri de durys, bara berińiz" deımin. Ol: "Meniń saýsaǵym aýyryp tur. Bashpaıymnyń arasy qaqsap barady", - dep anany - mynany syltaýratyp otyryp alady. Jaı otyrmaıdy, ishek silemdi qatyra kúldiredi. Sóıtip, birte - birte til tabysyp kettik. Shynymdy aıtsam men alǵashynda Oralhandy asa unata qoıǵan joqpyn. Maǵan onyń syrt kelbeti sonshalyqty tartymdy bop kórinbeıtin. Men muny ótken kúnderdiń elesin sanamnan qaıta jańǵyrtyp, sol səttegi sezimim, kóńil - kúıim arqyly jetkizip otyrmyn ǵoı. Sondyqtan da qazir óz sózi me ózim ishteı kereǵar kelip, jan dúnıem astań - kesteń bop jatyr. Iə, myna men - qarshadaı ǵana erke qyz, búkil respýblıkaǵa aty belgili Oralhanǵa onsha ılige qoımadym.
Bir kúni Oralhan kabınetime óte kóńilsiz kirdi.
Ún - túnsiz jaıǵasty da, kózime tik qarap turyp otyryp: "Men týra sóıleıtin adammyn, kisiniń betine aıtqandy jaqsy kóremin. Sen maǵan unaısyń" - dedi. Sol sətte meniń júregim aýnap túskendeı boldy. Betim de dý ete qaldy. Ne aıtarmdy bilmeı sastym. Keıin bireýlerden estidim, Oralhan jazýshylarmen bəstesipti: "Men osy qyzdy ózime tabyndyryp almasam Oralhan bolmaı keteıin" depti. Osy qańqý sóz qulaǵyma jetkende qorlanǵanymdy kórseń. Kóz jasyma ıe bola almaı uzaq jyladym. Tipti sol jerge qaıtip jolaǵym kelmeı, jumystan da shyǵyp ketpek boldym. Biraq Oralhan meniń ókpemdi lezde - aq jibitip jiberdi...

Ardaq BÓKEEVA

Pikirler